Tepelena.Tridhjetë e një thënie nga autorë të huaj për Tepelenën.Albert Pasho.

1-" Mbërrita më pas në një vënd emëri i të cilit thërret një mijë histori e legjenda trimërie,hyra me një ndjenjë respekti që një shqiptar do të kishte qënë krenar të shikonte tek një i huaj.Ky vënd është Tepelena ose thënë ndryshe Kruja moderne e Skënderbeut..".

David Uequhart

2-"Atje ku bashkohet Vjosa me Bënçën mbi kodër ngrihet Tepelena,ku muret e rrënuara të sarajeve dhe të xhamisë me ngjyrat e tyre të argjëndëta i japin asaj një pamje të një romantizmi ëndrrimtar".

Edward Lear

3-"E rrethuar me mure të fuqishme Tepelena është një vënd i mahnitshëm,zemra e egër e një vëndi të egër".

Edith Durham

4-"Kurrë s'do të harroj pamjen e mrekulushme me të hyrë në Tepelenë në orën pesë ndajnadherë kur po perëndonte dielli.Më solli në mend me pak ndryshim të veshjes, përshkrimin që i bën Skoti kështjellës Brankseme në këngën e tij.Shqiptarët me petkun e tyre,me më të bukurin në botë,me fustanellë të gjatë të bardhë,tallagane të qëndisura me ar, me anteri e jelek kadifeje të kuqe të qëndisura me oje të arta,me jataganë e pisqollë të sërmët..."

George Gordon Byron

5-"Tepelena për mua është një parajsë e dytë"

Ali Pashë Tepelena

6-"Sikur pernditë të zbresin në Tokë,sofrën e parë do ta gjenin në qytetin e Ali Pashë Tepelenës".

Mehmet Ali i Egjyptit

7-"Në kompleks pallati i sarajeve është një nga pallatet më romantike e të mrekullushme që mund të imagjinohen".

William Martin Leake

8-"Nga më shumë se njëqind nga rojet në galerinë e rezidencës të Vezirit në Tepelenë,jo më shumë se pesë ose gjashtë u panë në lutje.Shqiptarët nuk janë mahomedanë të rreptë,por ata nuk e shqetësojnë kurrë përkushtimin e të tjerëve".

John Galt

9-"Në këthimin tonë në Tepelenë bëmë një shëtitje në kopshtet e Sarajit të cilat janë të gjera dhe të shtruara nga dy kopshtarë italianë disi në stilin e vëndit të tyre".

Thomas Smart Hghes

10-"Thuhet që Tepelena zë vëndin e Titopolit,ma për mendimin tim është i tëri një qytet modern, rëndësia e tij është e lidhur me Ali Janinën si qytet i lindjes".

François Pouqueville

11-"Matanë lumit ngrihej madhështore Tepelena e rrethuar me mure të larta guri dhe frëngji e mure mbështetëshe që Ali Pashai nisi ta ndërtonte,por nuk e mbaroi dot se e vranë".

Edith Durham

12-"E pamë Tepelenën në një distancë rreth një ore,atje në mal në një lartësi 150 metra të lartë,pallati i cili është shumë i gjerë nuk shihet i gjithi nga kjo distancë ai është i pakontestueshëm megjithëse ka një ose dy shtëpi të mëdhaja që u përkasin shërbëtorve turq të Vezirit. Kalaja nga gjëndja e saj është natyrisht tejet e fortë përballë saj poshtë Veziri po përpiqet të ngrejë një urë mbi lumë".

William Turner

13-Kalaja dhe sarajet e Vezirit janë ngritur mbi një sipërfaqe të sheshtë,rrethuar nga shkëmbenjë drejtuar përdrejtë lumit,ato kanë një pamje madhështore parë nga larg dhe janë shumë të harmonizuara me pejsazhin manhitës përreth"

William Martin Leake

14-"Tek rusej me kujdes tërthores thikë,Harlodi pa si meteor në qiell xhamtë e ndritura të Tepelenës"

Byron (Childe Harold's)

15-"Përreth Tepelenës ka disa disa mbetje të lashtësisë antike,një palaeokastro siç quhen të gjitha pjesët e murit të vjetër ose guri i skalitur në Shqipëri dhe Greqi dhe Veziri tha se do të urdhëronte të pregatisnin disa kuaj ti vizitonim".

John Hobhouse

16-"Caio Licinio kishte lënë një batalion në Fanota (Tepelena) dhe kish kaluar në Molosi krahinë në juglindje të Kaonisë".

Polibio

17-"Sarajet e mëdhaja të Vezirit pothuajse aq të mëdhaja sa dhe ato që ka Aliu në Janinë,janë ngritur mbi anën e një shkëmbi të thepisur përmbi ujërat e Vjosës.Pranë sarajeve është një xhami e madhe dhe më poshtë mbetjet e një ure të prishur prej vërshimeve të këqia të Vjosës në dimër".

Henry Holland

18-"Duke zbritur në drejtim të verilindjes pamja që shfaqet është e jashtëzakonshme dhe manihtëse,Vjosa rrjedh mes një gryke të ngushtë me shkëmbenj dhe sipër kësaj gryke të errët ngrihen dy male të ndarë prej saj,Trebeshinës dhe Hormovës që duken qartë nga rrëza deri në majë".

Edward Lear

19-"Muret janë të forta e të ndërtuara mirë me gurë të latuar.Aliu kishte ndërmënd ta bënte Tepelenën qytet të rëndësishëm,dhe një ditë ajo vërtet mund të bëhet,sepse lugina e Vjosës është e vetmja rrugë nga deti për në malet në thellësi  të vendit dhe njëkohësisht një rrugë shumë e vjetër tregtare nga Apollonia në Dodonë".

Edith Durham

20-"Tepelena ishte pushtuar(1479) nga Gedik Ahmed Pasha dhe kështjella e vjetër bizantine ishte shkatëruar pothuajse plotësisht dhe një kështjellë tjetër me katër kënde u ngrit nga Gedik Ahmed Pasha mbi këto rrënoja me gurët e kështjellës bizantine"

Elvi Çelebi

21-"Romakët me rreth 4.300 ushtarë të drejtuar nga udhërëfyesi vëndas i dërguar nga Charopos i lidhjes së Epirotëve i dolën Filipit V të Maqedonisë pas shpine duke i rënë Trebeshinës përreth duke kaluar nga Damsi dhe zbresin në grykë pas shpine të ushtrisë Maqedonase".

Titus Quinctius Flaminius

22-"Sarajet zënë një hapsirë të madhe,ka një sallon me përmasa shumë të mëdhaja i rrethuar nga brenda me divane të veshura me mbulesa të shtrënjta(broccato) të prodhuara në Lion të Francës.Tavani i mbajtur nga kollona të larta të ngritura rrotull një shatërvani i veshur me mermer të bardhë".

François Pouqueville

23-"Tepelena ngrihet mbi shkëmbin e saj dhe qëndron me krenari në qëndër të kësaj pamje madhështore ku lumi i fryrë dhe i egërsuar shkumbon përreth themeleve të tija".

David Uequhart

24-"Tepelena është e rrethuar me vreshta që prodhojnë një verë të kuqe,përveç vreshtave gruri dhe elbi janë prodhimet e tokave më sipër kurse misri prodhohet në tokat në nivelin e lumit dhe anët e tij".

William Martin Leake

25-"Toka rrihej nga dielli dhe nga stuhitë.Faqet e kodrave kuqonin nga lulet e bajameve dhe të dushqeve,kurse  malet përtej ngriheshin të kaltëruar me një kontrast të fuqishëm ngjyrash të egra.Ky pra,ishte djepi i Ali Pashës(Tepelena)".

Edith Durham

26-"Tepelena është vëndi që ka lindur Ali Pashën,shtrihet në buzën e majtë të Vjosës mbi një lartësi ku pejsazhi nga këtu është madhështor dhe i fisëm formuar kjo nga bashkimi i lumit të Bënçës me Vjosën".

Henry Holland

27-"Në Tepelenë takojmë shumë fshatarë me qeleshe e kilt të bardhë,me një aspekt të varfër nga ç'kisha parë më parë.Rebelimi i tyre nën Pashain ngjan të ketë qënë lufta e fundit e ashpër të këtij populli të ndarë e të çarmatosur,vënd ky krenar në një kohë të Ali Pashës".

Edward Lear

28-"Veziri ishte në një dhomë të madhe shumë bukur mobiluar dhe kishte një shatërvan në mes të saj,zbukuruar me tjegulla të pikturuara të llojit që ne i quajmë tjegulla hollandeze".

John Hobhouse

29-"Qyteti  i cili është vetëm interesant si vëndëlindja e sundimtarit të tanishëm të Epirit.Ajo qëndron mbi një breg të lartë sipër Vjosës,e cila është këtu  po aq e gjerë sa Tamixhi në Kew të Londrës.Dhe si lumi Araxes i egërsuar mbi një urë,një strukturë shumë e bukur e këtij lloji e cila ishte ngritur gjatë kohës së Perandorisë antike(Romake).

Thomas Smart Hughes

30-"Brënda mureve të Ali Pashës ka gërmadha muresh të lashta të ndërtuara trash pa llaç.Gurët janë të palatuar,të madhësive të ndryshme dhe vetëm sa janë lëmuar pak në sipërfaqe duke formuar aty këtu bedena.Këta quhen muret e Helenës".

