Tepelena e Ali Pashes ne kujtimet e Henry Holland 1812. Albert Pasho

 Henry Holland i cili ka vizituar Shqiperine per dy here ne vitin 1812 dhe 1813,me mision diplomatik nga Londra ne oborrin e Ali Pashe Tepelenes.Mjek primar ne spitalin qendror te Marines te Mbreterise te Bashkuar ne Malte,perveç ketij fuksioni diplomatik kishte dhe ate te kujdesej per shendetin e Ali Pashe Tepelenes.Ne librin e tij "Udhetime ne ishujt Joniane ne Shqiperi ne vitet 1812-1813" botuar ne Londer 1819,na dhuron pershkrime te hollesishme mbi Shqiperine qe sundohej nga Ali Pashe Tepelena,per vendetnjerzit dhe zakonet e asaj periudhe. Ja çfare shkruan dhe si e pershkruan mjeku 24 vjeçar Tepelenen e asaj kohe te cilin ai e cileson kete qytet si "Pejsazh te fisme". : Tatepjete vendit te Karamuratasve,lumi Vjose shkon nepermjet Permetit,i cili eshte nje qytet me shtateqind shtepi.Ky lum duke rrjedhur permes grykes se Kelcyres,bashkohet me lumin e Gjirokasteres (Drinon), tamam permbi Tepelene.Tepelena eshte vendi qe ka lindur Ali Pashen,shtrihet ne buzen e majte te Vjoses,mbi nje lartesi ku pejsazhi nga ketu eshte madheshtore,formuar kjo nga bashkimi i lumit te Bençes me Vjosen.Sarajet e medha te Vezirit ,pothuajse aqe te medhaja sa dhe ato qe ka Aliu ne Janine,jane ngrehur mbi anen e nje shkembi te vajisur permbi ujerat e Vjoses.Prane sarajeve eshte nje xhami e madhe,dhe me poshte jane mbetjet e nje ure e prishur prej vershimeve te keqia te Vjoses ne dimer.Kjo ure eshte grehmisur dy-tri here,sido qe Veziri eshte perpjekur disa here qe ta ndertoje te shendoshe e te rrojteshme,kjo ka ndodhur ne vitin 1812.Kur u ketheva ne Janine Ali Pasha kerkoi mendimin tim per punen e ures.I thashe pergjithesisht qe mua me dukej se ai nxitohej teper ne permbarimin e te gjithe punerave te kesaj natyre.i propozova qe nje ure varkash do te ishte shume me e pershtaturper atje.Aliu tha qe kjo gjei pat rene ne ment qe me perpara,po qe atij i pelqente te ngrehnje ndonje ure-monumentale te rrojteshme ne vendin ku pat lindur.Tha se edhe nje tjeter Europian,inxhinier i pat thene atij se ish e pamundeshme te ndertohej atje nje ure e atille,po qe megjitheate,ai e kish merak jashtemase qe te behej dhe ti rezistonte goditjeve te forta.Henry Holland po ashtu gjate kesaj vizite na le nje deshmi te vyer edhe per Isuf Arapin vellain e madh te Aliut,qe Veliu e kish patur me nje konkubine te haremit te tij nga Etiopia.Komanda e Tepelenes i ishte besuar Isuf Arapit,vellait dhe njeriut me te besuar te Ali Pashes.Isufi ishte plakur shume,i kishte arritur te nentedhjetat,por mosha nuk ja kishte paksuar forcat dhe ashpersine.Une e gjeta Isufin ne nje dhome te vogel te rrethuar nga njerzit me besnike te gardes se tij.Ishte veshur shume bukur.Me kalimin e viteve,vijat e fytyres te tij vazhdonin te shprehin dhune dhe seriozitet.Fytyra i ishte nxirre dhe me teper se e nje skllavi abisinas.

