Mukhtar Pasha Ali Zades, Djali i Ali Pashe Tepelenes shpata e pare e Vezirit. Albert Pasho

Djali i madh i Ali Pashe Tepelenes.

Mukhtari lindi ne 1768 nga martesa e pare e Aliut me Eminene vajza e Kapllan Pashes te Delvines.Po kush eshte Mukhtari? Muktari nderthur guximin me veprimtarine e babit te tij,me nje karakter bujar me sjellje te buta,ai eshte i ndjeshem ndaj dashurise dhe miqesise, dhe ishte kurioz per natyre.Ne rinine e tij Mukhtari ishte karakter i hapur dhe i komunikushem,me rritjen e tij dale ngadale u be me i mbyllur i vrazhde dhe i ashper.Sipas arkelogut dhe shkrimtarit angles Charles Robert Cockerell i cili qendroi per nje kohe ne oborrin e Aliut e krahason stilin e jetes se Mukhtarit me maturine e repte te Aliut por me pak me hirin dhe aftesite biseduse te babait te tij,por ishte akoma i hapur dhe me nje humor te mire.Mukhtari u martua me vajzen e Ibrahim Pashes te Beratit, Hanife ne vitin 1794 dhe paten dy djeme Hussein dhe Mahamud.Mukhtari ishte i patrembur ne lufte,por nuk kishte aftesite e babait, si stratege lufte.Mukhtari ishte i pameshirshem dhe i forte,i dhene pas pasurise dhe shperfilles,i vrazhdet por jo i rendomte,pelqente jeten luksose dhe gjuhetine.Ka qene shume i dobishem ne lufte ne shume beteja te Perandorise.Ne 4 Shkurt 1789 pasi morri pjese me sukses ne luften turke-austriake- ruse u shpall mirmiran.Ne vitin 1792 u emerua governator i sanxhakut te Karli-Eli dhe sanxhakut te Egriboz ne kete menyre shtriu kontrrollin e Aliut deri ne Livadhja e gjirin e Korinthit me perjashtim te zones se Atikes.Do te jete edhe governator i sanxhakut te Oherit 1796-1797,pas vrasjes te Kara Mahmud Pasha te Shkoderes ne betejen e Krusi ne Mal te ZI,nje nga zotrimet e tija pikerisht sanxhaku i Orihit kaloj provizorisht nen qeverisjen e Mukhtarit duke legjitimuar shtrirjen dhe influencen e Aliut ne veri te Shqiperise.Gjate dimrit yte vitit 1797 kur Aliu ne krye te 20 mije luftetareve te tij do te shkonte ne fushaten e Vidinit me kerkese te osmaneve,qe kishin derguar nje ushtri te tyre atje,Aliu do te linte Janinen nen komanden e Mukhtarit.Kur francezet ndermoren fushaten kunder Egjiptit,bene perpjekje per rivolta edhe ne Epir ne menyre te veçante me Suliotet,dhe ndersa Aliu ishte akoma ne fushaten e Danubit,Mukhtari bante te informuar Aliun per kete aktivitet te francezeve ne Epir.Keshtu Aliu nderpreu fushaten dhe u kethye ne Janine per te perballuar situaten e krijuar.Pasi kishte mar Butrintin, Vonicen dhe Igumenicen Aliu dhe djemte e tij do ti drejtohej Prevezes,dhe pikerisht ne 12 Tetor te 1798,Mukhtari do te drejtonte ne krye te kalorsine te Aliut sulmin kunder francezeve dhe do ti mposhtin.Gjate kesaj beteje u kapen dhe shume rrober lufte francez midis tyre dhe komandanti gjenios franceze oficeri Lois Auguste de Richemont.Eshte pikerisht Mukhtari qe nderhyri per ti falur jeten ketij oficer pasi kishte mbetur i impresionuar nga guximi i tij.Ne 3 Mars te 1804 do ti hiqet sanxhaku i Trikalles pasi ai ishte governator i saj.Rreth vitit 1805 forcat e Aliut marin Elbasanin dhe Mukhtari ngreh nje rezidence te tij ne Elbasan.Ne vitin 1808 Mukhtari ne krye te 4 mije luftetareve do te dergohej nga Aliu per te shkaterruar kleftet qe kishin filluar te revoltoheshin kunder Aliut.Edhe kjo ndermarje ushtarake e tij pati sukses duke vrare shume prej tyre,kapur rrobe ose debuar.Fushat e Danubit e vitit 1811 kur osmanet prisnin ndihmen e Aliut por ky nuk vajti ,ndersa Mukhtari dhe Veliun shkuan ne krye te forcave te tyre,ishte nje moment mosmarreveshje mes Aliut dhe djemeve te tij.Ndersa Mukhtari shkonte ne kete fushate ju dhe sanxhaku i Delvines.Ne vitin 1810 kur mori Beratin dhe Vloren edhe per arsye qe u dallua ne luften kunder ruseve u be governator i Vlores ku qendroi per shume kohe.Ali Pasha e mbante Muktahrin me vete prane tij, arsyea qe mosha e Aliut, dhe shume pune te tija i bente Mukhtari.Per Kete arsye Aliu shkruan nje leter Portes ne 25 Maj 1818 ku parashton qe Muktari do rrinte me te,dhe sanxhaku i Vlores per tu governuar mire duhej qe ti jepet djalit te tij,te voglit Sahliut.Kjo kerkese e Aliut u pranua dhe ne leteren qe Sulltani i kethen pergjigje ku shkruhet; Ti komunikohet Sahli Pasha tjetrit djale te Aliut,Sanxhaku i Vlores, mir-i miran.Ky vendim i Sulltanit ju notifikua Ali Pashe Tepelenes ne 18 Qershor 1818.Mukhtari ka lene mbresa ne shume bashkekohore te asaj periudhe.Po ja si e pershkruajne autore te ndryshem. Gianniotis