Ali Pasha Tepelena në pikturën Italiane të shek XVIII. Albert Pasho.

Ali Pashë Tepelena si figurë historike nuk do të qëndrojë vetëm i mbyllur në faqet e librave te shumtë shkruar per të,por figura e tij është nga ato figura  historike që do të dal jashtë faqeve të librave dhe do të frymëzojë edhe piktorët e kohës së tij për ta shëndrruar atë, edhe në një mit dhe simbol figurativ, nëpërmjet pikturave dhe tabllove të shumta  duke ndezur fantazine e publikut europian dhe imagjinatën romantike të tyre.Nuk të habit fakti që artistët europianë e kanë vështruar Ali Pashën si vështrohet një personazh romani sepse figura e tij nuk është asnjëanëse asnjëhere dhe nuk mund të mos të jetë e tillë.Ali Pasha ështe një figurë historike që jeton në mes dy botëve, dy botëkuptimeve,dy realiteteve,dy epokave midis Orientit dhe Perëndimit,udhëkryeqit të madh të kohës dhe të botës të mëparshme por edhe asaj moderne, të Europës të Napoleonit,diplomacisë britanike dhe Perandorisë osmane. Ali Pashën artistët europianë do ta preceptojnë si orientalin e Orientit të largët  misterioz dhe të egër që mahnit dhe të frikëson në të njëjtën kohë.Personazhi e tij do të paraqitet si një ikonë e orientit,i fuqishëm,i ashpër,mbresëlënës me turbanten e tij,mjekërën e bardhë,vështrimin e egër,veshjen me rroba të shtrenjta e vellutate me stofrat e orientit,armët e lara në flori dhe argjëndë zbukuruar me diamante,orenditë dhe tapetet e pallateve të tija do ta këthejnë në një mit figurativë. Personazhi i tij do të prezantohet si një figurë historike që jeton midis luksit oriental dhe intrigës orientale ndarë midis relitetit historik dhe legjendës, që publiku europian imagjinonte me ëndje por nuk e njifte.Ky orient nuk ishte kështu larg për europianët si India ose Persia por përkundrazi shumë afër tyre.Epiri i Ali Pashës ky "orient" misterioz ishte tek dera e portës të tyre mund ta prekje me dorë,ekzotik por ne të njëjtën kohë familjar për ta,i ndryshëm por i njëjtë në perceptimin e tyre.Eshtë ky dualitet ky tension që Ali Pasha përfaqëson në esencë  e bënë atë figurën e përkryer për pikturën romantike europiane të shek XVIII ose si quhet ndryshe shekulli i orientalismit romantik në botën e letrave dhe arteve figurative.Ali Pashë Tepelena përveç se është personazhi ikonë i literaturës romantike të kohës,nga kollosët e saj si Balzak,Hygo,Dumas,Gëte,Byron e shumë autorë të tjerë po ashtu do të jetë ikonë e arteve figurative.Aliu është një nga figurat më të pikturuara të epokës së vet ai të ngjan se ka lindur për tu bërë objekt i këtij arti duke e këthyer në një mit dhe simbol për kohën.Edhe pse pjesa më e madhe e këtyre pikturave dhe më cilësoret vijnë tek ne nga autorë francezë, gjerman dhe anglez edhe artistët italian do të kontribojnë në krijimin e mitit ikonografik të Ali Pashës me ndjeshmërinë e artit të saj.Edhe pse piktura italiana dhe piktorët e saj nuk kanë lënë shumë piktura të drejtëpërdrejta për Ali Pashën si ikonë,prezenca e tij në artin Italin nuk është margjinale por përkundrazi ajo ka bërë diçka të ndryshme nuk e ka prezantuar si një personazh në vetvete por si një ngjarje,dukuri si hapsirë ikponografike për skenat e saj.Vetë jeta e tij prej luani por edhe fundi i tij tragjik do të jenë subjekt i kësaj narrative romantike orientaliste si figurë historike dhe në të njëjtën kohë si dukuri,ngjarje e europës Napoleonike e pas saj. Giuseppe Bertoja (1803-1873) një nga skenografët më të njohur të kohës i dalluar për bashkëpunimin e tij me Giuseppe Verdi por edhe me Rosinin,Donizetin,Bellinin etj.Në vitin 1841 Bertoja do të bjerë në skenë një bozeto ikonografike të madhe për skenën e melodramës  Ali Pascia di Giannina-Assedio di citta medievale, në Torino në Teatrin e Regio.Nuk është një tabllo për Aliun në vetvete por një mënyrë për të pikturuar fenomenin e tij,luftën dhe qëndresën e tij epokale në kalanë e Janinës,me muret e saja e rrethuar,në mes flakëve,ushtrisë osmane që përcjellin një atmosferë tragjedie që do të ndodhë dhe vrasja e Ali Pashës vërtetë tragjike e denjë për një epilog  tragjik të këtij romanticizmi oriental,burim inspirimi për artistët e romantizmit europian dhe në këtë rast i Giuseppe Bertoja.Si ndodhë shpesh artet figurative do tju paraprijë ato të literaturës.Haydde vajza imagjinare e Ali Pashës dhe Vasiliqisë e prurë nga gjigandi i letrave Aleksandër Dumas(babai) në romanin e tij "Conte di Monte Cristo" do të inspirojë një tjetër piktor italian i shek XVIII, Vicenzo Marinelli piktor orientalist Napoletan me origjinë Lucano do të  shquhet për skenat e jetës ekzotike dhe personazhet subjekt i botës orientale.Në në vitin  1850 do të udhëtojë në Rumeli(Turqia Europiane) e kohës.Marinelli do të pikturojë tabllonë me titull; " Haydee,figlia e Pascia di Giannina".Skena në këtë tabllo është me të vërtetë impresionuse.Në sfond do të paraqesë bukurinë magjepse të Epirit("orientin"),me malet e tija të larta që bien thikë mbi detin e Epirit me një blu të thellë turkese,dhe bregdetin e tij mbuluar nga një gjelbërim intens si vetë jeta e kësaj toke.Marinelli do të vendos në qëndër të tabllosë dhomën e pallatit të Pashait që përcon jetën luksoze dhe ekzotike të tij,mobiluar me orendi orientale dhe stofra di seta e kashmirë të orientit të largët.Epiqëndra e tabllosë është karakteriale ajo paraqet dashurinë e babait për vajzën e tij,e cila e bënë të zbresë atë nga pozita e Pashait një sovran i ashpër dhe i rreptë në një atagjament atëror dhe umanë,mbështjellë me veshjen e tij luksoze e denjë për një sovran.Hydde bukuria e saj është magjepse,një bukuri që të ndal frymerjen si ajo e orientit.E brishtë, delikate si një lule që sapo ka çelur,veshur si një pricipesë me shikimn ulur përpara autoritetit të babait të saj.Eshtë për tu vlerësuar veshja e Haydes si e ka sjlle autori,jo si veshje tipike orientale por si princeshat europiane që dëshmon këtë dualizëm të Aliu dhe oborrit të tij midis orientit dhe perëndimitKy dualizëm shprehet edhe tek veshja e shoqëruesit të Haydes djali të ri veshur me veshje tradicionale shqiptare fustanellë dhe jo si ato të lindjes osmane.Pas Hydes është Konti i Monte Krishtos (Dantes) i përulur në shënjë respekti e graditune përpara Aliut,autori me këtë skenë karakteriale ka dashur të sjllë edhe pozicionin dhe rëndësinë e këtij luani përkundrejt botës perndimore,si një urë lidhëse dhe jo ndarje midis këtyre dy realiteteve të kohës.Tabjolla tjetër me titull;" Ali Pascia di Giannina esaudisce la supplica di Vassiliki" në shqip;" Ali Pasha i Janinës plotëson lutjen e Vasiliqisë" e vitit 1841 me autor piktorin italian Luigi Zuccoli (1815-1876) është një tjetër kontribut i artit të pikturës italiane për Al Pashë Tepelena.Tematika e kësaj tablloje paraqet pikërisht ngjarjen e ndodhur kur Ali Pasha njohu për herë të parë Vasiliqinë.Lutjen e saj për lirimin e babait dhe vëllezërve të saj një ngjarje reale e kohës prurë në këtë tabllo nga Luigi Zuccoli.Një tjetër autorë italian është Vincenzo Gaiassi (1801-1861),lindur në Romë ka qënë një skulptor dhe incisore xilografo e acquafortista(tabllo acquarelo) influencuar nga piktorë të mëdhenj italian si Antonio Canova.Eshte i njohur edhe për tabllo në aquarel që sjellin jetën e përditëshme por ky autor është mjaft i vëmëndëshëm ndaj detajeve të skenave të tabllove.Vita e tij artistike zhvillohet në një periudhë me ndryshime të mëdhaja kulturore dhe historike si në Itali dhe Romë si qëndër e rëndësishme artistike,po ashtu edhe në Europë.Gaiassi do të na sjellë tre vepra lidhur me Ali Pashë Tepelenën gjatë viteve 1833-1835,në botën e botimeve dhe stampave të artit grafik.Veprat janë;"Ali Tebelen Pascia di Giannina", "Esecuzione di Thymios Vlachavas" dhe "Sfrenata Gioja di Veli Figlio di Ali Pascia di Giannina".Autori tjetër italian Pinelli Bartolomeo (1781-1835) në serinë e jetëve dhe ritratet e njerëzve dhe grave ilustre,do të sjellë ritratin me titull;"Ali Pascia di Giannina" e vitit 1821-1822.Edhe D.Bonatti një tjetër autorë do të sjellë në vitin 1825 ritrato;"Ali Pascia ed Dervis".Figura e Ali Pashë Tepelenës nuk është vetëm një kujtim i të kaluarës por një figurë historike prezantuar nga arti europian dhe italian që vazhdon të jetojë dhe flasë për se sepse ai prezanton një figurë më të madhe se vetvetja.Ali Pasha përfaqëson Mediteranin si një udhëkryqë të madh kulturash,përfaqëson dualitetin e pushtetit tensionin midis lirisë dhe autoritetit të pushtetit të tij,një figurë afashinante që arti e ka këthyer nga historia në mit e legjendë.Çdo artist në këtë figurë të shumëanëshme dhe afashinante me penelët e tyre me të shumtat interpretimet e tyre kanë gjetur jo vetëm personazhin romantik oriental por atë të njëmijë përmasave si një pikë takimi midis lindjes dhe perëndimit jo vetëm në botën reale por edhe në atë artistike.