Albert Pasho

Free Blogger Albert Pasho

Jusuf Arapi ( Isufi ) vellai i madh i Ali Pashe Tepelenes. Albert Pasho

 Komanda e Tepelenes i ishte besuar Isuf Arapit,vellait dhe njeriut me te besuar te Ali Pashes.Isufi ishte plakur shume ,i kishte arritur te nentedhjetat,por mosha nuk ia kishte paksuar forcat dhe ashpersine.Une e gjeta Isufin ne nje dhome te vogel te rrethuar nga njerzit me besnike te gardes se tij.Ishte veshur shume bukur.Me kalimin e viteve,vijat e fytyres se tij vazhdonin te shprehin dhune dhe seriozitet.Fytyra i ishte nxirre edhe me teper se e nje skllavi abisinas.Kjo eshte deshmia qe na ne kujtimet e tija,mysafiri shqyar 24 vjeçar ne sarajet e Ali Pashes ne Tepelene ne vitin 1813,doktori anglez Holland. Isuf Arapi eshte vellai i madh i Ali Pashe Tepelenes me nene tjeter.Veliu babai i Aliut ne fillim qe martuar me nje grua shume te bukur nga Bença nga nje familje bejleresh.Me te Veliu pati dy djem te quajtur Islam dhe Tahir dhe po ashtu dy vajza.Ndersa martesa e dyte e pati me Hankon ku lindi Aliu dhe Shanizaja.Ndersa Isufi eshte djali qe pati Veliu me nje konkubine nga Etiopia ne haremin e tij ne Tepelene. Isufi ishte mulat nga ngjyra e lekures,i gjate teper i forte dhe trim me pamje hijerende.Nga ana karakteriale qe fjale pak,i vrazhdet dhe i beses.Ai do te behej frymezues ne jeten e Aliut te vogel,do te kujdes per te dhe do te ndikonte ne formimin e karakterit te Aliut, do ti jepte mesimet epara te artit te luftes.Kete lidhje vllazerore na i sjell aq bukur, ne romanin e tij historik "Ali Pashe Tepelena" Sabri Godo. Perveç deshmise qe na ka lene doktor Holland gjate vizites ne Tepelene per Isufin,ka dhe autore te tjere qe e paraqesin ate ne veprat e tyre ne literature e sidomos ne artet figurative disa drejteperdrejt e disa te tjeret terthorrazi. Luis Dypre ne pikturen e tij ate me titull: Ali Pasha of Ioannina,at a hunt at Butrint Lake in March 1819,do te na lere nje deshmi te drejteperdrejt per Isuf Arapin ne kete pikture ndoshta e vetmja.Kujtojme ketu qe kjo pikture eshte bere ne kohe reale dhe prezenca e personazheve domethene rojeve private te Aliut,si dhe vete Aliu, jane te vertete si kane qene.Duprea e ka pikturuar kete pikture nga nje distance rreth 20 metra larg.Perzhonazi ne maje te barkes eshte pikturuar me ngjyre kafe(mulat) pothuajse te zeze dhe ky eshte Isuf Arapi.Ne figuren e meposhtme te Isufit eshte I shkeputur pikerisht nga kjo pikture e Dupres.Nje tjeter deshmi po kjo indirekte na jep ilustratore e piktore franceze Tony Johannot ne pikturen e tij: "Lord Byron presenting himself to Ali Pasha in Tepelene" 1825. Ne kete tabllo paraqitet Byroni dhe Aliu dhe ne krah te majte te Aliut mendohet te jete Isufi nga ngjyra e lekures dhe gjatesia e tij,por kjo veper eshte nje krijtari dhe jo ne kohe reale,por megjitheate ate jep prezencen e Isuf Arapit. Prezenca e skllevereve afrikan dhe konkubineve afrikane ne Shqiperi citohet dhe nga autore te tjere si,Byroni,Pouqueville ose ne piktura si ajo e autorit Alexandre Marie Colin ne vepren e tij : "Ali Pasha and Vasiliki".