Georgios Economou qe ishte nje bashkekohes i tij e pershkruan me notat me te keqia.Per Mukhtarin mund te kesh vetem perçemim sepse natyra e ka krijuar per te bere pasuri,per te shtypur e jetuar ne ekstremin e luksit e mos perfilljes,i pa ruajtur per muajsh.Kurse Holland qe e ka takuar personalisht shkruan: Mukhtari nuk eshte i njejte si babai (Aliu) ose vellai i tij Veliu. Eshte me pak mbreselenes se keta te dy. Pergjitheshist i vrazhdet dhe here here ne humor te mire.Nuk eshte i rafinuar ne sjelljen e tij por nuk eshte i rendomte.Eshte i gjate,burreror dhe i forte.Eshte me pak diplomat se vellai i tij Veliu,por eshte luftetari me i patrembur , dhe ndoshta me i fameshmi mes shqiptareve,virtyt ky qe mbeshtet fuqine e familjes te tyre.Pasioni kryesor i tij eshte gjuhetija,zakonisht i shoqeruar nga bashkepuntoret e tij,kalorsuar me kuaj te mrrekullushem.Me beri pyetje kurrioziteti i tij rreth astrollogjise, qe me shfaqi mua edhe me shume kuriositetin e tij dhe dijet qe kish ne kete fushe.Ne kete takim perkethyes qe mjeku Kolettis qe sherbente ne oborrin e Aliut.Ndersa amerikani Theodor Lyman qe vizitoi Janinen ne 1819 takimin me Mukhtarin ne pallatin e tij e pershkruan me shume admirim ai shkruan: kam shume kenaqesi te flas per inteligjencen dhe dinjitetin,menyren elegante te ketij princi.Rralle here shikon te tille pritje plot perkushtim, elegance dhe miresi,qe si ndesh ne oborret mbreterore ne Europe.Do te kujtoj gjithmone me respekt e falenderim pritjen e mrrekullushme qe princi me dhuroj.Po ashtu eshte shume e njohur historia e dashurise se tij me te bukuren Frosini,mbesa e metropolitit te Larises,e martuar me me te pasurin e Janines dhe kish dy femije me te.Unaza fatale e dhuruar nga Mukhtari qe do ti kushtoje dhe jeten Frosinise, ra ne duart Hanifese gruas se Mukhtarit e cila do ti ankohej Aliut, vjerrit te saj, per kete ndodhi,gjithashtu ajo i tregoj Aliut per jeten e Mukhtarit dhe grate e tjera.Aliu ngarkoi per te bere hetime dhe arrestoi bashke me Frosinine edhe 16 gra te tjera qe mendonte qe kishin shkuar me Mukhtarin,dhe i denoi me mbytje ne liqenin e Janines.Shkaku i vrasjes se Frozinise eshte dhe u be, per te vene ne vend nderin e familjes se tij perballe krushkut te tij Ibrahim Pashe Berati.Si edhe ankimi i tre vajzave te Ibrahim Pashes qe ishin grate e dy djemeve te tij dhe nipit se nuk do ta vrisnin do ketheheshin tek dera e te jatit te tyre.Gjate fushates te Sulltanit kunder Aliut Mukhtarit ju besua komanda dhe mbrojtja e Beratit,ku beri nje rezistece te shkurter por te forte dhe pastaj u dorezua.Mukhatari pasi u dorezua bashke me Sahliun u derguan ne Ankara dhe u burgosen per te njejtin arsye si Veliu djali tjeter i Aliut.Pasi Sulltani pa qe Aliu s kish ndermente te dorezohej udheroj vrasjen e djemeve te tij.Arsya qe u ekzekuatuan qe edhe ajo qe u kapen disa letra te tyre nga burgimi ku ju drejtoheshin shqiptatreve per inkurajim dhe vazhdim te kryengritjes,keto letra rane ne doren e osmaneve.Po keshtu kur Hursit Pasha referoj ne Stamboll situaten ne Janine,ai i sugjeroj Portes qe djemte e Ali Pashes duheshin vrare edhe sikur Aliu te vdiste ose vritej,sepse ata ishin kercenim per Perandorine, sepse ai e argumentoj se kishte frike qe nje dite djemte e tij do te kethehesin dhe do te hakmereshin per Aliun.Si rezultat u dha denimi i vdekjes qe do te ekzekutohej ne sekret,ky vendim ju dergua governatorit te Ankarase Mehmet Rustu Pasha ne fund te korrikut 1821.Qe djemte e Aliut te mos ndihmonin njeri tjeterin ne fillim u vra Veliu ne Kutahya,e me vone Mukhtari e Sahliu ne Ankara ne menyre sekrete.Kokat e Veliut dhe djalit te tij Mehmet te ekzekutuar ne Kutahya u ekspozuan ne 7 Gusht 1821,kurse kokat e Mukhtarit dhe Sahliut ne 9 Gusht 1821.Duhet thene qe Muktari beri qendresie,pasi lexoi fermanin e hodhi poshte dhe ju drejtua duke i thene :"Hej te shofte imam Hyseni, qysh pandeh ti se vdes shqiptari si eunuk ,a nuk e di mor qen se une jam i biri i Ali Pashe Tepelenes",dhe menjehere nxorri shpaten dhe e vrau kapitenin e jeniçereve,ju versul te tjereve pa ju lene kohe, dhe ju bertiti te tijeve,o shoke merrni armet se na prene. dhe pasi vrau bojen mbylli porten e shtepise.Pas nje beteje te gjate bashke me trimat e tij kur pa se jeniçeret arriten te shembin porten dhe te hyjne ne oborrin e shtepise,hodhi ne ere shtepine nga depot e barutit duke thene: "Djali i Ali Pashe Tepelenes nuk vdes si nje skllave" duke rene poshte rrenojave te shtepise.