Edith Durham

31-"Ndërsa largohesha duke lundruar përmes ujit me një lundër,u këtheva mbrapa për të hedhur mbi Tepelenën vështrimin e fundit të një të huaji,që do të binte menjëherë mbi betejat dhe kullat  e saj të lavdishme dhe të dënuara".

David Uequhart

Mblodhi dhe pregatiti; Albert Pasho

Free Blogger Albert Pasho

Këngë e vjetër; "Vrasja e Selman Toto" nga Progonati i Tepelenës.Albert Pasho

Në librin e tij Dhimitër Kamarda " Saggio di gramatollogjia comparata sulla lingua albanese" botuar në vitin 1864,që në shqip përkëthehet," Sprovë e gramatollogjisë krahasuese mbi gjuhën shqipe",midis argumentave të shumtë lidhur me këtë tematikë ku midis këtyre argumentave ka edhe folklor,këngë të epokës ka dhe një këngë që i përket trevës tonë të viteve 1800 pak a shumë,ajo flet për vrasjen e Selman Toto nga Progonati.Dhimitër Kamarada është një gjuhëtar,intelektual dhe botues folklori arbëreshë,lindur në Hora të Arbëreshve në Siqili afër Palermos.Ja përkëthimi i saj në shqip;

Çfarë ndodhi dhe kur ndodhi,o ju gra?

Kanë vrarë Selman Toto.

Si, e ku është vrarë?

Në betejën e madhe.-

Qani o male,vajtoni o fusha,

Se është vrarë Selman Toto Rusha.

Oh! Selman! E Zeliha,

Me dymbëdhjetë fermane,

Nga humnera u hodhe,dhe re,

Si motra për vëllanë,

Kur ajo mori lajmin për Selmanin;

Në një mijë copë e bëre bucelën,

Ti dhimbje ju dhe burrave të nderit.

Në këtë këngë të vjetër,emrat e personazeve janë Selman Toto dhe Zeliha që është kunata e tij, gruaja e vëllait Belul aga,të dy këta vëllezër ishin me emer si luftëtar në kohën e Ali Pashë Tepelenës .Sipas studiusit albanolog austriak Hanh, mbiemri Toto do të thotë prift në dialektin lab,që dëshmon për origjinën kristiane te familjeve.

Albert Pasho

Free Blogger Albert Pasho

Kalaja osmane e Tepelenës 1479 e Gedik Ahmed Pasha. Albert Pasho

Ne mesjete historiani turk Oruç Bey na konfirmon qe Sulltan Bajazidi II, ndodhet ne kalane e Tepelenes me pashallaret dhe ushtaret e tij.Hoca Sadeddin Efendi nje tjeter historian turk do te shkruaj lidhur me kete ngjarje,qe Sulltan Bajazidi II qendroje ne Tepelene per njezetekater dite,ne keshtjellen e vogel 56x40 ,ishte festa e Ramazanit ne Korrik te vitit 1492,ai erdhi per pushime dhe njekohesisht zhvilloi disa luftra me kryengritesit e zones te Tepelenes,qe cilesoheshin si shume rebel ndaj Perandorise Otomane ne ate periudhe.

Ne vitin 1478 do te jete Gedik Amed Pasha,qe do te mar pjese ne fushaten kunder Shqiperise,ku do te caktohet komandant i kesaj fushate dhe njekohesisht do ti jepej principata e Vlores.Gedik Pasha ne vitin 1479 do te pushtoje keshtjellen e Tepelenes.E cila u shkaterrua pothuajse gjate kesaj beteje, dhe mbi bazen e kesaj keshtjelle pothuajse te shkateruar veneciane-bizantine,do te rindertoje keshtjellen e Tepelenes,katerkendore me dy torre te rumbullakta te larta,me tre porta si dhe xhamine e Sulltan Bajazidit,brenda saj.

Sipas regjistrave te kohes,vitit 1520,vetem 19 vjet nga pushtimi i Tepelenes nga Gedik Amed Pasha,Tepelena do te kishte njezet e shtate familje kristiane dhe tre myslimane,do te drejtohej nga nje kadi ,dhe kishte nje garnizon prej 183 ushtaresh te drejtuar nga nje dizdar.Tepelena sherbente si baze ushtarake,per kontrrollin e krahines malore dhe grykave te saj.

Te dhena te tjera me te hollesishme per Kalane e Tepelenes,do te jape dhe udhetari Elvi Çelebi qe vizitoi Tepelene ne vitin 1670.Ky e pershkruan kalane me nje perimeter 600 hapate gjate,me nje garnizon me rreth 100 ushtare,dhe Tepelenen me 40 shtepi ne gjendje te shkrete ku qyteti nuk kishte bujtine,banjo turke,medrese e shkolle.

Albert Pasho

Free Blogger Albert Pasho

Pesëdhjetë e një thënie të cituara nga Ali Pashë Tepelena. Albert Pasho.

Ali Pashë Tepelena superoir,për meritë,kualita,vizion,zgjuarsi,vendosmëri deri në limitet e gjeniut,ishte një nga figurat më të mëdhaja të kohës së vet.Ali Pashë Tepelena diti dhe luajti një politikë diplomatike me fuqitë më të mëdhaja të kohës së vet si;Franca,Anglia,Rusia dhe Perandoria Osmane...Kjo veprimtari diplomatike si askush shqiptar tjetër më parë dhe më pas tij do të trajtohet si rrymë mendimi në shkollat angleze të diplomacisë.Ky vizionar i madh nëpërmjet luftës dhe fjalëve të shprehura prej tij dëshmon vizionin e shtetarit të pavarur,reformist dhe drejt progresit për një shtet të pavarur i barabartë në mes të barabartëve.Perludi i gjithë luftës dhe jetës së tij do të gdhëndet me fjalë të arta në epitafin e gurrit të varrit të tij në Kostandinopoj ku theksohet,"Këtu është varrosur koka e të shquarit Ali Pashë Tepelena,Governator i sanxhakut të Janinës që për më shumë se 50 vjet kërkoi pavarsinë e Shqipërisë".Proverbiale do të jenë shprejet dhe fjalët e tija për këtë qëllim madhor që do të kalojnë limet dhe aktualitetin e kohës së vet për të arrdhur deri më sot po aq aktuale sa atëhere.Jan pesëdhjetë e një thënie të tija midis shumë të tjerave në kë publikim;

1-"Besimi i verbër tek të huajt me shpresën e ndihmës,çon në tradhëti e në skllavërinë e atdheut".

Ali Pashë Tepelena

2-" Rusët,Anglezët të gjithë do të jenë armiqtë tuaj,sapo të kuptojnë se ju aspironi të jeni përsëri një popull.Mos e humbni kurrë nga shikimi këtë të vërtetë interesante dhe thelbësore".

Ali Pashë Tepelena

3-" Eshtë më mirë te sundosh me forcë se sa të sundohesh nga frika"

Ali Pashë Tepelena

4-"Por unë i kam harruar të gjitha armiqësitë tona,tani nuk është e nevojshme të meremi me asgjë tjetër përveç të pastrojmë Shqipërinë nga prezenca e urryer e osmanëve".

Ali Pashë Tepelena

5-"Ke gjetur mirë ti atje o Mehmet Ali,dënon një dhe bindë nëntëdhjetë e nëntë të tjerë,kurse unë këtu dënojë nëntëdhjetë e nëntë dhe s'bindë dotë të njëqindin".

Ali Pashë Tepelena 

6-"Jam një mysliman por jo një fanatik,urrej divanin dhe sundimin e tij,ndihej rrënien dhe parashikoj zhdukjen e tij.Dëshiroj të jetoj me nder në këtë pjesë që qeverisë dhe të vdes si një sovran në fuqi".

Ali Pashë Tepelena

7-"Nderi i Shqipërisë dhe interesi i vendit tonë kanë rëndësi më të madhe se sa armiqësitë personale dhe kur të gjithë janë në rrezik,kujtimi i gabimeve të së kaluarës është një ndenjë e pandenjë për një mëndje bujare".

Ali Pashë Tepelena

8-"Ligji i Sulltanit mbaron atje ku fillon sovraniteti im"

Ali Pashë Tepelena

9-"Unë kam sunduar gjithë Shqipërinë,kam dominuar vënde të tjera,midis tyre disa fqinjë kurajozë.Kam shkatërruar dhe zhdukur të liqtë dhe vrasësit,kam mbushur me nder të drejtët,kam fuqizuar të vegjëlit,kam pasuruar të varfërit dhe kam mbajtur poshtë të pasurit".

Ali Pashë Tepelena

10-"Të gjitha që kam arritur i kam fal nënës time,imagjinata ime ndizej nga këshillat e nënës time,ajo më dha jetë dy herë,më bëri burrë dhe Vezir".

Ali Pashë Tepelena

11-"Ne ishim viktimat e lirisë dhe Grekërit shumë shpejt do të veshin rrobat e vetë Sulltanit".

Ali Pashë Tepelena

12-"Këta grekët,kanë diçka të madhe në kokën e tyre, i pagëzojnë fëmijët e tyre me emërat Janis,Petro,Kosta... dhe jo më Leonida,Temistocle,Aristide..."

