Napoleone Bonaparte dhe Ali Pashe Tepelena,nje fill i padukshem lidhje ne Mesdheun e shek XVIII. Albert Pasho.

Ali Pasha dhe Napoleone Bonaparte nuk u takuan kurre mes tyre personalisht edhe pse paten lidhje shume te forte mes tyre,ne mes leterkembimeve dhe personave te trete mes tyre,si dhe lidhje familjare si nje fill i padukshem qe vetem rastesi nuk eshte ne kete lidhje mes tyre.Kjo histori eshte mbreselenese dhe e manihtshme ne te njejten kohe.Napoleone dhe Ali Pasha  jetuan ne te njejten periudhe historike,te dy sunduan dhe dominuan regjione strategjike per periudhen ne Mesdhe,te dy kishin nje ngjashmeri te perbashket karakteriale dhe mjaft te rendesishme,por ajo me e perbashket ishte ambicja.Nje ambicje jashte normales,e madhe dhe titanike per te dy.Ambicjen per te nje pushtet personal mbi çdo strukture tradicionale te meparshme.Me ambicjen e tij Napoleone e trasformoje Francen ne nje Imper,ndersa Ali Pasha me ambicjen e tij ndertoje nje shtet autonom te pavarur brenda Perandorise Osmane.Te dy trajtuan dhe bashkepunuan me fuqite Europiane si sovran te pavarur,te dy sfiduan Imperet qe i linden,Napoleone Francen Revolucionare dhe Aliu Perandorine Osmane.Te dy u tradhtuan nga pushteti qe kishin krijuar dhe kerkuar te dominonin.Kur studiohet raporti dhe lidhja ne mes Bonaparte dhe Ali Pasha,ne pergjithesi kerkohet ne leterkembimet mes tyre,ne marveshjet,ne krijimin e aleancave dhe ne dokumentat zyrtare ne arkivat.Ma shpesh historia e vertete levize dhe behet nepermjet personave qe kalojne ne keto bote te jashtezakonshme paralele.Ma cilat jane keto lidhje keto marredhenie keto histori qe perbejne kete fill te padukshem midis Ali Pashes dhe Napoleone Bonaparte dhe familjes te tij?.1-Nje nga historite me afashinante eshte ai i diamantit Spoonmarker i cili ka kaluar nga duart e Maria Letizia Ramolino,nena e Napoleonit ne duart e Ali Pashe Tepelenes.Ky diamant i katerti ne bote,sot mbahet dhe njekohesisht eshte krenaria e Muzeut Topkapi Palace ne Stamboll,objekti(relika)me e shtrenjte e muzeut dhe eshte pjese perberse eThesarit Imperial te Turqise.Historia e tij eshte e veshur me nje mantel legjende dhe eshte njera nga me afshinante qe ka te beje me shitjen e tij nga nena e Napoleonit tek Ali Pashe Tepelena.Edhe pse per kete shitje nuk ka nje dokument zyrtar,kjo eshte e konfirmuar nga deshmite kohore dhe eshte ne linje me kontekstin historik dhe profilin e protagonisteve te kesaj historie.Nje nene ajo e Napoleonit, Maria Letizia Romolino ne lufte per te shpetuar, mbeshtetur dhe perkrahur djalin e saj Napoleonin,finaciarisht qe ndodhet ne esil larg pushtetit, e shiti kete diamant Aliut per shumen 150.000 franga.Dhe nga ana tjeter Ali Pasha si njeri ambicios i pushtetit e bleu kete diamant,per te qene ne nje linje me ambicjen dhe estetiken e tij politike si nje sovran i pavarur.Ky fill i padukshem qe kalon permes ketij diamanti eshte tregues i nje lidhje me te thelle,te nje kontakti indirekt te dy familjeve,nje simbol i lidhjeve meshdhetare te fuqise,pushtetit dhe pasurise,por edhe te aspektit tjeter me te thelle mesdhetar te familjes,tradizionit,zakonit lidhjeve territoriale.Ne kete aspekt Letizia eshte e ngjashme me nje tjeter nene ate te nje tjeteri sovrani Aliut.Eshte Hankua qe kishte bere po te njejten gje per te mbeshtetur dhe perkrahur djalin e saj ne ngritjen e tij ne pushtet,qe eshte shume e ngjashme me Letizien ne kete aspekt familjar(Per me shume per kete histori mund te lexoni ne kete Blog artikullin me titull;" Diamanti Ali Pashe Tepelenes,  (Spoonmarker s Diamond). 