Fotogaleria autorët italian;

1-" Ali Pascia di Giannina esaudisce la supplica di Vassiliki".1841  Luigi Zuccoli.

2-"Haydee,Figlia di Pascia di Giannina". Vicenzo Marinelli.

3-"Ali Tebelen Pascia di Giannina", 1833-1835 .Vincenzo Gaiassi.

4-"Ali Pascia guarda esecuzione di Vlachavas" 1833.Vicenzo Gaiassi.

5-"Mura di cinta con cannoni"/Bozzetto.1841. Giuseppe Bertoja.

6-"Assedio di citta medievale"/Bozzetto.1841. Giuseppe Betoja.

7-" Ali Pascia di Giannina" Ritrato 1821-1822. Pinelli Bartolomeo.

8-"Ali Pascia ed Dervis". 1826. D.Bonatti.

Pregatiti;   Albert Pasho

Free Blogger Albert Pasho

Kodra (Keshtjella) e Elenes.Tepelena (1230-1271).Albert Pasho.

Emeri Tepelene per here te pare eshte perdorur ne kronikat e kohes ne Korrik te vitit 1492 kur Sulltan Bajazidi II vjen ne Tepelene.Etimollogjia e qytetit ne kete periudhe lidhet se si ata e quajten dhe nje nga versionet me i pranushem eshte ajo qe lidhet me Kodren e Elenes ose Keshtjella e Elenes.Para kesaj periudhe Tepelena sipas burimeve antike me shume mundesi quhej Fanota.Po kush eshte Elena qe i ka dhene emrin qytetit tone?.Emeri i saj eshte Elena Duka lindi ne vitin 1242 dhe eshte vajza e despotit te Epirit Mihali II Komeno Duka dhe Teodora Petralifaina.Babi i saj Komeno Duka sovran i Despotit te Epirit(1230-1266/68) qe perfshinte Epirin ne veriperndim,nje pjese te Macedonise e Thesalise,ne veri siper deri ne Kosove dhe ne jug deri ne Nafio.(territori tij ne fig poshte).Nena e saj Teodora Petralifaina,ishte motra e Niceforo I Duka,qe pas vdekjes te babait si sovran i Epirit e zvendesoj ate si sovran.Elena Duka ne moshen 17 vjeçe u martua me Mbretin e Siqilise Manfredi, djali i Federico II.Manfredi kishte mbetur pa grua me vdekjen e saj Beatriçe e Savoia.Mbreti Manfredi ishte poet,nje luftetar i zoti dhe i zgju unar si babai i tij Federico II.Ceremonia e dasmes u be ne 2 Qershor 1259 ne keshtjellen e Tranit( Sot ne Puglia te Italise).Martesa qe me mbleseri(e kombinuar) me nderhyrjen e disa diplomateve te Mihalit II,per te mbajtur dhe garantuar paqen midis Epirit dhe Siqilise.Ne pajen e saj per Mbretin Manfredi ishin perfshire te gjitha te drejtat per qytetet e Durresit(qe tashme ishte i pushtuar qe ne vitin 1256) dhe rrethinat e tija,ishullin e Korfuzit,Vloren,Beratin dhe te tjera qytete.Keshtu mendohet qe edhe Tepelena e atehershme ka qene ne pajen e saj.Ku Mihali babai i saj kishte ngrritur nje keshtjelle per te si vend verimi dhe vend fortifikimi per kontrrollin e luginave qe futeshi ne brendesi te Epirit nga deti Adriatik,nga ka mar dhe emrin.Martesa me Manfredin nuk qe vetem bashkim dinastise por nje aleance midis dy mbreterive.Dhe ne fakt Manfredi dergoje tre mije ushtare ne ndhime te vjerrit kunder imperatorit te Nicea per pushtimin e Constantinopolit.Edhe pse martesa qe e kombinuar midis tyre lindi nje dashuri e madhe dhe paten pese femije,Beatriçe e Siqilise( 1260-1307 ),Federico i Siqilise ( 1261-1312 ),Enrico i Siqilise ( 1262-1318 ),Enzo i Siqilise ( 1265-1301 ),Flordelis i Siqilise (1266- 1297 ).Elena dhe Manfredi ne dtet e tyre te bukura shkonin shpesh ne Lagopesole.Martesa e tyre do te perfundoje ne 26 Shkurt 1266 kur Manfredi mundet dhe u vra nga pushtusi Carlo D'Angio ne Benevento.Elena u burgos nga Carlo DëAngio ne Lagopesole ku kaloj ne trishtese te plote larg femije te saj te burgosur ne Castel del Monte.Elena vdiq e burgosur ne keshtjellen e Parco di Nuceria Christianorum sot Noçera Inferiore ne 14 Mars 1271,kishte vetem 29 vjeç.