Ali Pashë Tepelena

13-"Unë nuk jam vasal i askujt, por sovran i sundimeve të mia"

Ali Pashë Tepelena

14-" Jam armik i armiqëve por për miqtë kam besë, armiqtë e mi janë forca ime"

Ali Pashë Tepelena

15-"Ariu i Pindit është akoma gjallë,ti( Hurshid Pasha) mund ti marrësh dhe ë varrosësh të vdekurit e tu.Unë do të veprojë gjithmonë në të njëjtën mënyrë kur ju më luftoni me lealta".

Ali Pashë Tepelena

16-"Çfarë e pahëdeni ju more jezitër Ali Pashë Tepelenën grua?,s'meret koka e Ali Pashës si kokë skllavi,bum..bum..".

Ali Pashë Tepelena

17-"Unë kam lindur në një vënd të Shqipërisë e quhajtur Tepelenë nga prindër fisnik,djalë Pashai"

Ali Pashë Tepelena

18-"Amerika po bëhet e madhe dhe shpejt"

Ali Pashë Tepelena

19-"Unë kam nevojë të domosdoshme të ndërtojë,një njeri si mua do të bëjë të ditur brezave që vijnë,jo si një njeri i thjeshtë por si një sovran dhe për të arritur këtë qëllim duhen ndërtuar vetëm kështjella.

Ali Pashë Tepelena

20-"Pushteti nuk lypet dhe kërkohet por ai meret me luftë dhe vendoshmëri"

Ali Pashë Tepelena

21-"Kur mbeta jetim, miqtë dhe armiqtë dhe të gjthë ata që kishin marë favore nga babai im u këthyen kundër meje si luanë të furishëm për të më prerë fytin.Por i plotëfuqishmi që kishte vendosur tashmë që unë të jetoja gjatë dhe të ngrihesha në një gradë të lavdishme,më hoqi nga dhëmbët e tyre dhe më mbrojti nga çdo e keqe"

Ali Pashë Tepelena

22-"Unë jam një burrë lufte si dhe ju (Napoleoni),dhe në fakt kjo ngjashmëri mes nesh është një garanci e sigurtë për miqësinë tonë".

Ali Pashë Tepelena

23-"Pjesa më e madhe e territorit tim është e banuar nga Romaioi ( banorë të krishterë ortodoks),të cilët qysh në kohët e kaluara të vëndbanimit të tyre këtu janë manovruar kundër meje duke tërhequr nën ndikimin e tyre të gjithë kleftët dhe njerzit e këqij,duke i përdorur si objekt kryengritje".

Ali Pashë Tepelena

24-"Unë bijtë e mi shkoj drejt vdekjes drejt të ftohëtit,hallall asprat hallall bukën dhe kafshatën,ju kam lënë pas uratën.Që në duart e turkut i gjallë të mos bie veç nga arma plumb e zjarr në botën tjetër ju të më çoni me nder drejt e në varr".

Ali Pashë Tepelena

25-"Kush më bindet dhe do të jetë miqësor,mund të jetë i qetë të jetoj në paqe"

Ali Pashë Tepelena

26-"Dëshiroj të ndërtojë një urrë monumentale (Ura Tepelenë) të qëndrushme në kohë,për vëndin ku kam lindur". 

Ali Pashë Tepelena

27-"I  plotëfuqishmi jo vetëm më dha krahun e tij të fuqishëm por gjithashtu më mundësoi të shkatërroja disa nga armiqtë e mi me luftë ose ti largoja ata". 

Ali Pashë Tepelena

28-"Ushtria ime është maja e ushtrisë së Sulltanit dhe më është besnike vetëm mua". 

Ali Pashë Tepelena

29-" Dëshirojë  të organizojë  ushtrinë e shtetit tim  sipas  metodave  të mrekullushme  të gjenialitetit tuaj( Napoleone Bonaparte)" 

Ali Pashë Tepelena

30-"Bejlerët e Gjirokastrës dhe Kardhiqit tashmë tepër të frikshëm do të përfitojnë nga rënia ime për tu bërë zotër të gjithë vëndit.Tepelena e fortë nga pozicioni i saj e bërë më e fortë nga trimëria e shqiptarëve të mi besnikë nëse do të përkrahej,mund të këthehet në një pengesë të pakapërcyeshme ndaj synimeve  të tyre ambicioze". 

Ali Pashë Tepelena

31-"Katerina (e Rusisë) muk egziston më,dhe të krishterët e Francës do të flenë të qetë me lajmet për torturat tuaja.Nëse ju vetë nuk do të dini si ta bëni atë veprën e madhe të shpëtimit tuaj,mos bëni thesar asgjë tjetër përveç vetes tuaj".

Ali Pashë Tepelena

32-"Me vullnetin e Zotit kam fituar aq shumë lavdi saqë sovrani im më ka mbuluar me nderime me pasuri dhe kam grrumbulluar thesare të pashtershme".

Ali Pashë Tepelena

33-"Ti Shanizase (motra) po të ishe djalë do të ma kaloje edhe mua"

Ali Pashë Tepelena

34-"Dëgjo,hap sytë ki mëndjen mos më gënjesh,se ndryshe të hangri sytë gjarpëri i zi"

Ali Pashë Tepelena

35-"As jam edhe unë një profet në Janinë?".

Ali Pashë Tepelena

36-"Edhe pse isha bërë jashtëzakonisht i pasur dhe i lavdishëm nuk u kënaqa kurrë,ambicia ime për lavdi ishte e pashuar".

Ali Pashë Tepelena

37-" Unë vetëm kërkoj nga ju,që ti bëni nder emërit që ju mbani,Shqiptar.Nderi atdheut dhe pavarsia e tij janë mbi çdo gjë".

Ali Pashë Tepelena

38-"Strategjia ime mbi çështjen e Santa Mauro dhe Pragën është mjeti kryesor për të garantuar sigurinë e qeverisjes në këto territore,paqen time dhe lirinë nga çdo rrezik i mundësheëm"

Ali Pashë Tepelena

39-"Trima Suliotë!shërbeni kauzës time dhe Sulltani do të gjendet në të tillë vështirësi që ne do të jemi në gjëndje të diktojmë ligjin.Ju atëhere do të këtheheni në malet tuaja dhe nga majat e mjegullta të Kaifës,do të jeni të pranishëm në funeralin e Perandorisë Osmane".

Ali Pashë Tepelena

40-"Kush do të më jetë besnik,thesaret e mia do të jenë të hapura për ta,kush do të më tradhtojë do të mposhtet dhe zhduket"

Ali Pashë Tepelena

41-"Hapsirat e brendëshme të stadiumit( Nikopolit) duhet të jenë disponuar që të bëhet që shqiptarët e mi të praktikojnë atje garat si në kohët e mëparshme,populli im është mjaft energjik dhe mjaft i shkathët,kur isha i ri isha mjaft i shkathët por tani jam i moshuar dhe tepër i shëndoshë".

Ali Pashë Tepelena

42-Erdha pashë dhe kalova,u largova dhe humba lavdinë dhe pasurinë.E kuptova qartë se në këtë botë gjithëçka është kotësi dhe gjithëçka këtu poshtë është asgjë.Kotësi për kotësi".

Ali Pashë Tepelena

43-"Ju nuk do të jeni më shqiptarët që deri tani keni qënë kaq të frikshëm dhe të respektuar,ju do të jeni të mposhtur dhe të përulur nga aziatikët frikacakë.Ju rrëfej se shumë prej jush ju kam dhënë shkak për ankesë,unë e di që disa prej jush janë ofenduar me të drejtë nga dëmtimet që unë ju kam bërë juve ose marrëdhënieve tuaja.Por nderi Shqipërisë dhe interesi vëndit tonë kanë rëndësi më të madhe se armiqësitë personale".

Ali Pashë Tepelena

44-"Kjo shpatë ( e Khanit të Madh të Krimesë Selim Gourai) e cila nuk ishte në gjëndje të ruante shtetet e sundimtarit të saj të parë nga rusët,po ja dhurojë atij që e hakmori aq mirë në Austerlitz (Napoleone Bonaparti)

Ali Pashë Tepelena

45-"E çfarë mund të bëjnë francezët?, asgjë.Perandori juaj (Napoleoni) dëshiron të më trajtojë si raja,por nuk do të bëjë me mua siç bëri me Spanjën"

Ali Pashë Tepelena 

46-"Tepelena për mua është një parajsë e dytë"

Ali Pashë Tepelena

47-"Ky fle dhe kërkon nga unë që ti gjej kalin?,-unë fjeta  Ali Pasha se e di që ti që rri zgjuar"

Ali Pashë Tepelena

48-"Butrintin nuk jua dorrezoi Gjeneral Berthier,se po të më deshej do ta mbroj atë edhe me jetën time".

Ali Pashë Tepelena

49-"Pouqueville! kush rreh këtu do të rrihet" (Dhe mendo që ky është konsulli i Francës)

Ali Pashë Tepelena

50-"Interesi i Sulltanit dhe i perandorisë nuk është më interesi im"

Ali Pashë Tepelena

51-"Do të dëshiroja të isha pjestar i familjes tuaj(franceze) edhe nëse do të më duhej të bëhem i krishterë,madje unë besoj në doktinën Jakobine dhe dëshirojë të bëhem pjesë në "Kultin e Karamanjolës".