Albert Pasho

Free Blogger Albert Pasho

Ali Tepelenlis, Spyridon Ventouras,Preveze-1818. Albert Pasho

 Ne te gjitha pikturat qe i jane kushtuar Ali Pashes,vetem dy jane reale deri tani, qe e paraqesin ate si ka qene ne kohe reale,Aliun e vertete, ku Aliu vete ka pozuar per piktoret. Ato jane piktura me titull:" Ali Pasha of Janina huntingon Lake Butrinto ", e piktorit francez Louis Dupre e vitit 1819 Mars, ku Aliu ka pozuar nga nje largesi rreth 20-30 metra, gjate gjuetise ne liqen,dhe tjetra ajo e piktorit anglez Joseph Cartwright, po e vitit 1819 ku Aliu ka pozuar nga afer.Te gjitha punimet e tjera jane krijimtari artistike te autoreve te ndryshem qe i jane kushtuar Aliut.Po ka dhe nje potret tjeter qe tregon Aliun ne moshe me te re nga keto piktura. Kjo pikture eshte me titull:" Ali Tepelenlis " e piktorit grek Spyridon Ventouras ku Aliu ka pozuar ne Preveze ne kohe reale per kete pikture ne vitin 1818.Por ka te dhena qe kjo pikture te mos jete e vertete dhe i eshte kushtuar Aliut.Kjo pikture eshte vene ne shitje(asta)ne Londer ne vitin 1985 me titullin; "Nje osman ne Stambooll",por ne vitin 2001,po kjo pikture eshte vene perseri ne shitje me titullin "Ali Pasha" si veper e piktorit Spyros Ventouras 1818 ne Athine,dhe aty eshte zbuluar qe nuk eshte autentike?.Ka dhe nje pikture tjeter qe vete Aliu kishte udheruar ti behej se do tja dhuronte mbretit te Anglise GeorgeIV ngjitur nr fron me 29 Janae 1820,pas vdekjes se babait te tij George III.Ne kete pikture Aliu na paraqitet duke mbajtur nje leter ne dore mezhas per mbretin e Anglise.

Albert Pasho

Free Blogger Albert Pasho

Salloni i takimit te Ali Pashe Tepelenes dhe Lord Bayronit,ne sarajet e Aliut ne Tepelene. Albert Pasho

Lord Bayroni tregon viziten ne Tepelene. Te nesermet visitova Ali Pashane.Ky qe veshur me uniforme zyrtare, prej gjenerali, ngjeshur rreth mesit nje shpate te bukur etj.. Veziri me priti ne nje dhome shume te bukur,te shtruar me mermer, ne mes te ciles rridhte nje shatervan.Dhoma qe e stolisur me divane te shtruara me mendafsh.Po ashtu edhe Sir Henry Holland ne kujtimet e tij shkruan per sarajet e Aliut ne Tepelene.Pallati i sarajeve eshte nje nga pallatet me romantike e te mrekullushme qe mund te imagjinohen.Ne keto tabllo dhe kjo skice, tregon pikerisht ku u be takimi i Bayronit me Pashain.

Albert Pasho

Free Blogger Albert Pasho

Dasem,tradita e Jugut te Shqiperise,diku afer Tepelenes 1940. Albert Pasho

 Keto foto jane te fotografit italian Giuseppe Massini,lindur ne Rimini 1901, i cili ka filluar studimet ne vitin 1920 ne Unversitetin e Bolonjes.Ne vitin 1940 gjate pushtimit fashist te Shqiperise,ka lene shume fotografi per kete periudhe.Edhe per zonen tone Tepelenen, nje pasuri e vertete etnografike,deshmi e zakoneve, veshjeve,jetes te perditeshme.Ketu kemi krushqit qe kane mar nusen dhe po e çojne ne shtepi.

Albert Pasho

Free Blogger Albert Pasho

Mbajtesi i vules te Ali Pashe Tepelenes.( Il custode del sigillo di Ali Pashe Tepelena-Ioannina ). Albert Pasho

 Ky eshte mbajtesi dhe mbrojtesi i vules zyrtare ne oborrin e Aliut.Ka dy versione qe kush eshte realmente ky person ne pikturen e Louis Duprese me titull "Il custode del sigllo di Ali Pasha"(Mbajtesi dhe ruajtesi i vules se Ali Pasha).Versioni i pare mund te jete qe ky quhet Athanasios Liridokis ( 1788-1868 ). Ne moshe te re u kap rrob dhe u dergua ne Janine ne oborrin e Vezirit,prane xhaxhait te tije Anagnostis Liridokis qe ishte njekoheshiste administrator i pronave te Aliut. Ne fillim u shqua ne fushen e letrave dhe me vone u be sekretar dhe mbajtesi i vules te shtetit te Ali Pashe Tepelenes.Por ka dhe nje version tjeter qe lidhet me kete pikture,ky mund te jete Ago Vasjari,nje nga besniket e Aliut,nga Vasjari i Tepelenes.Ose siç njihet gjere ne histografine e Revolucionit Grek 1821 Ago Vsjari.Ky perveç mbajtes dhe ruajtes i vules se Ali Pashes ka qene dhe njeri nga gjeneralet me te sukseshem dhe besnik te tij.Kete version e forcon fakti se po te shikojme me vemendje pikturen e Louis Dupres "Ali Pasha of Janina huntingon Lake Butrinto" e bere ne mars te vitit 1819,e cila eshte nje pikture autentike e Aliut,e pikturuar ne kohe reale.Duket fare mire qe personi ne fund te barkes me pushke ne dore te mbeshtetur dhe mbajtur lart, eshte indentik me kete ne tabllo.Dihet qe Aliu shoqerohej nga njerezit me besnik dhe te aferm te tij.Prandaj mendoj qe ky eshte Ago Vasjari,si nga me te besuarit te Aliut.