Albert Pasho

Free Blogger Albert Pasho

Vegimi argjëndë. Poezi. Albert Pasho.

 

Një jetë zjarri, një jetë lufte,brenda një shekulli baruti,

Riflesi saj trazuar në gjolin e Janinës nga të egëra era,

Erë e Pindit një betimin do të bjerë, nga koha ajo thyer,

 Koka e kurrorëzuar nga fati, i fundit luan i Epirit.

Në një pjatë të argjëndi që shpirti  pas  e ndjek ,

Nuk ështe një trofe për duart  dridhërake nga frika e saj,

Nuk ishte frika e vdekjes por e shikimit që ajo përçon,

Rrufeja e prerë,ajo e gjëmimit e dritës që errësirën ndal.

E deshën pallatet,perandor e mbreter në sofrën e pushtetit,

 Si trofe e donin per  heshtjen dhe gjunjezimin,lirisë të rrobëruar,

 Kurrë nuk u dorrëzua e  para vdekjes kokën nuk e uli,

Ishte hija e Pirros dhe e Skënderbeut e betimit të tyre antik.

Rrugëtimin saj nëpër kontinente nëpër  histori, si lavdia e saj,

Një trup i vetëm se mban dot lavdinë,e madhe ajo si fitore Pirros,

Në një pjatë argjëndi ajo do qëndrojë, dielli i një epoke që po perëndon,

Agimi i saj i zjarrte përzier me gjak,perëndimi i saj mbuluar me lavdi.

Do të shkojë larg në të huaja toka, tek froni i lartë atje ne Stamboll, 

Murmërinë njerëzia,murmërinë oborri bashkë me ta   Vezirët, 

Shushurojnë lutje në heshtje të thellë për kokën e prerë të luan Aliut,

Nga dritare tij vështron Mehmet Sulltani,netët e pa gjumë koka   i kujton.

Flet akoma ajo edhe pse është prerë,në mes  pallatit një luan  ushton,

Jam Ali luani ai burrërori,nuk jam një hije por jam zjarr i gjallë,

Flaka ime kurrë nuk do të shuhet , se në këmbë per atdhe unë kam rënë,

Koka ime e përgjakur dhe prerë, është e gjallë si kur më parë.

Në Epir fryn një erë lartë ajo ngrihet  bashkë me të një amanet,

Amaneti në krah të erës mbi liqenin e Janinës shushuron  luanin,

Toka ime eshte Epiri e Akilt dhe Lekës e Pirros dhe e Gjergjit,

Pjatë argjëndi do të kujtojë luanin burrëror që gjigandët gjynjëzojë.

Albert Pasho 

Free Blogger Albert Pasho

Fanota (Tepelena).Albert Pasho.

Tepelena një vënd i vogël në Shqipëri që probabilmente është antika Fanota(Epir).Vëndi është plot me gjurmë të kohëve antike romane.Fanota është qyteti i parë që Romakët të cilët zotronin tashmë Antigonenë,duhet të kalonin për tu futur në brendësi të Epirit.Cola dikur një herë kaloi natën në shtëpinë e një miku të tij Konsulli Aulo Ostilio dhe do të ishte befasuar dhe zënë rrob atje nga Mbreti Perseo,nëse plani i këtij të fundit(Perseo) nuk do të kishte dështuar për shkak të rezistencës të molosëve aleat të Romës.Pas disfatës të Perseut të shkaktuar nga Paolo Emilio,Fanota ishte i pari qytet që ju dorëzua Anichio,pushtuesi Epirit.Në Tepelenën e sotme ka ende gjurmë dhe relike të ndërtimeve Romake; një urë me shtatë harqe e ngrritur mbi themele të lashta greke dhe sipër në kodër një kështjellë e quajtur "Kështjella e Elenës" nga e cila si thuhet shqiptarët i kanë dhënë emrin vëndit ( dmth Tepe- kështjellë dhe eleni-Elena).Në mesin e shekullit të XV Tepelena ka qënë kryeqëndër e një zotrimi të vogël dhe u shqua në luftimet me Skënderbeun.

Nga ky botim perstigjoz që në fakt ka si subjekt Ali Pashë Tepelenën dhe shpjegon vëndëlindjen e tij,kemi informacione për Tepelenën antike që quhej Fanota,qëndër e Romakëve ku ka banuar edhe një Konsull Romak Aulo Ostilio,dhe sulmi ndaj saj nga Mbreti Perseo.Si dhe lufta e Tepelensve në krah të Skënderbeut ku dhe janë shuar si luftëtar.Ky informacion do ti bashkëngjitet edhe atij të Polibio që përmënd qytetin e Fanota në Kaoni të Epirit në afërsi të Antigonesë themeluar nga Pirro i Epirit në luginën e Drinos dhe i dha emrin e gruas(Antigonesë).Polibio citon Livio i cili thotë;"Caio Licinio kishte lënë një batalion në Fanota dhe kish kaluar në Molosi krahinë në juglindje të Kaonisë".

Albert Pasho

Free Blogger Albert Pasho

Rebelimi i Thesalise i Thymios Vlachavas dhe Ali Pashe Tepelena.Albert Pasho.