Ali Pashë Tepelena

Mblodhi dhe pregatiti; Albert Pasho, Janar 2026.

Free Blogger Albert Pasho

Njëqindenjë (101) thënie për Ali Pashë Tepelenën, nga të huajt dhe shqiptarët.Albert Pasho

Nuk ka figurë tjetër në historinë e Shqipërise ku të jetë shkruar kaq shumë,si në të gjallë edhe pas vdekjes dhe vazhdon të shkruhet akoma sot e do të shkruhet edhe në të arrdhmen për Ali Pashë Tepelenën.Jeta,lufta dhe vdekja e tij do të futen në hartën kulturore, letrare historike europiane dhe botërore.Janë të shumtë në numër autorët që kanë shkruar dhe janë shprehur për Ali Pashën në të gjithat fushat e aktivitetit njerzor.Nga gjigandët e letrave e deri tek udhëtarët e thjeshtë që kanë vizituar viset tona;

1-" Tre emëra ngrihen mbi të gjithë të tjerët në historinë e Shqipërisë,Pirro i Epirit konsideruar nga Anibale si luftëtari më i madh i kohës së tij,i cili bëri të trondiste Romën dhe Kartagjenën për gjashtë vjet rrjesht,Skënderbeu heroi komnbëtar dhe për një kohë konkuistator i turqëve dhe Ali Pasha i mbiquajtur Luani i Tepelenës,një nga figurat më të rëndësishme e të spikatura të kohëve moderne".

Richard Alfred Davenport

2-" Ali Pashë Tepelena është modeli më i përkryer i shqiptarit tipik në të gjitha kohërat".

Peter Oluf Bronstend

3-"Vetëm në Orient ka shpirtëra të tillë gurrë e shkuar gurrit,që për njëzet vjet të tëra bëjnë gjithëçka për të vënë në vënd një fyerje që u është bërë një ditë të bukur.Ai kishte mjekrën më të bukur,borë të bardhë që s'është parë ndonjëherë,në atë fytyrë të ashpër dhe të sertë".

Honore de Balzac

4-"I vetmi kolos i shekullit të XVIII që sfidojë Napoleone Bonaparte është Ali Pasha i Janinës".

Vctor Hugo

5-" Ali Pashë Tepelena i përkiste asaj race të rallë gjenish që lindin për tu bërë mbretër".

Edith Durham

6-"Ali Pashë Tepelena qëndron përballë Napoleone Bonaparte,si qëndron Tigri përball Luanit,si Shqiponja përballë Skifterit,ata ngjajnë me njëri tjetrin si dy pika uji".

Victor Hugo

7-"Ali Pasha,një figurë që kishte brënda karakterit të tij në të njëjtën kohë,Tibero,Caligola e Nerone,simbol i rezistencës ndaj pushtimit osman dhe në të njëjtën kohë,një figurë e spikatur romantike e forcës që po shkon".

Alexandre Dumas

8-"Që kur leu profeti s'ka parë gjusmëhëna një prijës kaq të madh si Ali Tepelena".

George Gordon Byron

9-"Ali Tepelena me shqiptarët e pamposhtur dhe trima çajnë përmes osmanëve ku mbjellin vdekjen".

Johan Wolfgang von Goethe

10-"Ndërsa në brëndësi perandoria ishte e minur nga ana e Epirit dhe e Moresë nga një "Skënderbe i ri" dal nga vetë rradhët e osmanëve.Ky është Ali Pasha i Janinës një nga figurat më heroike e të zgjuara të kohëve moderne.Ishte i thyer në moshë,por as koha, as betejat,as mashtrimet,as krimet,as kënaqësitë e zjarrta të jetës së tij të gjatë nuk kishin shuar në të ambicien politike,zgjuarsinë dhe guximin".

Alphonso de Lamartine

11-"Ali Pasha ka të gjithë talentin dhe mjetet për të zhgënjyer qëllimet e Sulltanit ose për ti rezistuar atij.I pasur,i fuqishëm i ndezur dhe i trazuar nga ambicia për të dominuar zotëron të gjitha artet që mund të çojnë në objektivin e tij të pavarsisë".

Carlo Aurelio Widmann

12-"Plaku i Epirit me sytë e tij si zjarr më priti mua si djalin e tij".

George Gordon Byron

13-"Për historinë Shqiptare Ali Pasha është njeriu më i shquar,ishte një nga ata që parashikonte patundëshmërinë e kombit të vetë,kujtimi i tij kurrë nuk duhet të zhduket nga ne".

Aleksandër Stavre Drenova ( Asdreni )

14-"Kaq shumë libra dhe studime janë shkruar për Ali Pashën sa nuk është shkruar kurrë për asnjë njeri tjetër në Ballkan apo Europë,me përjashtim të Bonapartit.Dhe të gjithë bien ndesh dhe përplasen me njëri tjetrin,disa e lavdërojnë të tjerët e kritikojnë,në një mënyrë që nuk besoj që asnjë njeri tjetër politik i epokës ka përballuar.Studime dhe kërkime do të vazhdojnë të shkruhen për Ali Pashën derisa e vërteta nuk do të rivendoset dhe ky arvanitas (epirot ) i madh të zërë vëndin e tij përkrah dhe ndoshta në majë të heronjëve të Greqisë para-revolucionare dhe revolucionare".

Arestidh Kola

15-"Mënçuria,zgjuarsia,trimëria,aftësia politike dhe shpirtëmadhësia e Ali Tepelenës kanë habitur Europën.Kryerja e disa veprave mizore,të cilat  detyroheshin nga koha e atëhershme nuk mund të fshijë gjithë ato merita të tija dhe nuk ka si njollosë një komb.A nuk ka pasur në periudhat më të qytetëruara të Greqisë së vjetër apo Romës sundimtare e komandante të cilat brënda një ore patën kryer aq akte dhune dhe barbare sa bëri Tepelenasi gjatë gjithë jetës së vetë??!.Grekët duhet ta përmëndin me respekt e nderim të madh emrin e Tepelenasit, sepse për herë të parë ideja e shtetit të pavarur në pjesën jugperndimore të Europës Osmane lindi në mëndjen e Ali Tepelenës".

Sami Frashëri

16-"Ali Pasha është plotësisht i vetëdijshëm për llojin e pavarsisë që mban nga Porta,dhe se është konsideruar se kur ai mund të merte në zotrim Suliotët ai do të shpallte pavarsinë e tij.Ai tani e ka realizuar objektivin e tij dhe mund të mbaj Morenë pavarsisht të gjithë fuqisë së Portës".

Admirali Mbretëror Britanik, Nelson ( Duca Bronte )

17-"Nëse Ali Pashë Tepelena do të kishte qënë më pak njeri i kohës së tij dhe i paisur më mirë me një largëpamësi politike,do të kishte shpallur ai vetë pavarsinë në kohë.Dhe kështu Shqipëria dhe Greqia me gjithë Thesalinë dhe Maqedoninë,do të kishte mundur të bëhej një shtet i pavarur dhe një mbretëri e një rëndësie shumë të madhe".

Ismail Qemali Vlora

18-"Greqia ishte çifliku i Ali Tepelenit.Të kishim mënd do të ishte dhe sot ynë.Tre e të katërtat e fshatrave e më të shumtët, kuvendojnë sot për sot shqip".

Faik Konica

19-"Vetëm taktikat dhe zgjuarsia e detyrojnë Aliun ta shprehë formalisht besnikërinë e tij ndaj Portës,sepse në fakt ai është aq mirë sa dhe të pavarurit".

Willam Hamilton

20-"Ali Pasha është një njeri i zgjuar dhe pambarim dinak,ai po kërkon të lirohet nga çdo varësi dhe të bëhet sovran i lirë,është e qartë që me veprimet e tija do të jetë nga ana e më të fortit".

Admirali Rus Theodore Usakov

21-"Në qoftë se Ali Pasha do të jetonte në kohën e Shekspirit, atëhere jam i sigurtë që ky poet i madh që tërhiqej  gjithmonë nga jeta interesante e njerzve të mëdhenj,do të mahnitej nga jeta e Ali Pashës".

William Plomer

22-"Ali Pasha u përpoq të bashkonte gjithë vëndin në një shtet të vetëm të shkëputur nga Perandoria osmane.Ali Pasha kërkoj të krijonte atë që bëri disa shekuj përpara Skënderbeu,që të gjithë shqiptarët të bashkoheshin së bashku për ti rezistuar pushtuesit të huaj".

Enver Hoxha

23-"Ali Pasha është perbindëshmi më romantike që historia  ka ndriçuar,është një prej tëmerve më të bukura që natyra i ka dhënë dritë".

Georges Hoffman

24-" Ali Pasha sundimtari tragjik, një figurë Shekspiriane që bashkon bashkë madhështinë dhe ashpërsinë e pushtetit me fatin e tij i destinuar të dorëzohet para tij".

