Albert Pasho: Simbolika e Shtetit te Ali Pashe Tepelenes.Luani ,Shqipja dy krenare pas arrdhes i Pirros. Albert Pasho

Gjithe jeten e tij ja kushtoj ngritjes dhe pavarsise te shtetit te tij,padyshim ky shtet do te ishte .Per kete ai te gjitha politikat e tij te brendeshme dhe te jashteme kishin kete qellim madhor,ngritja e administrates fuksionale dhe ligjore,e ushtrise,policise,tregtise dhe finances,arsimit dhe kultures etj,do ta shendronin ne metropolin me te avancuar dhe te madh te kohes dhe do te shendrohej ne qenderen e jo vetem grek e shqiptar por dhe atij Ballkanik.Ky shtet kish arritur pavarsine faktike dhe qe ne perpjeket e tij per konfirmimin juridik nga fuqite e medha.Edhe simbolika e ketij shteti do ti sherbente ketij qellimi madhor.Projekti politik i Aliut do te perdore ndertimet e tija si mjet per te forcuar pushtetin dhe identitetin e shtetit te tij perkundrejt si i pavarur prej saj.Aliu kishte nje reputacion te madh si konstruktor,ai beri nderhyrje te rendesishme ndertimore arkitekturore ne gjithe territorin e tij qe sundonte,ne Janine, Preveze,Arte,Butrint etj.Aliu restauroi murret bizantine te Janines qe e kethyen ate ne nje keshtjelle te pa pushtushme,ngrritjen e rrjetit rrugor ne si asnjehere me pare qe lidhte çdo ane te shtetit te tij.E fameshme ishte rruga qe lidhte Janinen me ,ngrriti kisha,xhami,sinagoga,tregje, shkolla,ujesjellsa,bujtina,kala,dogana, bibloteka,shtypshkronja,spitale,banja publike,urra etj etj.Ne asnje epoke tjeter me pare jane bere ndertime publike si keto edhe ne pjeset me te humbura te vendit.Po mbi te gjitha keshtjella si ne vijen bregdetare dhe brenda territorit te tij,dhe keto u mundua qe ti vishte me simboliken e tij,per te treguar dhe per tu dalluar nga perandoria osmane si nje fuqi e pavarur nga .Per kete qellim Aliu konsultoi dhe pajtoi edhe konstruktor te huaj ne krahe te atyre shqiptar si ,qe sipas Pouqueville ishte nga dhe e quante "Il Vobani" i Aliut.Ku emer ja kishte dhene per nder te arkitetit francez te famshem te kohes .Midis arkiteteve te huaj ishin; francezi Guillaume de dhe asistenti i tij inxhinieri ,gjermani ,italiani nga ,napoletani Careto edhe nje altilier i jashtezakonshem,piemontese ,anglezi Bailley( konvertito ne islam me emrin ) , ().Ky i fundit i kethyer gjithashtu ne musliman dhe i sherbeu Aliut per nje kohe te gjate.Ja çfare shkruan ai ne kujtimet e tija; Nje dite Aliu me foli per keshtjellat ,puset,objektet e tjera qe donte te ndertonte ne pika te ndryshme te territorit te tij.Per mua keto objekte skishin asnje vlere edhe per pozicionin e tyre jo te pershtateshem e per kete i them; jane para te hedhura poshte.Mos u nxito, me pergjigjet Aliu me lere qe te shpjegohem, une kam nevoje te domoshdoshme te ndertoj.Me keto ndertime qe do te linte, Aliu donte te dimostronte madhesine dhe fuqine e tij.I them une Aliut, qe nuk do te ishte mire qe te ndertonte spitale,bujtina ku udhetaret te pushonin,ura etj keshtu njerezit do te uronin.Aliu me pergjigjet;çdo njeri i pasur mund ti beje keto qe thua ti,por nje njeri si mua do te beje te ditur brezave qe vijne,jo si njeri i thjeshte por si nje sovran dhe per te arritur kete objektiv duhen ndertuar vetem keshtjella.Keshtu Aliu rivendikonte te drejten dhe vepronte si sovran i pavarur ndaj .Po ashtu nje rivendikim i forte qe Aliu i bente qene me mbishkrimet e tyte qe Aliu ju vinte edhe ndertimeve te tjera ne kundershtim te hapur me kodin peradorak qe ishte shume i rrepte ne kete aspekt.Pra jane dy elemente te rendesishem te simbolikes ajo figurative dhe ajo mbishkrimore Keshtu Aliu kishte vene ne hyrjen e keshtjelles se tij ne Janine Stemen e tij.Kjo steme kishte perveç Luanit (Titulli onerifik qe i qe dhene Aliut pas fitores me francezet ne dhe marrjen e kesaj te ) kishte dhe .Edhe ne qe Aliu e mori nga ne vitin 1819,do te bente ndrhyrje te ndryshme per ta forcuar ate.Ne hyrja te saj ne porten kryesore,vihen re Luani simbol i ,emri i "" dhe stema e Ali ashe Tepelenes me Shqiponjen dy krenareShqiponja dy krenare perveç qe ishte simbol i , ajo i referohej Romes. per krijimin e shtetit te tij shume etnik.Ne shume ndertime te tjera Aliu perdori luanin perveç shqiponjes dhe kjo ka lidhje edhe me Luanin e Venecias per te treguar nje indentitet te pavarur nga Porta e Larte.Po ashtu Aliu sfidoi hapur edhe qe viheshin deri atehere,Aliu filloi ti shkruante edhe ne greqisht si ne kalane e Tepelenes dhe ne objekte te tjera qe ngriti.Por vete Aliu persefikohej me , si pasardhes i tij,Epiriotet Pirron e quanin Shqiponje.Bayroni Aliun do ta quhante (Shqiponja).