Albert Pasho

Free Blogger Albert Pasho

Leter kembimet e Ali Pashe Tepelenes. Albert Pasho

 Ne kohet moderne,ne eren e digitalizimit,digitalizimi arkivave kjo metode e instrument po ndikon shume historianet ne shkruarjen e historise,ne studimet e tyre kjo metode e re jep parashikime,pyetje e rezultate ne histori.Behet fjale per digitalizimin e archivit te Ali Pashe Tepelenes nje projekt i historianeve turk ne kete drejtim, bashkon metodat klasike e te reja, dhe jep ndryshimet ekonomike,politike e ifrastrukturale te Epirit gjate sundimit te Ali Pashe Tepelenes.Ky grup historianes ne kete projekt ka shfrytezuar nje burime te gjere arkivash,nga ata rajonal ate te Ali Pashes dhe atij imperial,nga burime historike e te reja moderne,ne te jane perfshire raporte midis; Ali Pashe dhe familjareve,fuksionareve te administrates se tij ato ekonomike,ushtarake,bashkepuntore,komunitetet fshatare e qytetare ne bregdet dhe malesise me udheheqesit e tyre,bashkpunimi tregtar detar rajonal, Imperet dhe Imperet e rinj,komunita myslimane sufi,Patriakana greko ortodokse,manasteret,inxhinieret ushtarak,mjeket dhe shkenctaret,fuksionaret e imperial qe prezantojne qenderen Imperiale dhe haremet Imperiale,misionet diplomatike te fuqive te huaja.Kjo llojshmeri e gjere burimesh na jep ne menyre te ndryshme ate qe ishte paraqitur me pare.Nje nga shtyllat kryesore te ketij projekti eshte arkivi rajonal i Ali Pashe Tepelenes (1747-1821),perfshire ketu,letra,peticione,dokumenta ekonomike,memoradiume e deklarime kolektive.Keto dokumenta shkruajtur ne gjuhe te ndryshme(turke,greco,shqiptare,franceze,gjermane,italiane,ingleze) hedhin drite mbi rjetin e pushtetit dhe zhvillimin e tij ne Epirin e drejtuar nga Ali Tepelena.Ky software qe ka perdorur ky grup pune historianesh ,deshmone se çfare ishte perveç leterkembimit te thjeshte e direkt te personazheve historike te periudhes,dhe po ashtu ve ne dukje rolin e personazheve historike te kohes,te cilet ose te mohuar me pare,ose te panjohur sepse nuk ishin te fameshen.Ne figuren e meposhtme rezultat i ketij studime do te shihni e zbuloni rrjetin e bashkepuntoreve te Aliut,shume nga te cilet te panjohur me pare,qe ndihmon historianet ne studimin e figures se Ali Pashe Tepelenes si nje nga figurat me madhore te historise tone Kombetare dhe ti jap vendin e duhur dhe te merituar.

Albert Pasho

Free Blogger Albert Pasho

Edinburgh Magazine, JANURY-JUNE 1838. Metternich per Ali Pasha Tepelena. Albert Pasho

 Te shumta qene perpjekjet e Aliut per juridiksionin e shtetit te tij te pavarur.Ato qene te shumta ne kancelerit Europiane,qe ne fillim te sundimit te tij deri ne vdekje.Ato e kane fillimin qe ne vitin 1791 traktatin me Ruset , Francezet, Anglezet me Vatikanin dhe misionet Masone te kohes. Per nje nga keto perpjekje te Aliut,gazeta prestixhose e kohes Endiburgh Magazine,ne botimin e saj te vitit 1838 ne muajn Prill do ti kushtoi vemendje njeres prej ketyre nismave te Aliut pikerisht ate me Princin Metternich, diplomatiko da una familja ilustre, Ministro i Jashtem i Impero Austriako, nje nga protoganistet kryesore te Kongresit te Vjenes 1815 Europa pas Napolonit.Ja çfare shkruan kjo gazete :