2- Kjo lidhje ky fill i padukshem zgjatet me vellain e madh te Napoleonit,Mbretin e Napolit Giussepe Bonaparte  (1806-1808) dhe lidhja e tij me Ali Pashe Tepelenen sovran i Epirit.Kjo lidhje mes dy sovraneve ne kete pjese te mesdheut,bazuar mbi interesa reciproke,tregtare,ushtarake,diplomatike nuk ka qene vetem formal ai ka qene edhe informal,bazuar edhe mbi nje leterkembim te shpeshte mes tyre.Giussepe Bonaparte ishte nje pike referimi natyror per Parisin per lidhjen e Frances dhe Ali Pashen,Ai merte shpesh urdhera dhe rekomandime nga Napoleone dhe Franca qe deshironin te dinin nepermjet tij se Ali Pasha mund te behej nje aleat kunder Anglezve?,se Aliu mund te destabilizonte Perandorine Osmane?,se flota e Aliut me portet e tija mund te kontrrollonin rruget e lundrimit per ne lindje?.Gjate mbreterise se tij,Franca projektoje dhe ndermori shume operacione ushtarake ne lindje te mesdheut,dhe Ali Pasha ishte pengesa kryesore e saj,sepse Janina ishte kethyer ne nje pike strategjike e nje rendesie te veçante per rajonin,Preveza ishte nje port i nje rendesie te veçante,ndersa Butrinti ishte pika e kontrrollit te hyrjes ne deti Adriatik.Per keto arsye Giussepe Bonaparte mbajti nje raport formal dhe informal me Ali Pashen duke dhe e ndihmuar dhe furnizuar me matriale ushtarake dhe municion Ali Pashen.Kete lidhje informale mes tyre e verteton letra e Napolone Bonaparte drejtuar vellait te tij Giussepe(Jozefi Mbret i Napolit) lidhur me Ali Pashen e dates 27 Maj 1807; "Im vella,kam mare letren tuaj te 10 Majit.Une rekomandoje qe  kalorsia ime eshte demtuar ne Napoli.Pashai i Janines eshte armik i ruseve,por ky njeri eshte dinak.Nuk ka shqetesim qe i keni derguar atij ndonje ndihme,por mos e ekzagjeroni shume ,gjithçka qe ju nevojitet jane fjalet e bukura.Te kesh te gjitha ato te rreme dhe kondratitore lajme  ne gazetat e Napolit,lajme qe perhapen per punet e Turqise.Danzig eshte marre;Gjej rezerva temedhaja te çdo lloj.Ti  lexo detajet e dorezimit te ketij vendi ne gazetat e ndryshme.Ekspedita ruse e komanduar nga gjenerali Kamensky,pasi u mund,u ri imbarkuar dhe u zhduk.Me ne fund fillon te beje pak nxehte ketu".Napoleone Bonaparte.3-Por lidhja me enigmatike dhe afashinante midis familjes te Napoleone Bonaparte dhe Ali Pashes,eshte ajo e mjekut te gruas(e veja) e Napoleone Bonaparte,Maria Luisa d'Austria.Ky eshte Mjeku i Arçi Dukeshes te Parmes Maria Luisa d'Austria, Dr Ludwigh Frank.Kjo lidhje nuk eshte nje lidhje diplomatike e dokumentuar ne analet e diplomacise,por behet fjale per nje lidhje njerezore qe perfshine kete raport dhe fill te padukshem edhe pas vdekjes te Napoleonit me Ali Pashen, ate te profesionit,udhetimet,domosdoshmerine dhe fatin e percaktuar me pare.Jane pikerisht keta element qe e bejne te rendesishem dhe plot kuptim.Pas vdekjes te Napoleonit ne vitin 1821 gruaja e tij Maria Luisa d'Austria do te jetoje midis Parmes ne Itali dhe Vjenes,e rrethuar