Felicien Mallefill

25-"Ali Pashë Janina është i zgjuar si një dhelpër, ai është admiruesi im me sa kam kuptuar nga raportet e ndryshme të rezervuara.Nën lavdërimet dhe komplimentat e tija duket qartë endërra e tij e shkëputjes nga varësia e Sulltanit,sepse praktikisht ai është shkëputur me kohë"

Napoleone Bonaparte

26." Ali Pashë Tepelena  është një nga shqiptarët që tregoi dhe shpalosi forcën gjenuine të racës dhe genit kombëtar".

Moikom Zeqo

27-"Ndoshta më i famëshmi  dhe më qëndrestari i komadantëve të padisplinuar të Sulltanit në të gjithë perandorinë në fillim të shekullit të XVIII është Ali Pasha.Një shqiptar i adhurushëm por i egër,ku sundimi i tij shtrihet nga Janina qëndra e tij,në lumin Vardar në lindje dhe në jug në gjirin e Korintos".

Mark Mazower

28-"Ali Pashë Tepelena është një figurë historike që mëshiron realizmin politik të Machiavellit dhe ambicien titanike të Napoleonit,ai është një shëmbull i pushtetit që bashkon,pragmatizmin e egër të pushtetit me vizionin e të arrdhësmes të progresit".

Albert Pasho

29-"Pa ashpërsinë e tij nuk do të qe e mundur zhdukja e banditizmit dhe vendosja e rregullit.Ali Pasha ndërpret mesjetën dhe feudalizmin dhe hap rrugë drejt civilizimit".

Carl Mendelson Barthold

30-"Ali Pasha ishte një njeri mizor,por një Pasha i drejtë".

John W.Baggally

31-"Pirrua i ri"

George Gordon Byron

32-" Ali Pasha është rruga që të çon  drejt revolucionit Grek të 1821".

William Miller

33-"Ali Pasha ishte vëzhgues i kujdeshëm,pyetjet i kishte gjithmonë gjërmuse kurse përgjigjet gjithë gjallëri dhe kudoherë false sado që në dukje të çiltra.Pretekset i gatuante shpejt e shpejt,qëllimin e vërtetë e manipolonte dhe e mbante të fshehur".

François Pouqueville

34-"Nuk ka shkallën e një mbreti por nga fuqia është më i madh se një mbret".

Thomas Smart Hughes

35-"Shqiptarët u'ngjallnë,u'bashkuan,u'ndjenë një komb nën sundimin e tij.E duke bërë këtë bashkim,s'pushoj as një ditë të reshtojë një ushtri shqiptare me këshilla të ca zyrtarëve frënq që kishte.Shihet sheshit se mendimi tij qe lirimi i Shqipërisë".

Faik Konica

36-"Ali Pasha është njëri nga më të fuqishmit burra të Sulltanatit Osman,ai ka qënë një luftëtar i madh.Ai është shumë trim dhe një gjeneral aq i zoti sa e quajnë "Bonaparte Musliman".

George Gordon Byron

37-"Ali Pashë Tepelena është Veziri i Shqipërisë"

Henry Holland

38-"Pa kryengritjen e Aliut,Revolucioni Grek do të ishte mbytur që në djep".

Dionis Skiotis

39-"Në qofse pernditë të zbrisnin në Tokë sofrën e parë do ta gjenin në qytetin e Ali Pashë Tepelenës.

Mehmet Aliu i Egjyptit

40-"Për Ali Pashën krijova bindjen se shumica shkruajnë ndoshta të shtyrë nga antipatia dhe jo nga gjykimi dhe mendimi që kishin ndaj tij".

Protosingjeli,Patrikan Ikumenik

41-" Në Janinë ushton luan burrërori,bir i Athinasë edukuar nga Ari".

Jani Vilara

42-"Prijës fisnik që banon në pallatet e Pirros,ja ngre moralin papritmas Aleksandrit të ri"

Metropoliti Palikarpi

43-"Ali Pasha është provë e një largëpamësie dhe këngulje në synimet e veta,për të cilat pak burra shteti dhe mbretër ia kanë kaluar".

William Martin Leake

44-"Sundimi Ali Pashë Tepelenës fuqizoi më tej karakterin luftarak të shqiptarëve".

David Uequhart

45-"Shqiptarët ky komb luftarak i kanë dhënë perandorisë tre njerëzit më të mëdhenj që kanë jetuar ndonjëherë në lavdinë e kohëve moderne.Muhamed Aliun i cili mbretëroi me një shkëlqim  të tillë në Egjipt,Mustafa Bajraktari i cili u zhdul në të njëjtat hapa e atij froni perandorak në të cilin kishte qëndruar pak më parë dhe Ali Pashën ndoshta më i madhi nga të tre për talentin e tij".

Malte Brun

46-"Ali Pasha i pa mësuar pa shokë i rrethuar me armiq të shumtë arriti vetëm me forcë të vullnetit të tij në një shkallë po thua mbretërore".

Faik Konica

47-"Zoti na dërgoj pas shumë fatkeqësive më të madhin e të gjithë të zgjuarve Vezir Ali Pashë,që ka vënë rregull,ka ndëshkuar gjithë keqbërësit e ka shpëtuar të mirët.Të varfërit nuk janë më të shtypur nga të pasurit,të vegjlit nuk janë më të shtypur nga të mëdhenjtë".

Neophytos Doukas

48-"Si aleat i Francës Ali Pasha është një pragmatik.Shteti i tij ka shumë potencial luftarak e se organizohet mirë shëndrohet në një bërthamë ushtarake të një ushtrie të madhe".

Napoleone Bonaparte

49-"Ali Paha zotëronte tërë energjitë dhe guximin e racës së tij,një shqiptar i vërtetë i cili po të kishte arritur të flakte zgjedhën e osmanit vëndi në fund të fundit do të përparonte nën sundimin e tij".

Edmund Spenser

50-"Mbas Skënderbeut,Ali Pasha zë vëndin e dytë në hierarkinë biblotekare që lidhet me historinë e Shqipërisë".

Moikom Zeqo

51-"Ali Pasha ishte një nga ato vullkane të njëqind aspekteve,të cilat providenca e zotit i përdor për administrimin moral njëlloj si në botën fizike për të pikturuar dizenjot e tija".

Peter Oluf Bronsted

52-"Numri i dyqaneve të Janinës të Ali Pashës dhe pasuria e tyre është e habitshme,vërshimi dhe përhapja e biznesit është e tillë,që unë nuk e kam parë që kur u largova nga Kostandinopoja".

Charles Robert Cockerell

53-"Eshtë heroi i shqiptarve,burim i këngëve të tyre,i cili pavarsisht nga tirania e tij zotëronte një ndikim që se kishte patur askush që nga koha e Skënderbeut".

Adolphus Slade

54-"Ali Pasha pretendon,se nuk i duron as rusët,as anglezët.Unë besoj se ai nuk i do më shumë as francezët,por meqë nuk ka tjetër qëllim veçse ti kundërvihet Portës dhe të mbahet në pavarsinë e vet,do të lidhet me fuqinë që do ti zotohet se do ta ndihmojë për të vazhduar projektet e tij lakmuse".

Auguste Boppe

55-"Grekët ndihmuan Sulltanin të mposhtë Ali Pashë Tepelenën".

David Uequhart

56-"Eshtë në interesin e Republikës që ky Pasha të forcohet shumë,të eleminojë armiqtë e tij,që të bëhet një princ i fortë,në mënyrë që ti ofrojë shërbimet  e tij Republikës".

Napoleone Bonaparte

57-"Ali Pashës ti jepet shpreshë për pavarsinë dhe për kontributin e tij të njhet si mbret  i Epirit".

P.V.Chichagov

58-"Dalja e një fermani kundër Ali Pashës nga Porta e Lartë si pasojë e rebelimit të tij,do të ishte një oportunita  që nuk duhej humbur".

Jan Paparregopovlos

59-"Ali Pasha ka shprehur vizionin e tij.Jam një musliman por jo një fanatik,urrej divanin dhe sundimin e tij,ndihej rënien dhe parashikoj zhdukjen e saj".

G.Flory

60-"Deti Adriatik dhe bregdeti shqiptar kanë shumë më tepër rëndësi për interesat Franceze se sa e gjthë Italia.Të ndihmohet dhe forcohet Ali Pasha si njeriu më i fuqishëm për arritjen e qëllimeve të tija  dhe tonat bashkë".

Napoleone Bonaparte

61-"Ali Pashë Tepelena mendonte si ta zgjeronte mbretërinë e tij deri në kufinjtë verior të tokës shqiptare".

Thomas Smart Hughes

62-"Ali Pashë Tepelena ka qënë një udhëheqës i shkathët dhe përfaqësues i denjë i aftësisë dhe cilësive si dhe veseve të racës shqiptare,e cila pas Skënderbeut nuk nxorri tjetër burrë më historik dhe të zotin".

Taq H. Kondillari

63-"Ali Pashë Tepelena e dinte që grekërit e urrenin dhe kërkonin të përfitonin sa më shumë prej tij e në fund ti këthenin krahët".

Vaudoncourt

64-"Koka e tij e prerë  përcillte akom një efekt njëherazi të tmerrshëm dhe të mahnitshëm".

Alexander Dumas

65-"Fillimet e nacionalizmit shqiptar,ngritja e panteonit kombëtar ka filluar shumë më parë se viti 1897,ky përmbidhte figura të tilla si Aleksandri i Madh,Pirrua i Epirit,Bushatllinjtë dhe Ali Pashë Tepelena".