Ne epoken e Ali Pashes ribeli i fameshem, qe guxoi te ngreje stendartin ( Flamurin-Stemen) e vet kunder Sulltanit.Princi Metternich mori nje leter,ne te cilen, pas disa mirenjohje te sjellshme dhe stimes dhe admirimit,vazhdon me problemin qe e shtyn ti shkruaj,qe ishte per ti kerkuar Princit qe ti dergoje menjehere nje beres konstitualist ( Jurist Kushtetutes ), sepse kishte deshire te qeveriste vendin, qe do shpallte,sipas modelit Europian me te perparuarit.Por siç ndodhi qe Princi vazhdonte te jete me miqesor me Sultanin,edhe pse qellimi i tij ishte per ta rrezuar.Isha i detyruar ta refuzoj kete kërkesë-patronizimi qe mu afrua me kaq miresjellje.

Albert Pasho

Free Blogger Albert Pasho

Dhuratat qe shkembyen Ali Pashe Tepelena dhe Lord Byroni ne Tepelene 1809. Albert Pasho

Gjate vizites qe beri Bayroni ne Tepelene ne takimin me vezirin ne 20 Tetor 1809 midis te tjera do te kishte dhe dhenie dhuratash ne shenje miqesie. Ali Pasha Tepelena i dhuroj Bayronit nje thike ( kjo ne figure ) 31 cm te gjate,me doreze ne argjende e lare me flori,ne fund te dorezes ku fillonte thika,qe ne forme te rrumbullaket e zbukuruar me 40 rubine te vegjel,po keshtu zbukurime ne forme lulesh punuar ne flori shume holle rrethojne tere tehun e thikes. Kjo nuk eshte vetem nje thike por nje veper e vertete arti qe deshmon nivelin e larte te artizanatit ne Janines,per punimin e arit dhe argjendit ne Epir.Ndersa Aliu i kerkoi Bayronit ti dergonte nje pushke Angleze te shtrenjte qe tja shtonte koleksionit te tij.Kur Bayroni u kethye ne Angli i dergoi kete pushke te mrrekullushme, punuar nga mjeshtri me i madh i kohes ne Angli i mbiquajtur "Karl" qe do te thote Mbret.Ky emertim qe shume i perdorur ne Angli gjate sundimit te Mbretit Giorgo IV.Me te mbritur pushka ne Janine u ripunua duke u zvendesuar mbulesat e saj me ar e argjend. Afer kembezes eshte inçizuar firma Manton dhe nje kurore e vogel,ndersa kana e pushkes eshte shkruar ne Persisht keto fjale: " Kjo arme eshte dhuruar nga Mbreti i Anglise vezirit te fameshem,Ecelenca e tij Ali Pasha ne vitin 1812".

Albert Pasho

Free Blogger Albert Pasho

Flota detare e Ali Pasha Tepelenes dhe politika e tij per Ishujt e Jonit. Albert Pasho