nga nje grup i vogel njerez besnik.Midis tyre me te rendesishmit ishin mjeket personal.Mjeku i saj do te jete mjeku i Ali Pashe Tepelenes Dr Ludwigh Frank qe sherbeu ne Janine 1806 si krye mjek i oborrit te Ali Pashes.Te jete kjo rastesi apo eshte vazhdimi i fillit te padukshem mes familjes te Bonapartit dhe Ali Pashes.Nje lidhje kjo qe nuk shfaqet ne traktatet diplomatike por lind ne jeten e perditeshme,ne korridoret e oborreve te sovraneve dhe lidhjeve te tyre jo formale.Nje lidhje njerzore familjare qe mund te analizohet nepermjet llogjikes historike te kontakteve te kesaj epoke.Historia zyrtare nuk tregon te gjitha,historia e vertete eshte e bere nga lidhjet njerezore dhe oborri Aliut dhe i Napoleonit ishin me afer se ajo qe ngjan si e vertete.( Per me shume per kete histori mund te lexoni ne kete Blog postimin me titull;"Letra e Dr.Ludwig Frank kryemjeku i Ali Pashe Tepelenes.Janine 1806" ).4-Nje tabllo artistike qe hap nje pyetje historike te kesaj lidhje midis familjes te Napoleone Bonaparte dhe Ali Pashe Tepelenes.Kjo lidhje nepermjet kesaj pikture eshte nga ato me te rafinuarat dhe manihtese,nuk behet fjale per nje dokument politik,as te nje pikture diplomatike por per nje veper arti e bere nga mbesa e Napoleone Bonaparte,artstja franceze Mathide Bonaparte (1820-1904) vajza e vellait te Napoleonit,Zherom Bonaparte.Ne kete tabllo ajo ka pikturuar nje vajze shqiptare epiriote veshur me kostum tradicional shqiptar,me te qendisurat me ar si te veshjes por edhe te shamise e rikamuar me ar dhe gjerdanin rredh saj me dekoracione ari.Kostumet tradicionale shqiptare nuk eshte nje element i parendesishem ne kete tabllo,por perkundrazi eshte simboll i botes te shqiptareve te Ali Pashes,pikturimi i saj njef forcen kulturore te botes te Aliut. Tablloja me titull "Jeune Femme en Costume d'Albanaise",gjendet ne France ne keshtjellen De Campagne te Dordogone e Aquitaine.Kjo pikture mer edhe nje vlere simbolike qe edhe brezi i trete i familjes te Napoleonit hedh veshtrimin dhe shikon drejt oborrit te  Ali Pashes lidhjes te tij me Napoleone Bonaparte,veshtruar nga mbesa e tij ne kujtesen e familjes te Bonaparteve rinovuar ne kete tabllo.Arti ne pergjithesi dhe ne kete rast ne veçanti, perveç te tjerave shpreh edhe indentitet familjar,nje homazh,nje fill i padukshem qe lidh keto  dy familje larg njera tjetres por te ngjashme mes tyre.5-Por midis kesaj gallerie lidhjesh,kjo do te jete ajo me misterioze,mahnitese e veshur me nje mantel konspiracioni ne lidhjen e ketyre dy burrave lufte,dy burrave shteti,dy familjareve.Po per çfare ben fjale kjo histori?.Behet fjale per esilet ( izolimin burgosjen) e Napoleone Bonaparte.Si dihet Napoleone Bonaparte kaloj dy esile njerin ne ishullin e Elbes (3 Maj1814-26 Shkurt1815) qe zgjati 10 muaj dhe u kethye ne France dhe tjetri ne ishullin e Santa Elena (1815-1821) qe shenoje edhe daljen e tij nga skena politike deri ne vdekje 1821 ne kete ishull.Kjo lidhje eshte ne mes dy personave te trete,te njohur me Ali Pashen gjate periudhes te sherbimit te tyre ne ishujt Jon dhe Janine te ketyre dy koloneleve Anglez.Ne ishullin e Elbes ne detin Tirren perkujdestari i caktuar nga anglezet per esilin e Napoleonit ishte kolonel Colin Campbell.Ky