Nathalie Clayer

66-"Ali Pasha është një burrë shteti i krahasueshëm me burrat e tjerë shteti europianë".

Dora Istria

67-" Që të dy (Kara Mahmuti i Shkodrës dhe Ali Pasha i Tepelenës) ditën të bashkojnë elementin mysliman dhe elementin e krishterë në të njëjtën ide patriotike dhe në të njëjtin vrull për lavdi ushtarake".

Pashko Vasa

68-"Në mbretërinë e Epirit të Ali Pashës një vëzhgues mund të gjejë ushtarët e Aleksandrit,të Pirros dhe Skënderbeut".

Charles Taylor

69-"Në pllakën e gurrit qe shkruar; Këtu është varrosur koka e të shquarit Ali Pashë Tepelena,Governator i Sanxhakut të Janinës që për më shumë se 50 vjet kërkoj pavarsinë e Shqipërisë".

Robert Walsh

70-"Ai,Ali Pasha është pa dyshim një njer i madh,por pa e thënë apo pa e ditur se ai është pasuesi i denjë i Pyrrhus,të cilin ai është mësuar ta quajë veten Bourrous (Pirro)

John Hobhouse

71-"Lëvizja Greke për pavarsi në fillimet e saja nuk mund të bënte nëasnjë mënyrë pa mbështetjen e Ali Pashë Tepelenës".

François Pouqueville

72-"Veshja e tij e çuditëshme dhe kapelja në formë plisi më mahniti,më bëri ta krahasoj me Odisenë e Homerit,sepse përputhej me vetë përshkrimin e jashtëm që Homeri bën për Odisenë".

Peter Oluf Bronsted

73-"Mahmud Pashë Bushati dhe Ali Pashë Tepelena mund të quhen si shëmbujt më të hershëm të nacionalizmit shqiptar".

Tajar Zavalani

74-"Në të gjitha dialektet shqiptare gjuha e tyre quhet shqip,vëndi i tyreShqipëri dhe kombësia shqiptar,kjo krenari shfaqet edhe në respektin e tyre për luftrat legjendare ndaj pushtuesit osman.ndaj figurës së Skënderbeut dhe prijsit të tyre Ali Pashë Tepelena që synonte të shkëpuste Shqipërinë nga vartësia politike e Sulltanit".

Samson Cerfebeer de Mdelsheim

75-"Ali Pasha është heroi i shqiptarve,me një influencë që se kish pasur askush që nga koha e Skënerbeut".

Adolphus Slade

76-"Nuk mund të gjendej ndonjë këngë ku emëri i Ali Pashë Tepelenës të mosgjëmonte dhe të shqiptohej me pasion të veçantë".

John Hobhouse

77-"Isha i detyruar ta refuzoja këtë kërkesë-patronizimi që mu afrua me kaq mirësjellje nga Ali Pasha për një jurist konstitualist për hartimin e kushtetutës së tij".

Prince Metternich

78-"Ali Pasha është një burrë i shumë talenteve,është shumë popullor dhe aspakt i vështirë.Ka një admirim të veçantë Francën,njef dhe pranon meritat dhe kapacitetin e Imperatorit Francez Napoleonit".

Ludwig Frank

79-"Ali Pasha shprehu vendosmërinë për tu përballuar me fatin e tij në kryeqytetin e atij vëndi,i cili ka qënë teatri i fatit dhe triumfeve të tija".

William T.Meyer

80-"Napoleoni i ka ofruar dy here qe ta bëjë mbret të Epirit,por ai preferon interesin anglez dhe urren francezët,siç më tha vetë.E duan të dy palët sepse shqiptarët janë më luftëtarët ndër ata që sundon Sulltani".

George Gordon Byron

81-"Veziri është një burrë i shkurtër dhe mjaft i shëndoshë,me një fytyrë shumë të këndëshme me lëkurë të bardhë dhe trajtë të rrumbullakët,sytë e të cilit ishin të kaltërt me lëvizje të shpejta që të tregonin se nuk ishte një Pasha oriental.Kishte mjekër të gjatë që i binte mbi gjoks.Kishte një mikëpritje të theksuar sa i quante vizitorët djemt të tij".

John Hobhouse

82-"Eshtë kurora e Arbërorve luani i Rumelisë,dhuntitë e tija s'kanë të krahasuar me asnjeri,është lavdia dhe krenaria e Tepelenës,Arbëria s'ka nxjerë një burrë të tillë,heroi i Arbërisë i tëmerrshi luan djali i Veli Pashës,lavdia dhe krenaria".

Haxhi Shehreti

83-"Një varr i vetëm se nxinte dot lavdinë,lavdinë bashkë me mizorinë".

Ismail Kadare

84-"Në kohën e Ali Pashait fli ujku bashkë me delen e nuk e ngit dot".

Populli

85-"Arriti sa pothuaj në tryezë të Çezarve ku vlon hymni ngadhnjimtarve,hymn'i tija s'mbet i huaj".

Ali Asllani

86-"Unë shoh me dhimbje që flamuri im lejohet të fyhet nga Ali Pasha dhe korsarët e tij".

Napoleone Bonaparte

87-"Për të mësuar jetën dhe punët e Ali Pashës,duhen ligjëruar nj'a dhietë libra inglisht,nj'a pes' a gjashtë greqishte e nj'a tre a katër frëngjishte,që janë shkruara përmi të"

Faik Konica

88-"Ali Pasha mëshiron tranzicionin nga bota otomane tradicionale në atë moderne europiane,duke u shëndruar në një simbol dhe urë lidhëse midis Perndimit dhe Lindjes duke hyrë në hartën politike,historike,kulturore e filozofike të Europës Napolenoike e mbas Napolenoike".

Albert Pasho

89-"Të gjithë banorët që jetojnë nën sundimin e tij,kanë më shumë nevojë për mbrojtjen e tij sesa për atë të Portës,vullnetit të së cilës ai di si t'i shpëtojë sipas dëshirës së tij".

Pierre Jerome Dupre

90-"Ky njeri i mrrekullushëm më dukej nga fizionomia dhe nga sjelljet shumë larg profilit të një turku të moshuar të rangut të lartë.Madje si më thoshnin grekët tallej shpesh me sjellet e tyre gati teatrale.Ai fliste shpejt,lëvizte shpejt nuk kishte asgjë prej turku në moshë".

Peter Oluf Bronsted

91-"Një këlysh luani dhuratë e përshtatëshme për mbretërit,e përshtatëshme për luanin e Janinës".Janë fjalët e governatorit të Korfuzit anglezit Sir Thomas Maitland kur i dhuroi këtë këlysh luani Ali Pashë Tepelenës.

Thomas Maitland

92-"Vetë Ali Pasha nuk është turk,ai është i fesë muhamedane,por pa ndonjë preferencë të veçantë veç faktit se është i pranishëm në ceremoni fetare".

Edward Everett

93-"Për të gjykuar mirë një njeri që ka pjesë në histori,duhet ta gjykojmë jo mbas mendimeve të kohës së sotme,po mas kohës ku ai u rrit,u suall e roiti.Ali Pasha,për zakonete për mënyrën e sundimit ish njeri i asaj kohe,i rritur në shkollë politike të Turkut,as më i lig as më i mirë se vezirët derebejt e atëhershëm.

Faki Konica

94-"Ali Pasha ishte njeriu më i guximshëm i epokës së tij,në çdo moment të jetës së tij ai ishte vetëvetja".

George Berthold Niebuhr

95-"Shëmbulli i  Ali Pashës si Luani i Janinës,frymëzoi të gjithë nacionalistët shqiptar mbas tij".

William Plomer

96-"Që nga viti 1431 kur osmanët morën Janinën,Shqipëria ishte e pa njohur për Europën,e panjohur për fqinjët e saj më të afërt madje mund të thuhet e panjhur ndaj vetvetes.Mezi mbahen mënd dy emëra çlirimtari atëhershëm Skënderbeu dhe Ali Pasha i Janinës".

Gabriel Hanotaux

97-"Ali Pasha u ngrit gjer atje sa të aspironte pavarsinë e Shqipërisë"

Auguste Boppe

98-"Ali Pasha nga gjaku dhe karakteri natyral ishte shqiptar i vërtetë,trim,i egër,dinak e plot fuqi".

J.G.Maclod

99-"Ali Pasha kërkon të pushtojë gjithë Shqipërinë dhe pastaj të shpallet i pavarur

Kapudan Pasha

100-"Në moshën 24 vjeçe Aliu filloi jetën e një princi,por me një talent aq të lartë sa nuk mund të mos admirohet ndonjëherë tek ai,princi i Makiavelit".

Malte Brun

101-"Po ç'i mungojë Ali Pashës? I mungoj dija,e i mungoj edhe një komb besnik e jo gati kurdoherë të këthej mendim për të holla".

Faik Konica

Pregatiti e mblodhi, Albert Pasho.

Free Blogger Albert Pasho

Tërmeti 3 Prill 1969 me epiqender ne fshatrat Izvor dhe Rabie të Tepelenës.Dëmet dhe rindërtimi. Albert Pasho.