 Ali Pashe Tepelena ky burre shteti,vizionar dhe diplomatik deri ne kufijte e gjeniut,si asnje tjeter ne kohen e tij e kishte kuptuar dhe dinte fare mire se projekti per krijimin e shtetit te tij pa zotrimin e detit nuk do te qe i mundur,dhe koha per kete i dha te drejte.Perveç kesaj Ali Pasha deshironte te ngrinte nje flote te fuqishme ne detin Mesdhe qe do te ishte si kunder peshe e fuqive te tjera detare ne Mesdhe si ushtarake ashtu dhe tregtare,po ashtu Aliu deshironte nje port ne brigjet shqiptare te tija,te cilat ishin ne fillim nen sundimin Venecian dhe me pas te fuqive te medha te kohes.Per kete qellim Aliu kishte ngritur floten e tij detare tregtare dhe luftarake, kjo per tre faktore kryesore. Do te sherbente rritjes ekonomike te shtetit te tij duke i hapur horizonte tregtie ne mesdhe dhe me gjere,mbrojtjes dhe pavaresise se shtetit te tij,dhe per faktin tjeter qe ishujt jonike kishin qene ngahere baza operative e kundershtareve te shtetit te tij,ata aty gjenin strehim dhe perkrahje per destabiliziminn e shtetit te tij.Menjehere pas marjes se Janines Aliu filloj te krijoj floten e tij detare e cila do te kishte bazat e saj ne Preveza, Prage e Vlore. Fillim e kesaj flote do ta shenonte nje anije e vogel luftarake qe francezet ja kishin dhene Aliut, kjo do te perbente berthamen e flotes te tij te ardheshme.Ne vitin 1817 ne baze te regjistrave lokal,flota do te qe e perbere nga : nje veliero lufte me tre direke ,18 anije te medha,10 anije per transport te mjeteve,nje yacht,nje brigantino,tre fregate dhe nje numer te madh anijesh te pajisur me armatim dhe ushtar,11 kanoniere,nje korvete dhe anije te tjera me te vogla. Admiralia e flotes se tij quhej Kirlanaguitch qe do te thote dallandyshe.Pothuajse te gjitha anijet e tija u ndertuan ne Salaora e Arta. Ushtaraket e flotes ishin, Admiralio e komandante i portit te Prevezes Zekirian Bey, kapitano Vincenzo Marcelesse e Fortunato Passano italian.Po ashtu Aliu kishte dhe nje flote te vogel ne ishullin e Janines.Ne mes te barkave kishte edhe nje veliero me tre direke,kurse marinaret qene te zones kryesisht nga Parga dhe Korfuzi.Kjo flote do ti sherbente Aliut per krijimin e shtetit te tij qe ne fillimet e tija.Si nje shtet qe do te shtrihej pothuajse ne gjithe Ballkanin dhe te zvendesonte Perandorine Otomane nje keto teritore.Qe ne vitin e pare te marjes se Janines si Pasha Aliu filloi te vere ne zbatim projektin e shtetit te tij,per kete ai mori kontakt me Zarinen Katerina te Rusise edhe pse Perandoria qe ne lufte me Rusine qe ne 1777.Per kete kontakt sherbeu si kanal komunikimi konsoli Rus ne Korfuz Liberios Benakis pushtuar ne kete kohe nga Venacianet.Po keshyu Aliu nuk i nderpreu perpjeket e tija per kete qellim,ne Qershor te 1791 duke lexuar qarte renien Perandorise dhe ndryshimet gjeopolitike,gjate luftes Ruse Turke, mori kontak me gjeneralin Rus Vasily Tamara ku i kerkoi ndermjetesine me Carin e Rusise per nje pian aleance me Rusine ku propozoi nje traktat bashkepunimi,qe rezultonte midis te tjerave me keto pika:1. Te sgurohej praktika e besimit musliman.2. Te caktoheshin kufijte e shtetit te tije,ku greket dhe muslimanet (shqiptaret) te kishin te njejtat te drejta ne pozita politike e ushtarake etj.3. Te krijonte dhe zbatonte ligje e dekreti ne teritorin e tij dhe te kishte greqishten si gjuhe zyrtare.4.Greket duhej te mbroheshin nga Rusia,por keta nuk mund ti drejtoheshin Rusise per te zgjidhur problemet qe mund te kish me te.5.Rusia duhej te ishte e obliguar ti vinte ne ndihme te tij etj etj. Aliu i shtriu keto kontakte edhe me governatoret e tjere kryesor te Europes,si dhe me figura te tjera te shqyara te kohes nje pjese e te cileve vizituan edhe oborrin i tij,duke shkruar faqe te rendesishme ne historine e Shqiperise, Ballkanit dhe Europes.Te gjitha keto me qellimin e vetem krijimin e shtetit te tij te pavarur.Komandanti pergjitheshem i Venedikut per detin e Mesdheut,duke kuptuar rrezikun qe paraqeste Aliu, vuri ne dukje qeverine qendrore te Venedikut, rrezikun dhe qellimin e Pashait ne detin Jon,pas marjes dhe fuqizimit se pozicioneve te tija ne Shqiperi dhe gjirin e