Zhgenjimi i Ali Pashes nga Traktati i Tislitit 1807 do te qe i madh per projektin e tij politik ai i krijimi te shtetit te tij.Mos mbajtja e premtimit te dhene nga Napoleoni per dhenien e Korfuzit Aliut, qe do ti sherbente Aliut per forcimin e ketij shteti nuk do ta demoralizoje por perkundrazi do te vazhdoje me me force kete projekt te tij.Situata si ajo e brendeshme dhe e jashtme ishte ne levizje te shpejte me luftra dhe aleanca qe ndryshonin ne varesi te saj.Ali Pasha eshte drejt majes te fuqizimit te pushtetit te tij,kjo do te shqetesoje si rivalet e brendeshem te Aliut por edhe fuqite e medhaja si,Francezet,Ruset dhe vete Porten e Larte.Fillimi i fushates te luftes Ruso Turko e vitit 1806-1812 nga nje ane do ta ndihmonte ne projektin e tij duke i dhene dore te lire dhe nga ana tjeter do ta perballonte me interesat e ketyre fuqive qe kishin si qellim te vetem ta perdornin Aliun dhe shtetin e tij dhe jo ta ndihmonin.Keto fuqi do te perdorin elementi e brendeshem per ta luftuar Aliun.Keshtu ne vitin 1808 kur lufta ruso turko ishte ne zhvillim,Ruset do te nxisin dhe financojne levizjen e Thesalise me ne krye Thymios Valachavas (1760-1809).Thymos ishte nje prift qe ishte bere armatol ( trupe ortodokse krijuar nga Porta e Larte), ai ka qene ne sherbim te Ali Pashes dhe ka mar pjese edhe ne fushatat luftarake te Aliut si ka qene ajo e vitit 1794 kunder Pashait te Shkoderes bashke me armatolet e tij.Pas vdekjes se babait Aliu e ka mbrojtur familjen e tij vellezerit dhe njerezit e tij rreth 60 armatol.Aliu ne fillim ka pasur besim tek Thymios Valachavas dhe ai dhe armatolet e tij rreth 60 paguheshin nga Aliu.Bashkepunimi i tij si me Ruset me agjentin e tyre Louise Sotiris( Lodivikos) si dhe me francezet konsullin Francez ne Janine Pouqueville deshmojne qarte politiken armqesore te ketyre fuqive kundrejt Ali Pashes per ta perdorur per qellimet e tyre.Kleftet dhe armatolet u perdoren kunder Aliut.Nuk eshte rastesi qe kjo levizje e Thesalise e iniciatuar dhe financuar nga ruset do te jete pothuajse ne te njejten kohe me ate te konfederaten e bejlereve shqiptar kunder Aliut me qender ne Berat dhe pastaj ne Kardhiq kesaj rradhe inicatuar dhe financuar nga francezet me mbeshtetjen e Portes te Larte.Levizja e thesalise do te fillonte sipas planit ne 29 Maj 1808 dhe ishte mire organizuar.Ali Pasha do ta mesoje kete nga njerezit e tij dhe jane qe jane pikerisht armatolet e Metsoves Deligiannis dhe Efthymios Stournaris qe levizja e Vlachavas i kishte vene ne pozicione ne grykat  e Metsovos dhe Kallarate ne menyre qe te pengonin trupat e Aliut kur te vinin nga ky drejtim.Aliu me te mesuar kete plan te tyre nisi menjehere trupat e tija kunder saj nen komanden e djalit te madh Myktarit.Trupat e Aliut  sulmuan  afer Meteores kete levizje me nje beteje te ashper ky vellezret e tij Teodoro dhe Dimitro mbeten te vrare,kurse Vlachavas ne krye te 200 luftetareve te tij u arratis ne malin e Olimpit.Trupat e Aliut dhe Aliu vazhduan ta kerkojne Vlachavas deri sa me ne fund e kapin rrobe.Pas shuarjes qe ne djep te ketij ribelioni,Aliu menjeher do te luftoje kunder Konfederates te bejlereve shqiptar ne fillim ne Berat ku e mori ate dhe ne Kardhiq si rezistenca e fundit e kesaj federate.Aliu pas kesaj do te arrije ne maje te fuqise te pushtetit te tij,bashke me keto levizje Aliu do te dal fitus edhe ndaj ruseve dhe francezve.Ekzekutimi i Vlachavas ne Janine do te jete nje ekzekutim dimostrative edhe neper rruget e Janines.Me kete ekzekutim Ali Pasha dhe me burgosjen e Ibrahim Pashes te Beratit me gjithe kundershtimet e forta te Portes se Larte dhe per lirimin e tij, dimostronte para fuqive te medha si Rusia,Franca dhe Porta e Larte se ai ishte i vetmi zot ne trojet e tija dhe po ashtu nje parajmerimi per bejleret e tjere qe do te kundershtonin pushtetin e tij dhe projektin e tij politik.

Albert Pasho

Free Blogger Albert Pasho

Ali Pashë Tepelena.Një vështrim Shekspirian.Albert Pasho.

"Në qoftë se Ali Pasha do të jetonte në kohën e Shekspirit,atëhere jam i sigurtë që ky poet i madh që tërhiqej gjithëmonë nga jeta interesante e njerzëve të mëdhenj do të mahnitej nga jeta e Ali Pashës" (William Plomer).