-Në fillim dukej si një pakujdesi apo një luhatje e lehtë tensioni, por kur lëkundjet u shtuar dhe qelqet mbi bufe filluan të kërkëllisnin me një zhurmë tmerruese, u kuptua se ishte ai... tërmeti. Vetëm një sekondë më pas paniku nuk të lë të bësh ato gjera që i ke mësuar me kohë, të hapësh dyer e dritare dhe të futesh poshtë arkitraut, i cili është dhe vendi më i sigurt nga ku mund të mbetesh gjallë nëse ndërtesa për fat të keq shembet dhe muret bien. Kështu ndodh pak a shumë kur bie tërmet. Por ka dhe nga ata që rreziku i bën t’u turren shkallëve për të dalë sa më parë nga korridoret e ngushta të pallatit, qoftë ky dhe me dymbëdhjetë kate. E pas kësaj e ndajnë mendjen që për të mos rrezikuar më jetën, të flenë jashtë, në lulishte a qiell të hapur...

...Por a ka ndodhur kështu kështu në rastin kur në zonë e caktuara në Shqipëri është goditur rëndë nga kjo dukuri e natyrës? Hazis Pasho, i cili për një periudhë kohe ka qenë Sekretari i Parë i rrethi të Tepelenës, kujton tërmetin e 44 viteve më parë, atë të vitit 1969, i cili shkretoi dy fshatra të rrethit të Tepelenës, Rabien e Izvorin...

Sa i fuqishëm ishte tërmeti i vitit 1969?

Në 3 prill 1969 rrethi i Tepelenës u godit nga një tërmet, ku epiqendra ishte në fshatrat Izvor e Rabie me fuqi goditëse të përbashkëta nga 7 deri 8 ballë, i cili bëri dhe rrafshimin e të gjitha ndërtesave ku kishin epiqendrën dhe dëmtimet e shumta rreth tyre. Kështu, më 3 prill 1969 u rrafshuan 842 banesa dhe u dëmtuan 5331 të tjera. Në Rabie nga 75 banesa, 70 mbetën vetëm me themele kurse në Izvor nga 109 shtëpi, 86 u bënë gërmadha.

A kishte viktima në njerëz?

Natyrisht që këto tërmete u pasuan me viktima e të plagosur. Kështu në një tërmet të rënë në vitin 1865 vetëm në një familje në Rabie vdiqën 13 vetë ndërsa në Klos të Mallakastrës rreth 50 kilometra në perëndim, humbën jetën 14 persona brenda së njëjtës familje. Kurse në 3 prill të vitit 1969 pati një të vdekur dhe 65 të plagosur vetëm në Rabie dhe Izvor. Në të dy tërmetet pati çarje tokash me gjatësi deri në 5 kilometra dhe gjerësi 10-15 metra. Ata u ndjenë fuqishëm në Italinë e jugut, veriun e Greqisë dhe në perëndim të Maqedonisë. Këto rastësi në periudha kohore 104 vjet njëri pas tjetrit ndryshonin vetëm në aspektin si u përjetuan nga banorët, kushtet klimaterike dhe mundësitë njerëzore e materiale për të eliminuar pasojat.

Cilat ishin kushtet sociale e klimaterike sipas viteve?

Dimri në ato vite në Shqipërinë e jugut ishte i ashpër sepse dëbora kishte mbuluar vendin anembanë. Kishte rënë dëborë e rëndë dhe në pesë fusha pëllëmbë, se çante mali me këmbë. Gjendja ishte e mjeruar siç e ka shkruar konsulli rus Trojanovski. “...edhe shumë familje që kanë qenë dikur mirë kanë rënë në gjendje të rëndë varfërie. Kanë filluar të shesin tokat e të largohen nga vendi i tyre në shtete të tjera.” Kurse konsulli austriak J.G.Han shkruan: “Të gjithë ata që rrëmojnë, ndërtojnë, sharrojnë, gjegin qymyr në Turqinë evropiane dhe në Greqi, janë shqiptarë”. Këto e pasoja të tjera shkatërruese për shqiptarët vinin nga sundimi i gjatë osman, taksat e rënda, marrja e dërgimi ushtar i djemve në shtete të tjera dhe kryengritjet e njëpasnjëshme të shqiptarëve për liri e pavarësi. Sikur të mos mjaftonin këto, natyra e goditi me tërmetin shkatërrues e vdekjeprurës më 10 tetor 1865 duke i lënë në mes të dimrit në qiell të hapur, pa ekonomi dhe pa mbështetje”. Të keqen, edhe pse s’e do njeri, të vjen pa pyetur, prandaj ajo duhet përballuar e kapërcyer për të mbijetuar. Kështu vepruan edhe Rabiotët dhe Izvorasit dhe këtë herë për të ringritur banesat e tyre vetëm me ndihmën e miqve, derisa iu kthyen normalitetit mbas shumë vitesh. Mirëpo jeta nuk dihet si vërtitet. E papritura nuk pritet. Vjen e të zë derën për mirë apo për keq.

Si do të përballohej kjo situatë?

Ashtu si në vitet 1860-1878, banorët trima, punëtorë e liridashës të Rabies e Izvorit për të dytën herë pas 78 vitesh u gjendën përballë së njëjtës situatë. Në luftë me varfërinë dhe agresorët fashistë që iu kishin marrë lirinë e pavarësinë me pushtimin e 7 prillit 1939. Përsëri duhej t’i dilnin vetes për zot sepse pushtetarët e kohës pasi e shitën vendin, mbushën xhepat me florinj dhe ia mbathën nga sytë këmbët. Nga gjiri i tij dolën të tjerë Ali Pashë e Tafil Buzë, që lirinë e kishin në gjak dhe e mbronin me çdo sakrificë. Populli patriot i Rabies dhe Izvorit ashtu sikundër sundimit osman u ngritën përsëri në luftë. Rabia ishte një nga qendrat ku u zhvilluan disa beteja me pushtuesit italianë që vinin nga Fieri e Berati me synim të depërtonin në brendësi të zonës së Krasit të cilën jo vetëm nuk e morën dot duke ardhur dy herë nga Tepelena, por pësuan dëme të mëdha në njerëz e materiale në luftimet e Mogiles dhe afër Miricës nga çeta partizane dhe pjesëmarrja masive e popullit të fshatrave të zonave të Krahës-Buzë. Në Rabie u derdh gjaku lumë ngatë vrarët e dy palëve në luftime, prandaj populli i këndoi: “Vranë dervish edhe baba/ u bë sin e Qorrbela”. Italianët në teqenë e Rabies bënë masakër. Pasi kishin vrarë kryetarin dhe sekretarin e këshillit, më 25 korrik 1943 kapën dhe vunë para skuadrës së pushkatimit 10 burra e të rinj midis të cilëve klerikun Baba Abaz Rabia dhe dervishin, Feim Azbi Mahmutaj sepse e kishin kthyer teqenë në çerdhe të propagandës e të luftës çlirimtare duke siguruar mbështetje masive të besimtarëve dhe banorëve të zonës. Baba Abazi ra heroikisht sëbashku me të tjerët dhe sfidoi provokimin e italianëve që i kërkuan të veçohej nga bashkëpunëtorët e tij para se t’i pushkatonin, me qëllim t’i përçanin dhe të humbiste besimin, influencën dhe mbështetjen e madhe që kishte, por ai nuk pranoi dhe u tha: “Do të vdes së bashku me besimtarët e luftëtarët e mi, prandaj Jezitë bëni punën tuaj. Populli ynë do të fitojë kurse ju do të humbisni”. Emri i këtij kleriku patriot, në shenjë nderi e respekti iu dha batalionit partizan të Tepelenës i cili e mbajti me nder dhe në të gjitha luftimet brenda e jashtë atdheut, pasi u bë zemra e brigadës së gjashtë sulmuese heroike, prandaj dhe iu këndua: “Batalion Baba Abaz, ti në ballë, lavdia pas”.

Dy tërmete në prill

Hazis Pasho thotë: “Pas çlirimit të vendit si kudo edhe në Tepelenë, filloi të ketë ndryshime pozitive dhe të shënohen suksese ku më shumë e ku më pak. Në të gjitha drejtimet duke filluar nga arsimi, shëndetësia, ekonomia etj. Pa e marrë mirë veten, 25 vjet pas çlirimit, më 3 prill 1969, Rabia dhe Izvori u rrafshuan përsëri nga një tërmet i fuqishëm 7 ballësh duke lënë veç gërmadhave, të vrarë e të plagosur. Prilli i zi, i 7 prillit 1939 u pasua nga 3 prilli fatkeq i 1969 por tani në kushte e gjendje më të favorshme. Banorët e blegtoria u sistemuan më lehtë me mjete rrethanore. Të plagosurit u shtruan në qendrën mjekësore të zonës dhe në spitalin e rrethit. Nevojat për produkte ushqimore e blegtorale plotësoheshin nga ekonomia individuale dhe e përbashkët. Ngjarja e rëndë në Rabie dhe Izvor shqetësoi dhe preokupoi jo vetëm banorët e tyre por të gjithë popullin e zonës e të rrethit, gjithë organet e pushtetit, partisë dhe ekonomisë që nga zona deri në qendër siç pasqyrohet në vargjet e këngës popullore: “Ra tërmeti erdh haberi/ telefon u gdhi Enveri/ Izvor e Rabie, tha/ do bëhen fshatra të ra”.