Ambrakise. Ali Pasha deshironte forte nje rruge te daljes ne det dhe krijimi i flotes do te sherbente ketij qellimi duke shumefishuar fuqine e zjarrit.Megjithe kete Republika e San Markos qe ne oret e fundit 12 Maj 1797 kapitullon dhe kemi hyrjen e Francezeve.Keta ishin te prekupuar qe te afroheshin me Aliun,duke i dhene dhurata dhe mbi te gjitha duke i premtuar se do ta ndihmonin ne qellimin dhe arritjen e krijimit te shtetit te tij.Ne veren e viti 1797 Aliu siguroi te kontaktonte vete Bonaparten,sepse qe te dy kishin te njejtin vizion per shkaterimin e Perandorise Otomane,.Persa i peket deitit Jon dukej se kishin rene dakort per ti ndare ishujt.Napoloni deshironte fort Korfuzin,Cefalonine dhe Zanten keto aq shume sa dhe Italine e gjithe.Ndersa Aliu Lekfaden dhe Itaken me ndihmat ushtarake te francezeve ushtria e Aliut u forcua shume.Deshtimi i Napolonit ne Egjipt dhe mbasi Aliu kishte mare Butrintin,Vonicen,Igumenicen dhe kishte kethyer Gjirin e Ambrakise ne zotrimin e tij pike e forte referimi per daljen ne det.Aliu do kethente syte drejt Rusise.Pak me pare te ketyre ngjarjeve Admirali Rus Ushakov duke i shkruar te derguarit special te Rusise ne Stamboll Gjeneralit Tamara e pershkruan Aliun : Nuk duhet te dalim ne konkluzionin qe Ali Pasha eshte i dedikuar terresisht francezeve,ky burre eshte dinak dhe mashtrues pa fund,po kerkon te çlirohet nga çdo varesi dhe te behet i pavarur absolut,eshte e dukshme qe ana e tij do te jete nga me i forti.Duke perfituar nga arritja e flotes Ruso-Turke nen komanden e Ushakov dhe Kadir Bey ne detin Jon ne 1798,Aliu dergoi ushtrine e tij nen komanden e Veliut per te mar Korfuzin,duke menduar gjithmone qe operacioni i flotes Ruse-Turke do deshtonte.Por ky dominim do kish jete te shkurter,ne 1800 kemi krijimin e Republikes se Ishujve Jon gjusem e pavarur nen mbrojtjen e impero Ruso e Otoman.Kjo do te behej strehe per kundeshtaret e Aliut ,por ky nuk i ndaloi perpjeket per eleminim dhe largimin e tyre, duke bere presion ndaj Republikes dhe duke ju ngritur taksat ishujve per levizjen e tyre.Keshtu ne Nentor 1803 u nenshkrua nje traktat ku premtohej qe ishulloret do te largonin nga ishujt elementet kunder Aliut,dhe ky ne kembim beri lehtesira e favore tregtie e detare.Konjukturat politike do te ndryshonin prape,Franca do te afrohej prape me Porten,kurse relaconet Ruse Turke do te dobeshohesin deri sa te mernin fund ne 1806.Lufta midis tyre do te niste prape.Aliu do te pianifikonte perseri zgjerimin e teritoreve te tija, shteti i tij de fakto qe nje shtet model ai do te perfshinte Poleponezin,pothuajse gjithe Greqine qendrore,nje pjese te Eubese,Thesaline,nje pjese te Maqedonise.Ne pranveren e vitit 1807 Aliu i asistuar edhe nga francezet rifortifikoi tere bregdetin ku vendosi dhe ushtine e tij.Francezet e kishin furnizuar edhe me munizione e topa per shkaterimin e Republikes Joniane.Por traktati i Tiblisit 1807 qe i dha ishujt aleateve te Portes Francezeve.Edhe njehere Pashai mbeti larg qellimit te tij per marjen te pakten te nje ishulli Dhe francezet kishin filluar ti kethenin shpinen e te mos i besonin me.Por nee horizont shfaqet nje aktor tjeter nje fuqi ekonomike e ushtarake Britania e Madhe.Interesi i Inglezeve per detin Jon dhe bregdetin Jonik do te rritej kjo per arsyen se duke zotruar keto teritore ose me e vogla duke bashkpunuar me Aliun ,do te kishin ndaluar lehtesisht nje shtrirje te Ruseve ne Ballkan.Ndersa Aliu nga ana e tij mendoj qe me ndihmen e Angezeve kete here te merte 7 ishujt Jonik,duke perdorur edhe anen ekonomike duke mos i furnizuar dhe ate fiskale.Por Angezet duke arritur nje aleance me Porten 1809 ne Janar,per rreth nje vit moren ishujt perveç Korfuzit.Por Aliu vazhdoi te minonte Francezet me çdo mjet,demtoi interesat etyre ekonomike.1815 situata do te ndryshte Porta kishte filluar te mendonte si te eleminonte Aliun si nje rrezik eminent per te.Napolone ishte zhdukur nga skena pas Kongresit te Vjenes,dhe u terhoqen nga ishujt qe rane ne duart e Inglezeve dhe keta te fundit nuk u treguan te gateshem te ndihmonin Aliun per krijimin eshtetit te tij.

Albert Pasho

Free Blogger Albert Pasho