Ky afermacion i William Plomer tregon dhe dëshmon figurën e jashtëzakonshme të Ali Pashë Tepelenës si një nga personazet më komplekse dhe mahnitëse të fund shek XVII dhe fillimit të shek XVIII të historisë Ballkanike dhe Europiane.Jeta e tij e trazuar nga pasionet e rinisë,dashuritë,martesa, tradhtitë,kurajua dhe deri tek vdekja e tij dramatike të ngjan se ai del nga tragjedite e mëdhaja elisabetiane të dramaturgut anglez William Shekspir.Nëqofse të dy do të ishin bashkëkohor,Ali Pasha do ti kishte dhënë një matrial të jashtëzakonshëm, të një personazhi i denjë për dramatugun dhe poetin anglez, lindur në kufijtë e pushtetit i aftë të ngrihet deri aty sa të sfidojë vetë Sulltanin dhe me një fund violent dhe tragjik.Jeta e Ali Pashës e bënë atë një personazh të vërtetë Shekspirian.Meriemi është dashuria e tij e parë e ndaluar, Meriemi e bukur, vajza e Kurtit, Pasha i Beratit do të dashurohen me pastërtinë dhe forcën e ndjenjave të para të rinisë.Por babai i saj Kurt Pasha do ta ndalojë këtë dashuri sepse Aliu nuk është shumë i pasur dhe jo shumë i fuqishëm ai nuk i përshtatet rangut të familjes së Kurt Pashës.Engjashme me tragjedinë e "Romeo e Gulietta" por në versionin e Ballkanit në trojet shqiptare.Dy të rinj që dashurohen,dy familie të ndara,një baba që thyen dashurinë e tyre dhe një dashuri që nuk kurorëzohet.Shekspiri do të kishte bërë Meriemin plagën e parë në zemrën e Aliut,skëndinë që do të ndezë ambicjen e tij dhe zëmërimin për padrejtësinë sociale përkundrejt tij.Pas refuzimit të Meriemit nga babai i saj Pasha i Beratit,Aliu do të bëjë një zgjedhje nga një protoganist i vërtetë tragjik si në trategjitë e Shekspirit dhe në këtë rast do na kujtojë "Macbeth e Lady Macbeth". Aliu do të martojë Eminem vajzën e Pashait të Delvinës armik i babait të Meriemit Pasha i Beratit.Nuk është dashuri e forcës të ndjenjave,e pafajshme.Eshtë një zgjedhje politike pothuajse ushtarake,nuk është dashuri por strategji,aleancë dhe njëkohësisht hakmarje përkundrejt babait të Meriemit Kurtit.Aliu do na kujtojë Macbethin e Shekspirit që përdorë martesën si instrument politik të pushtetit,ai lidhet me një familje për të luftuar armikun e tij Kurtin.Aliu do të këthejë dhimbjen dhe zhgënjimin e tij në ambicje politike për pushtet.Po të ishte gjallë Shekspiri do të kishte parë këtë zgjedhje të Aliut si lindjen e një prijësi luftëtar,njeriu që nuk pranonte më të ishte poshtëruar.Aliu na kujton ata prijës të mëdhej tragjik,që marin pushtetin me forcën e vullnetit dhe këmbënguljes por në të njëjtën kohë bëhen rrobër të tij.Vetë jeta e Aliut me kalimin e kohës e trazuar nga luftrat,intrigat,tradhtitë,pasionet dhe ambicjet në fund të jetës të tij kur fuqia e tijë është në majën më të lartë dhe njëkohësisht vetmia e tij rritet,Aliu do të takojë Vasiliqinë.Dashuria e tij për të nuk është strategji,apo aleancë politike për pushtet.Ajo është tërheqje në qetësinë e intimitetit e dashurisë të sinqertë,është një dashuri që do ta qetësojë duke e bërë më njerëzor larg intrigave,tradhtive dhe luftrave për pushtet.Njëlloj si "Antony and Cleopatra" i Shekspirit.Aliu do të gjej tek Vasiliqia,ëmbëlsinë,bashkëpunimin e çiftit dhe mbrojtjen reciproke,një dashuri që sfidon kondicionet e kohës,moshën,besimin,rangun social.Aliu do të gjejë tek Vasiliqia një grua që do të qëndrojë me të deri në ditën e fundit të jetës.Shekspiri do të kishte bërë për Vasiliqinë dritën tragjike që e shoqëron drejt vdekjes.Jeta sentimentale e Ali Pashës është një triollogji e vërtetë Shekspiriane.Meriemi dashuria e parë e djenjave dhe pasionit të rinisë (Romeo e Gulietta),Emine martesa strategjia politike,hakmarje dhe pushtet (Macbeth),Vasiliqia dashuria e intimitetit dhe ajo tragjike (Antony and Cleopatra).Shekspiri do të kishte parë tek Ali Pasha një njeri të ndarë midis pasioneve të zemrës dhe pushtetit,midis dëshirave dhe ambicioneve,midis dashurisë dhe fatit të tij.Po ashtu Shekspiri do të kishte gjetur tek Aliu edhe një fund të denjë për tragjeditë e tija të Macbethit,Coriolano dhe Antonio një njeri që sfidon Perandorinë dhe rrëzohet po nga ai pushtet që ka krijuar për të sunduar.Ali Pasha është një figurë historike por jeta e tij ka forcën dramatike dhe kompleksitetin moral të të njëjtës madhështi me heronjtë më të famshëm të tragjedive elisabetiano të William Shekspir.

Albert Pasho

Free Blogger Albert Pasho 

Heroi i vogël i Tepelenës. Albert Pasho.

Edhe pse shume i ri ne moshe,atehere ishte vetem 11 vjeç, kur vala e luftes te pushtueve osman me rreth 80 mije ushtare te Perandorise te Sulltanit do te dyndej ne territoret e Ali Pashes,kur rrethimi i kalave te tija  do te behej me i eger,kur alencat filluan te lekundeshin dhe shume bashkeluftetar te tij si dhe djemte e tij do ta linin vetem luanin e Epirit,historia do te thrriste ne skene emrin e tij Mahmoudin,shqiponja e Tepelenes.Eshte djali i vogël i Mohktarit dhe nipi i preferuar i Ali Pashes si gjysh.Kronikat e kohes dhe gazetat e asaj periudhe dramatike per Ali Pashen dhe shtetin e tij, do ta quajne dhe thrrasin me respekt si Heroi i vogël i Tepelenes.Historia e ka harruar pothuajse fare kete hero te "vogel" qe kur ngjarjet dramatike te luftes te Aliut kunder Sulltanit mori drejtim dramatik per te,nga ambicjet,tradhtite,frika duke kerkuar akorde personale me pushtuesin,Mahmoudi zgjodhi te qendroi,zgjodhi rrugen me te veshtire ate te luftes kunder pushtuesit ai vazhdoi ti qendroi besnik gjyshit te tij Aliut, besnikeria ishte me e rendesishme per te se vete jeta e tij.Nga babai i tij Mohktari kishte trashguar trimerine dhe guximin si luftetari me i shqyar i shqiptarve,kurse nga gjyshi Aliu do te trashgoje vizionin,krenarine,nderin te tij dhe te shqiptareve.Aliu ne asambelene e pergjithshme te luftes te mbajtur ne Janine ne 23 Maj 1820 i kishte besuar nipit te tij Mahmudit mbrojtjen e kalase te Tepelenes.Mahmoud bey menjehere organizoje mbrojtjen e kalase te Tepelenes ngrritur thike mbi Vjose qe i ngjante  nje shqiponje me krah te hapur sikur do te mar fluturimin.Forcoj muret,organizoje rezervat e municioneve dhe ushqimeve si dhe mblodhi rreth tij luftetaret me besnik dhe kurajoze.Mahmoudi do te mbeshtetej edhe nga keshillat dhe provoja e Shashinaze motra e Aliut qe ate periudhe ndodhej ne Libohove.Tepelena do te kethehej fale tij qendresa e fundit ndaj Sulltanit.Kur lufta ishte bere me e eger dhe kalate e tjera kishin rene dhe shume ishin dorezuar ose kishin tradhtuar,midis tyre dhe Mokhtari dhe Veliu djemte e Aliut, Ismail Pasho bey komandant i fushates kunder Aliut do te nisi per ne Tepelene dy emisare e tij,te cilit kishin me vete edhe nje leter te shkruar nga Mokhtari per djalin e tij Mahmoud komandant i Tepelenes.Lexon letren e babait te tij Mokhtari i cili i shkruante te dorezonte Tepelenen ne skembim te jetes se tij dhe  te vinte ne Selanik ku ndodhej per momentin Mokhtari.Me te mbaruar te lexuari letren e babait duke u dridhur nga zemerimi e grisi ate dhe e shkeli me kembe.Ju drejtohet dy emisarve te Ismail Pasho bey ta ndiqnin pas per ne keshillin e Toskeve.Ne mes te keshillit Mahmoudi me ze te larte dhe i zemeruar ju drejtohet; Babai im,kushirinjte e mi te gjithe ata qe gjyshi im ka perkrahur dhe nderuar me shume se çdo gje,e kane tradhtuar ne menyre te poshter.Mbetem vetem une.Kush nga ju do te me keshillonte mua Mahmoud bey te tradhtoje dhe te dorezoje Tepelenen duke filluar keshtu me tradhti hapat e para te jetes time.Keto fjale kurajua dhe guximi i Mahmoudit te ri u admiruan dhe riten respektin dhe besimin ndaj beut djalosh.Keshilli i toskeve dhe luftetarve te tij u betuan se do te vdisnin ne krah te tij,te nipit te denje te Ali Pashes duke thirrur per Tepelenen,per Tepelenen,vdekje emisarve te Sulltanit.Jo do t ju drejtohet keshillit Mahmoudi ne nuk vrasim emisaret e çarmatosur dhe te pambrojtur,le te vijne poshte Tepelenes me ushtri dhe le ta provojne se e pushtojne o e marin dote.Do te shikojne si do te dime ta mbrojme token  per te cilen gjyshi im i kushtoj jeten e tij, luani Epirit.I lini te shkojne keta emisare dhe per momentin le t ju mjaftoje si ndeshkim falja e jetes dhe perbuzja jone.Kalaja e Tepelenes do te jete qendresa e fundit ajo do te bjere pas asaj te kalase te Janines.Pas luftes Mahmoudi do te vendoset ne Stamboll dhe do te perfitoje nga nje amnesti, do te behet nje zyrtar i larte i Ministrise te Financave.Ka qene nje njeri mjaft i respektuar ne qarqet e kryeqytetit ne Stamboll.Ishte njeri i letrave dhe antikonformist.Ne jeten private ishte pksa i veçante si antikorfomist vishej me nje mantel te gjate  pa veshje te tjera poshte dhe flinte dyreve te xhamive.Ndihmonte skllevrit dhe te varferit.Vdiq ne moshen 53 vjeçare ne vitin1863 ne Stamboll,ne gjendje jo te mire te shendetit mendor.