Zona sizmike, Tepelena, një tërmet në 10 vjet

“Tepelena sipas fakteve të evidentuara e publikuara nga Akademia e Shkencave të Shqipërisë rezulton zonë aktive sizmike. Afërsisht në çdo dhjetë vjet mesatarisht ka rënë nga një tërmet. I pari ka ndodhur më 10 gusht të vitit 1859 kurse i fundit është regjistruar në 29 nëntor 1992. Epiqendrat e tyre, koha në ditë, muaj e vite, fuqia në ballë, vendet që kanë prekur dhe dëmtimet në njerëz e materiale janë evidentuar dhe përshkruar me hollësi nga stacionet sizmike të shteteve fqinje dhe ai shqiptar i krijuar në vitin 1963. Për fuqinë shkatërruese, shtrirjen, ndjeshmërinë dhe dëmet në njerëz e materiale veçohen tre prej tyre: ai i tetorit 1865, nëntorit 1920 dhe 3 prillit 1969. Dy nga këto tërmete, ai i vitit 1865 dhe 1969 kanë pasur shumë karakteristika të përbashkëta. Epiqendrën në fshatrat Izvor e Rabie me fuqi goditëse të përbashkëta nga 7 deri 8 ballë, rrafshimin e të gjitha ndërtesave ku kishin epiqendrën dhe dëmtimet e shumta rreth tyre”.

Komisari i Shtabit/ Rinia, aheng pas pune

“Më takoi të punoja një muaj komisar i shtabit të Izvorit duke zëvendësuar të respektuarit Mersin Meraj nga Zhabokikaj me të cilin kisha punuar në vitet ‘60-’66 në komitetin ekzekutiv të rrethit. Komandant të shtabit të Izvorit gjeta dhe lashë Faik Veizin, ish-drejtor i minierës së qymyrgurit. Ai nderohej e respektohej nga të gjithë sepse fliste pak dhe punonte shumë, ndodhej kudo që kishte probleme dhe me kompetencë u jepte atyre zgjidhjen më të mirë. Kujdesi për trajtimin dhe argëtimin e aksionistëve ishte i veçantë dhe i vazhdueshëm. Në mencë nuk mungonte qumështi, djathi, gjalpi e reçeli që përbënin menunë kryesore për mëngjes, kurse në drekë mishi e perimet ishin të vazhdueshme. Për të kaluar sa më mirë kohën e lirë, Faiku ftonte e siguronte grupe artistike amatore e profesioniste dhe kinemanë lëvizëse për të argëtuar aksionistët. Në të njëjtën kohë ndiqej me kujdes e këmbëngulje puna për të siguruar e sjellë në kohë bazën e nevojshme materiale dhe përgatitjen e pajisjeve për objektet social-kulturore”.

Ndërtimi i banesave, gusht, përfundimi i aksionit

“Deri në fund të gushtit u arrit të ndërtoheshin 200 apartamente dhe 50 objekte social-kulturore. U asfaltuan qendrat e dy fshatrave dhe rrugët brenda tyre. U ndërtuan dy shtëpi kulturore, ambientet e shkollave fillore, 8-të vjeçare dhe një shkollë e mesme. U ndërtuan çerdhet e kopshtet për fëmijë, dy qendra shëndetësore, mapo e dyqane ushqimore e veshmbathje, lokale për kafe e pije, zyra për organet e pushtetit vendor, organizatat e masave dhe administratën e kooperativës bujqësore, ujësjellësit për të furnizuar çdo banesë me ujë të pijshëm dhe centrali telefonik në qendër të Izvorit. Gjatë kësaj kohe u sollën e u vendosën pajisjet e nevojshme në të gjitha objektet social-kulturore. Gjithashtu familjet punuan për futjen e sistemimin e plaçkave e orendive në banesat e tyre. Për t’i ndihmuar nga qytetet Tepelenë e Memaliaj u dërguan shumë gra e vajza të cilat bashkë me amvisat e fshatit rregulluan me shije, gjithçka kishin brenda e jashtë banesave. Të gjitha shpenzimet e ndërtimit të apartamenteve, objekteve social-kulturore, ato të shërbimit dhe pajisjet e tyre së bashku me ujësjellësit dhe asfaltimin, u përballuan nga fondet e buxhetit të shtetit të parashikuara për fatkeqësitë natyrore. Pasi përfundoi çdo gjë dhe familjet u strehuan në banesat e tyre, banorët në Rabie bashkërisht organizuan festë popullore duk ftuar edhe nga ata që morën pjesë dhe kontribuan në ndërtimin e fshatrave të tyre. Këto festa u organizuan në 15-të ditshin e dytë të muajit gusht, fillimisht në Rabie. Në këtë festë mori pjesë dhe përshëndeti ish-kryeministri i asaj kohe Mehmet Shehu”.

Enveri ngriti shtetin në këmbë

Tërmeti i 3 prillin 1969 shkaktoi aq dëme sa ngritin në këmbë jo vetëm strukturat e shtetit, por Byronë Politike dhe vetë Enver Hoxhën, i cili mori rrugën për të qenë i pranishëm në fillimin e punimeve për zhdukjen e pasojave të këtij tërmeti. Duke kujtuar këtë ngjarje ish-sekretari i Parë i Tepelenës, Hazis Pasho rrëfen: “Më 6 prill 1969, tre ditë pasi kishte rënë tërmeti, në Tepelenë erdhi Enver Hoxha i cili mori takim me banorët e fshatrave të dëmtuara dhe punonjës të tjerë të qyteteve Tepelenë e Memaliaj në mitingun e madh që u bë në qendër të ish-lokalitetit të Krahësit. Po atë ditë, ai shkoi në fshatin Ninesh të Mallakastrës i cili ishte dëmtuar nga tërmeti dhe bisedoi me banorët e tij dhe të fshatrave përreth. Të gjithë ishin të bindur se ky premtim do të bëhej realitet siç kishte ndodhur më parë sepse fjalët ishin materializuar në vepra në interes të vendit e të popullit. As nostalgjikët më fanatikë të sistemit të kaluar dhe as kundërshtarët e djeshëm e të sotëm të tij që mohojnë e nxijnë gjithçka, nuk mund të ndryshojnë faktet pozitive apo negative qofshin të çdo kohe apo sistemi, sipas qejfit dhe interesave të tyre sepse vetëm faktet e vërteta janë vetë historia e një vendi, populli apo individi. Por cilat janë faktet që tregojnë punën që u bë për eliminimin e pasojave të tërmetit shkatërrues të 3 prillit ‘69 dhe ndërtimit nga e para të fshatrave Izvor e Rabie në rrethin e Tepelenës? Menjëherë u dërguan nga Tirana grupet e specialistëve për të bërë studimin hidrogjeologjik, për të përcaktuar vendet ku do të sistemoheshin fshatrat e reja dhe nevojat për banesa 1+1, 2+1 dhe 3+1 dhe objektet social-kulturore, ndërtimi dhe riparimi i rrugëve automobilistike Luftinjë-Izvorë dhe Gllav-Rabie për të sjellë bazën materiale. Institutet e specializuara hartuan projektet dhe preventivat, e përcaktuan bazën materiale për ndërtim, dyer e dritare, instalimet elektrike e hidraulike, pajisjet për objektet social-kulturore e gjithçka tjetër të nevojshme. U përcaktuan burimet e furnizimit me bazë materiale dhe mjetet e transportit për ta sjellë atë. U caktuan detyrat konkrete për shtabet e aksionit të cilat u ngritën jo vetëm në fshatrat Izvor e Rabie por edhe në rreth, dikasteret qendrore dhe ndërmarrjet që do të kontribuonin. Kushtet e punës e të jetesës ishin të vështira por ushqimi për pjesëmarrësit ishte i bollshëm e cilësor. Drejtuesit e shtabeve ishin kuadro të zgjedhur, si organizatorë me eksperiencë drejtuese, punëtorë të palodhur, me kontribute e cilësi të respektueshme, njerëz të preokupuar e me ndërgjegje të lartë për të plotësuar detyrat”.

Izvori e Rabia u kthyen në kantiere ndërtimi ku punohej pa ndërprerje e me turne.

Me mbarimin e këtyre përgatitjeve në kohë rekord, në Izvor u organizua ceremonia festive për fillimin e punimeve duke vendosur gurin e parë. Aty erdhi presidenti i vendit të asaj kohe, Haxhi Lleshi i shoqëruar nga ministri i ndërtimeve Rrahman Hanku dhe drejtues të rrethit. Fuqia punëtore u sigurua nga banorët e fshatrave të shkatërruar nga tërmeti dhe aksionistë të ardhur nga qytetet Tepelenë e Memaliaj si dhe fshatrat e rrethit të cilët vinin sipas një grafiku të caktuar. Specialistët për drejtimin e punimeve dhe drejtuesit e shtabeve të aksionit ishin nga ndërmarrjet e qyteteve të rrethit dhe rretheve të tjera që nga Dibra e largët, të cilës tepelenasit i shkuan për ndihmë në eliminimin e tërmetit të zonës Gollobordë më 30 nëntor 1967.

Nga Hazis Pasho në Gazetën "Shekulli" të 01/04/2013.Publikuar nga Eliona Lata.

Free Blogger Albert Pasho