kolonel eshte nje bashkepuntor dhe admiruesh i Ali Pashes dhe luftes se tij.Kjo lufte e Aliut ne manualet strategjike ushtarake studihohet nga oficeret anglez si "Manuali i Taktikes te Guerriles Shqiptare"dhe per kolonel Colin Campbell e citon Aliun si shembullin me te madh modern te mbrojtjes asimetrike ne lufte.Lufta e Aliut ishte nje taktike studimi per ushtaraket angleze mjaft e rendesishme per ta per te kuptuar si te nenshtronin dhe perdorur popullsine vendese guerriere.Me kete doktrine luftarake Aliu ja kishte dal te mbante ne thes ushtrine qendrore te Sulltanit duke shfrytezuar levizjen e trupave te tija pa pika referimi dhe me keshtjellat e grykave te maleve strategjike per te.Campbell do te drejtoje sulmin vendimtar ndaj francezve ne ishullin e Santa Maura ne 1810 ne krah te trupave te Aliut.Kete taktike lufte te Ali Pashes kolonel Campbell do ta zbatoje ne skenaret e luftes qe perballoje shume te ngjashme,gjate luftes ne Indi ne Sepoy,Kolonel Colin Campbell u akuzua nga anglezet kur Napoleone u arratis e largua nga ishulli bashke me besniket e tij,per neglizhence dhe bashkepunim sepse ishte larguar nga ishulli me qellim kur ndodhi largimi i Napoleonit.Ne kete histori hyne ne loje edhe teoria konspirative e nje ndikimi te luanit te Epirit i cili bante lidhje me ane te konrispodences me Kolonel Campbell,per te ndihmuar mikun e tij te meparshem per te cilin admirimi i tij nuk ishte shuar si njeri lufte dhe pushteti.Ndersa ne esilin e ishullit te Santa Elena autoritetet angleze do te zgjedhin si kujdestar gardian per Napoleonin,kolonel Hudson Lowe edhe ky nje i njohur dhe bashkepuntor madje i ngushte i Ali Pashes.Ata njhen mjaft mire me njeri tjetrin,gjate periudhes se tij ushtarake ne ishullin e Zantes dhe Cefalonise (1809-1810) vendosi marredhenie direkt me Ali Pashen ata jane takuar disa here.Hudson kishte korrispodence te rregullt me Ali Pashen dhe me John Stuart britanik me banim ne Janine.Eshte ky qe do te organizoje nje takim personal te Ali Pashes me kolonel Hodson Lowe.Ne kete takim koloneli anglez mori propozimin e Ali Pashes qe 30.000 shqiptar trupa te Aliut te zbarkonin ne Itali,ne menyre qe te krijonin nje diversive me qellim qe te pengonin pushtimin e Siqilise nga ana e Gioacchimo Murat gjenerale francese e Mbret i Napolit.Avalle kjo lidhje midis Ali Pashes dhe Napoleone Bonapartet te jete rastesi,madje jo nje here por dy here nepermjet ketyre dy koloneleve?Apo valle te jete shenje e fatit dhe destinit te ketyre dy titaneve,dy figure legjendare te Mesdheut te lidhur me kete fill te padukshem  lidhjesh?Apo valle jane detaje nga jeta e ketyre burrave shteti qe marin nje vlere jashtezakonisht te madhe simbolike?Kjo lidhje ky fill i padukshem deshmon dhe fakton se historia nuk eshte vetem,dokumenta,arkiva,traktate te aleancave dhee luftrave,lidhur me Ali Pashen dhe Napoleone Bonaparte,te dy burra luftrash qe sfiduan imperet,dy burra qe ndertuan pushtetet e tyre,dy burrave qe u kethyen ne legjende.Ma jetet e tyre personale nderthurren dhe kalojne nepermjet familjareve,bashkepuntoreve,objekteve,artit,mjekeve si nje fill i padukshem qe perveç te tjerave do ti lidhe keto dy figura legjendare ne Mesheun e shek XVIII.

Albert Pasho

Free Blogger Albert Pasho