Albert Pasho

Free Blogger Albert Pasho

Kronollogjia e nje lufte, Rrethimi i Janines te Ali Pashe Tepelenes, 1820-1822.Albert Pasho.

Ne historine tone shekullore jane te shumta luftrat e popullit tone per liri e memvetesi,po ashtu edhe rrethimet e keshtjellave tona si simbole te rezistences te ketij populli qendrestar perpara invazioneve te hordhive te huaja jane te panumurta.Rrethimi i Janines eshte nje nga simbolet e qendreses se popullit tone te udhehequr nga luani i Epirit  Ali Pashe Tepelenes,kjo lufte dhe ky rrethim do te jete nje nga me te gjatet ne historine tone kombetare persa i perket vazhdushmerise te tij ne kohe.Plot 18 muaj do te zgjase ky rrethim si askush tjeter me pare plot 18 muaj lufte e qendrese heroike dhe epike perpara nje Perandorie e madhe ne numer dhe armatim.Eshte ajo tradhtia,pabesia dhe trillimi qe do te kaperceje pragun e kesaj keshtjelle heroike me qendresen e saj epike dhe jo forca dhe numri i madh i trupave te Sulltanit.Kjo eshte nje kronollogji kohore ne dite muaj dhe vite te kesaj qendres legjendare;

- 16 Mars 1820 del fermani i Sullutan Muhamed II kunder Ali Pashe Tepelenes ku akuzohet per tradhti ndaj Portes se Larte dhe per 40 dite duhej te paraqitet ne Kostadinopoje  per te kerkuar falje para Sulltanit.

-12 Prill 1820 Sulltani i heq Veli Pashes djalit te Aliut governimin e Leptanos dhe ja beson Pelivan Pasha ose thene ndryshe Baba Pasha

-27 Prill 1820 Sulltani leshon udherin per mobilizimin e ushtrise kunder Ali Pashe Tepelenes.

- Maj 1820 Ali Pasha ben pregatitje te medhaja ushtarake per te bere te mundur qendresen ndaj trupave te Portes se Larte ne rast sulmi.

-Maj 1820 fillimet e para te levizjes te revoltes se Grekeve qe perhapet nga Malet e Pindit deri ne Termopile.

-  16 Maj 1820 Nje pjese e flotes osmane drejtuar kunder Ali Pashes e perbere nga 14 anije ka mbrritur ne ujerat e territorit te Ali Pashes, kjo po pret pjesen tjeter te flotes drejtuar nga Kaptan Pasha qe te bashkohen nga nje moment ne tjetrin ne keto brigje. 

-23 Maj 1820 Asamblea e Pergjithshme dhe Keshilli i Larte i Luftes mbidhen ne Janine me urdher dhe nen drejtimin e Ali Pashes per krijimin e frontit te perbashket antiosman dhe aleancat e reja si dhe organizimin operativ te luftes kunder Portes se Larte.Do te caktoheshin komandantet qe do te mbronin zonat dhe keshtjellat ne gjithe territorin e tij.Mbrojtja e Janines do te drejtohej nen komanden e vete Ali Pashes i cili do te kishte edhe supervizionin dhe komanden e pergjithshme ne te gjithe territorin e tij.Mbrojtjae Beratit dhe Shqiperise se mesme nen komanden e Mykhtarit,Krahina e Zagorise nen komanden e Noutzos,vendekalimet e Pindit dhe zona e Mezovo nen komanden e Omer Vironit dhe Tahir Abazit,mbrojtja e Beozia dhe Focide nen komanden e Androuço,mbrojtja e Leptanos dhe Prevezes nen komanden e Veli Pashes,mbrojtja e Parges Mehmet Pashes djalit te Veliut nipi Ali Pashes,mbrojtja e Gjirokasteres Sahli Pashes djali vogel i Aliut,mbrojtja e Tepelenes nen komanden e nipit te Aliut djalit te vogel te Mykhtarit Mahmud Pasha.

-Qershor 1820 trupat osmane dhe ato te tjereve te pashallarve lokal ne kufi me territorin e Ali Pashes dhe ato te pashait te Shkoderes pregatiten te sulmojne Ali Pashen.

- Qershor 1820 Soliman Bey i cili gezonte nje fame te madhe ushtarake midis osmaneve do te vritet  dhe zvendesohet per dyshim se mban marredhenie me Ali Pashen.

-Qershor 1820 Odise Androuço gjeneral i Ali Pashes ne krye te trupave rezerviste ortodokse te Aliut sulmon gjate nates garnizonin osman te qytetit te Salonines duke vrare osmanet e garnizotit te ketij qyteti.

-Qershor 1820 vazhdojne pregatttjet e medhaja ushtarake te Portes qe shfaqin preukupim serioz te saj per situaten e krijuar.

-Qershor 1820 Fillojne dezertimet midis trupave te Ali Pashes dhe te gjeneralve te tij.

-Korrik 1820 Ali Pasha ka konfiskuar gjthe gjene e gjalle per transport per te transportuar sasi te medhaja municioni ne keshtjellen e Janines.Brenda keshtjellesh ka me shume se njemije familje te strehuara.

-Gusht 1820 Ushtria osmane shfaqet perballe Ali Pashe Tepelenes.

-Gusht 1820 Qyteti i Prages mbrojtja e te cilit i ishte besuar nipit te Aliut, Mehmetit djalit te Veliut meret nga osmanet nga flota e tyre komanduar nga Kaptan Bey.Mehmeti i detyruar te dorezohet dhe behet i burgosur i Kaptan Bey ne bordin e anijes se tij.Kjo si rezultat i lenies vetem te Mehmet Pashes nga trupa e garnizonit te tij.

Gusht 1820 Pothuajse ne te njejten kohe me renien e Parges,Pelivan (Baba) Pasha mer qytetin e Artes mbrojtur nga trupat e Ali Pashes.