e cila ishte vendosur ne porten jugore te saj,eshte nje deshmi e qarte e kesaj politike te Aliut.Keshtu me rastin e perfundimeve te punimeve ne vitin 1815,ne rrjeshtat e fundit do ta cilisoje Aliun si pas arredhes i Pirros te Epirit,duke u shprehur keshtu si nje sovran i pavarur;

..........................................me force te re

.........................................ne mes te flakes

.........................................kerkoja ndihme

.........................................nuk do te kishte mundur kurre

.........................................ajo çfare kishte nevoje

per te ndezur dhe njehere zjarrin.

per te ribere, e ringritur

per ti pasur perseri te reja murret

si i deshironin sundimtaret e shkuar

kerkonte gjithmone riberje

edhe pse kane kaluar shume shekuj

e bashke me ta shume udheheqes e sundimtar

asnje nuk mundi te merrte guximin

te tregohej nje njeri bamires ne kete vend

e megjithese vitet kalonin

e pamundur te vihej nje gurre i vetem

Burri shtetit Ali Pasha,Vezir i fameshem i Epirit

pasarrdhes i te fameshit Pirro

si nje Pirro i Ri

i dha jete kesaj kalaje.

Ndersa ne pllaken e kalase se Porto Palermos do te vendoset ky mbishkrim qe konfirmon pavarsine e Aliut nga Porta e Larte si nje entitet qe ska asgje te perbashket me te.Keto vargje shkruheshin nga poetet e kohes dhe ne kete rast poeti i kushton keto vargje,që do të viheshin në mbishkrimin e kalase te o

Kalaja e Porto Palermos,Shkurt 1814

O detare te huaj, kthejni harqet tuaja pa frike

Sepse ne detin e Palermos,zemerimi i eres zhduket

Sa per ate qe tani e shihni ne ballin tim si nje

Eshte trofeu i fitores,keshtjella vezulluse

Me zell nuset e Himares e ringjallen ate

Armiqe ndaj kundershtareve dhe dashamires ndaj miqve

Festoni me prezantoi dhe Pirro e zotronte me pare

Aliu kryesor dhe heroi i Tepelenes e mban tani

Kryefuqishmi ne pjeset e Epirit

Dhe nje gjeneral i pakrahasueshem me shpate ne dore

Ai mban pesedhjete mije trupa ne komanden e tij

Gjithmone i pa trembur dhe i guximshem kunder armikut te tij

Ne Janine ushtton luani burreror

Bir i Athinase rritur nga Ari.

Pra duket qarte se kjo simbolike(pllaka inagurruse) perdorur ne hyrje te kalase se Porto Palermos nga Ali Pasha ka lidhje me Pirrone Epirit, Aliu e indetifikon veten me te dhe me nje preardhje te lavdishme nga Olimpi kur shkruhet Bir i Athinase dhe rritur nga Aris perendia e luftes e mitollogjise.Pra se bashku edhe me element te tjere qe nuk jane te lidhur me kodin e perandorise osmane,si luani dhe mbishkrimet ne gjuhen greke dhe jo ne ato arabe.Kjo simbolike e Kalase te Janines eshte prishur ne vitin 1843 qe do te thote 21 vjet pas rrenies te Aliut ,kur Sulltani ne menyre demostrative shkruajti ne mermer te bardhe(Tughara) siglen ne arabisht duke zhdukur stemen e meparsheme te Aliut.Kjo deshmon se nuk mjaftonte vetem vrasja e Ali Pashes por osmanet donin te zhduknin dhe çdo gjurme te indentitetit te pavarur te Aliut lidhur me simboliken e shtetit te tij.Por dhe vete qendresa e Aliut dhe rrenia e tij qe simbolike e qarte per krijimin e shtetit te tij dhe mos peruljes ndaj Portes se Larte.Jeta dhe vepra e tij do ti jepnin emertimin perveç "Pirrua i Ri" edhe "Skenderbeu i Ri".

Albert Pasho