-13 Gusht 1820 Ali Pasha liroi haremin tij dhe boshatisi nje pjese te qytetit te Janines nga banoret.

-18 Gusht 1820  Ali Pasha pas dezertimit te njerezve te tij te lidhur me osmanet mbyllet ne keshtjellen e Janines duke lene qytetin.Janina pas kesaj kethehet ne skene dhune midis banoreve te saj te krishtere dhe mysliman ,asgje nuk kursehet edhe kishat ne kete lufte per te vjedhur edhe objektet sacre me vlera.Edhe haremet e tija pesojne te njejtin fat te dhunes.

-19 Gusht 1820 I ndodhur ne kete situate Janina Ali Pasha do te bombardoje me topat e tija qytetin dhe djegjen e tij.Kjo edhe per arsyen tjeter qe te kishte fushe te hapur vrojtimi per vendosjen e kampit osman dhe perdorimin e altilerise se tij kunder tyre.Per kete do ta quajne edhe "Nerone i Epirit".

-20 Gusht 1820 osmanet marin qytetin e Janines dhe shterngojne rrethimin e keshtjelles te Janines.

- 25 dhe 27 Gusht Ali Pasha vazhdone te bombardoje qytetin dhe djegjen e tij per te hapur nje fushe vrojtimi per vendosjen e trupave osmane dhe perdorimin e artilerise se tij kunder tyre.

-2 Shtator 1820 Pas dy diteve lufte rezistence garnizoni i Prevezes nen komanden e Veli Pashes djalit te Aliut jep kapitullimin perpara te derguarit te Portes se Larte.Preveza do ti dorezohej flotes osmane dhe baske me te Veliu me gjithe familjen.

Shtator 1820, Ne fund te Shatatorit Omer Vironi se bashku me trupat e tija 15.000 trupa tradhton Ali Pashe Tepelenen duke ju bashkuar trupave osmane.

-Dhjetor 1820 Suliotet qe ishin rezervist ne ushtrine osmane per kete lufte kunder Ali Pashes,dezertojne kauzen e Sulltanit dhe bejne aleance me Ali Pashen.

- 20 Dhjetor 1820 nenshkrimi i aleances te Sulioteve me Ali Pashen bere midis Notis Boçari dhe Aliut kjo marrevesgje parashikonte dhe lenie pengjesh nga te dy palet si garanci per te.Aliu ka lene si peng nipin e tij djalin e Mykhtarit ndersa suliotet kane lene tete pengje te rendesishem.

-Janar 1821, Iliaz Poda,Ago Vasjari dhe Tahir Abazi tradhtojne Ali Pashen bashke me trupat e tyre per tju bashkuar osmaneve.

-Shkurt 1821 fillon revolta ne dy skajet e Turqise Europiane ne veri ne Moldavi dhe ne jug ne Poliponez,Ali Pasha duket se do te mbeshtese kete levizje sidomos ne Poliponez keshtu do te rise konfuzionin e Portes se Larte per qellimin e tij.

- Shkurt 1821 Aleanca e Ali Pashes me suliotet dhe nje pjese te krereve grek si dhe nje pjese te çameve do te kene ne ndihme e tyre tetemije tosk nga zonat perreth Tepelenes vendelindja e Aliut te cilet do te  mbyllin rrugen per Mezovo me qellim qe te lene pa furnizime kampin e ushtareve osmane te rrethimit te Janines.

-Mars 1821 Ali Pasha vazhdon te mbrohet me fuqi ndaj sulmeve te osmaneve, keshtjella e mbron shume mire.Ali Pasha ben shpesh sulme dhe pothuajse del gjithmone fitimtar ndaj armikut.

-Mars 1821, Shume trupa shqiptaresh te quajtur Gege te cilet e kishin braktisur Aliun,kethehen per tju ribashkuar dhe luftojne per te duke shkaterruar çdo gje duke ju sjellur deme te medhaja trupave osmane.

-Mars 1821 Ali Pasha kerkon te futi moshemarreveshjet dhe ndarjet ne frontin osman duke infiltruar njerezie e tij ne rradhet e tyre.

-Mars 1821 Sulltan Muamedi II nxjerr fermanin per zvendesimin e Komandantit te Pergjithitheshem te fushates Ismail Pasho Beu me Hurshid Pashen.

-15 Mars 1821 marja e komandes nga Hurshid Pasha,zvendesimi i komandanteve kryesore te trupave dhe urdheri i tij i menjehershem,te forcohej rrethimi dhe te bllokohej çdo rruge e gryke.

-Maj 1821 Ali Pasha hap lajmin per vdekjen e tij me qellim qe te heq vemendjen e Portes prej tij dhe keshtu riforcon aleancen me suliotet duke ritur numrin e forcave te tija.

-2 Qershor 1821 Hurshid Pasha sulmon me forca te shumta fortesen e Litharces dhe vjen zbrapsur nga Ali Pasha me humbje te medhaja rreth 1.000 ushtare osmane midis te vrareve te plagosurve dhe rroberve.

-Korrik 1821 Shume anije dhe ushtar po dergoheshin dergoheshin ne More per te luftuar ne dy fronte,njeri front ai i Aliut dhe tjetri i levizjes Greke.70 anije ishin derguar me perpare perveç ketyre 120 anije ishin te flotes se Mehmet Pashes te Egjiptit dhe 130-140 anije te tjera te grrumbulluara nga Algjeria Tunizia dhe provinca te tjera te perandorise ishin duke arritur.Ndersa nga toka 50-60 mije ushtar. 

- Gusht 1821, Nen muret e rrethuara te Janines ne fund te Gushtit Kolkotroni do te takohet tre here me njeriun e besuar te Aliut, Elmaz Meçon per te bashkerenditur veprimet ushtarake midis tyre ne baze te njemarreveshje mes tyre. 

- 1 Shtator 1821 nenshkrimi i marreveshjes te Petes afer Artes midis Aliut dhe forcave te levizjes Greke.Kjo marreveshje aleance do te prishet mjaft shpejt per shkak te rrethanave ne terren qe ishin krejt ndryshe nga qellimi i kesaj marreveshje.

-Dhjetor 1821 Lufta kishte mar karakterin e nje lufte kombetare te popullit te bashkuar shqiptar mysliman dhe ortodoks kunder osmaneve.

- Janar 1822 Ne fillim te muajt Hurshid Pasha ja del te heq bllokun e bere ne Arte dhe drejton gjithe vemendjen ne rrethimin e ngushte bere Ali Pashes.Epidemia nje koseguence e rrethimeve te gjata qe kish rene ne keshtjellen e Janines e detyroi Aliun te hapte dyert e keshtjellesh dhe te shkoje te mbrohet ne Kale i shoqeruar nga 60 besnike te tije.

-Janar 1822 Nga mesi i Janarit fillimi i bisedimeve midis Aliu dhe Hurshid Pashes per faljen e Ali Pashes.Zgjatja e gjate e rrethimit dhe kercenimi i Aliut per hedhjen ne here te keshtjelles bashke me thesarin e prekupojne Hurshid Pashen.I keshilluar nga keshilltaret e tij ai perdori tradhtine dhe genjeshtren perkundrejt Aliut duke trrilluar faljen e tij nga Sulltani.

-Janar 1822 Pak dite me vone Aliu bashke me nje grusht besnikesh 12 vete  shkon ne ishullin e Janines i cili ishte akorduar ne bisedime si vendi per pritjen e pergjigjes nga Sulltani per faljen e Aliut.

-24 Janar 1822 Hurshid Pasha dergon tek Ali Pasha Admiralin e Madh Hassan Pasha per ta lajmeruar se me ne fund kishte arritur fermani Sulltanit per faljen e Aliut.Po mbasditen e kesaj dite rreth ores pese Hasan Pasha.Omer bey Vironi,silihdari i Rushid Pashes dhe disa krere te tjere te armates osmane shkojne ne ishull tek Aliu per ti dorezuar fermanin.Aliu kupotoje menjehere kurthin dhe bie heroikisht duke luftuar balle per balle me te derguarit e osmaneve.

Albert Pasho

Mblodhi,perketheu dhe pregatiti, Albert Pasho.

Free Blogger Albert Pasho

Epiri dhe legjendat.Poezi. Albert Pasho.

Sipër atje lart ku majat prekin qiellin,

Ngrihet një iso kenge e Epirit antik,

Nena e orakujve e lumenjëve të shënjtë,

Dodonës së moçme dhe së egrës Vjosë.

Këtu miti ecën dhe s dalet  kurrë,

Këtu  lisat flasin me një zë të thellë,

Murmurojnë sekrete të vjetra sa koha,

Orakullin dëgjojnë,ende ajo  s'ndodhe.

Në të larta male ku shqipja ka folenë,

Atje ku valët  malet ledhatojnë,

Lartësohet Epiri, skalitur nga erërat,

Djepi heronjëve, që koha  nderon..

Butrinti Eneas,qyteti lindur nga miti,

Në ujërat e kaltëra riflesi i perëndive,

Kujtesën e Trojës në zemër fort e mban,

I madh eshte nderi i lavdisë të humbur.

Epiri Kaonëve,Molosëve, Thesprotëve,

I mbretëve antik ne gjak dhe në shpirt,

Antigonesë së bukur ,dashurisë të Pirros,

Çdo vënd i saj, një mit e legjendë antike.

Perëndia e erës atje kish ngrritur tempullin,

Poshtë në luginë Vjosa rrjedh e egër,

 Nga malet e larta si një bekim antik.

Tepelenë e egër skolpitur ndër  luftëra.

Djepi i shqiponjave dhe stuhisë Epiri,

Që sfidon fatin dhe kurrë mposhtur ,

Mes maleve të egra, deteve në fortunë,

Të zjarrtë  bijtë e saj në gjak dhe në luftë.

Djali rrufesë  Akile, hapi i pavdekshëm,

Shpata e tij ngrritur mbi  ziliqarin fat,

Hapin tij pas,  Mirmidonët ndjekin,

Nga Troja e zjarrte,Dodonës fatin falë. 

Ulise biri intrigës në djepin e Itakës rritur,

Mbreti mëndje holli si breca e mëngjezit,

Bashkë me Akilin në Trojë Epirin marin,

Vëllezër në gjak ,vëllezër me Dardanë.

I madh ishte Leka,bir i Zeusit bir Olimpisë,

Përtej antike botë emrin e Epirit  përçojë,

Nga tempujt antik fati tij shkruar e thënë,

E madhe do ish Lavdia e hershme ish vdekja.

Rritur nga Glauko gjak nga i njëjti gjak Ilir,

Guerrieri Mbret që Romën  sfidoi ,

E madhe fitoria Lavdia e Pirros ,

Mbreti i Epirit, gjak i Alesandrit.

Do  kalojnë shekujt,do të ringjallen motet,

 Si feniks do ngrihet,Lavdia dhe madheshtia,

Nje shqipe  ringrihet,ne zemer te Arberise,

Skenderbeu legjenda, Heroi  Arbërise.

Në tokën e shqiponjave,një luan do prijë,

Biri i rrufesë, Aliu gjëmimi që gjëmon,

Fushtanelle e tij e para fustanellë.

Si ortek dëbore mbi armiqtë do bjerë.

Mbretëreshë antike Epiri pavdekshëm,

Sfidon natën që nga kohërat antike,

Çdo rovinë e saj një amanet që ngrihet,

Çdo mit i saj një flakë që rindizet.

Kush e thërret ai do te pergjigjet,

Shpirtrat rizgjon të guerrierve të tij,

Se Epiri jeton,nuk vdes dhe hesht kurrë,

Eshtë froni antik i  një betimi të ri.

Albert Pasho

Free Blogger Albert Pasho

Lajme nga Rrethimi Janines .Giornale Del Regno Delle Due Sicilie. 31 Marzo 1821. Albert Pasho.

Ne daten 31 Mars 1821 Gazeta Zyrtare e Mbreterise se Dy Siqilive do te botoje nie artikull lidhur me  situaten luftarake te rrethimit te Janines dhe luftes se Ali Pashes me trupat e tija.Kjo Gazete do tesjelle nje artikull te botuar ne Gazeten Austriake "Osservatore Austriaco". Ja çfare shkruan;

"Lajmet e fundit te reja qe kane mbrritur nga Albania dhe Rumelia nuk konfirmojne ne fakt se turqit e kane braktisur plotesisht rrethimin e keshtjelles se Janines,perkundrazi se Aliu vazhdon te mbrohet nga sulmet e armiqeve te tij.Keshtjella e mbron ate ne menyre te admirueshme, dhe ja ka dale qe kur rrethuesit kane shkateruar ndonje objekt te jashtem te keshtjelles,ai i ka restauruar ato shpejt.Nderkohe Aliu po perpiqet te fitoje popullaritet gjithnje e me te madh.Ai perpiqet te binde trupat e kualicionit te tij,numri i te cilave nuk eshte aq i vogel sa perflitej me pare,se ai nuk po lufton me per intereat e tija,por per te miren dhe lirine e shokeve te tij te armeve.Ai shkon duke thene se mosha e tij e shtyre nuk e lejon me te mendoje per veten,se i braktisur nga femijet e tij thesaret e tij u perkasin atyre qe kane ndare fatin tij,pasi fati i tij i ka kethyer shpinen,se ai nuk  do te vuaje kurre qe besniket e tij te çohen ne skllaveri mizore.Keto premtime degjohen edhe me lehte sepse shoqerohen nga dhurata te pasura.Ali Pasha bene sulme te shpeshta dhe rezultati eshte pothuajse gjithmone i sukseshem.Te rrethuarit luftojne me force pavarsisht te gjitha veshtirsive dhe mungesave te dimrit,atyre s'ju mungojne  sprovat e luftes dhe urise.Shume trupa shqiptaresh te quajtur Gege te cilet e kishin braktisur Aliun,kethehen per tju ribashkuar dhe luftojne dhe shkaterrojne çdo gje duke ju sjellur deme te medhaja trupave te Sulltanit".

Albert Pasho

Free Blogger Albert Pasho