Albert Pasho

Free Blogger Albert Pasho

Diamanti Ali Pashe Tepelenes ( Spoonmarker s Diamond ). Albert Pasho

Pallati Topkapi ndertuar ne shek XV nga Sulltan Mehmedi II ka qene rezidenca kryesore e Sulltaneve te perandorise osmane per rreth 400 vjet.Pallati rezidencial eshte i madh dhe perfshin shume ndertesa,kopshte por mbi te gjitha Thesarin Perandorak,Haremin dhe objekte te tjera te rendesishme.Thesari perandorak permban nje koleksion impresionues te gjiolieve dhe objekteve precios te punuar me dore.Midis tyre eshte Spoonmarker Diamond ose thene ne shqip Diamanti i luges dhe thika Topkapi.Ky diamant ne kete foto e ka emerin,"Spoonmarker"s Diamant", dhe ka qene ne pronesi te Ali Pashe Tepelenes ndodhet ne kete pallat.Ky eshte njekohesisht krenaria e Muzeut Topkapi Palace ne Stamboll,relika(objekti) me e shtrenjte qe ka ky muze,dhe eshte pjese perberse e Thesarit Imperial te Turqise.Eshte nje diamant ne formen e dardhes, ne klasifikimin boterore te diamanteve ze vendin e katert ne bote,per peshen e tij si nga me te rendet (17gr) ose 86 carate, eshte nje diamanti i paster,Ky ne teresine e tij eshte i vendosur montuar ne nje mbajtese argjendi,dhe eshte i rrethuar me 49 diamante te tjere me medoten e vjeter.Edhe pse ne shekuj ka mar shume komplimente te medhaja per ngjyren e tij krisatline dhe rezatimin i tij,ky rrezatim ka nje kualitet misterioz,te ngjashem me ndriçimin e nje hene te plote e te ndriteshme.Po ashtu edhe vete historia e ketij diamanti eshte misterioze si vete kualiteti i tij.Ka disa versione per historine e ketij diamanti te ralle te Ali Pashe Tepelenes.Ne vitin 1744 nje oficer Francez i quajtur Pivot e bleu kete diamant ne Indi e larget dhe solli ne France.Pas disa kohe qe mbajti ne pronesi e nxori ne shitje.Kete diamant e bleu nena e Napoleon Bonaparte dhe mbajti per nje kohe te gjate si bizhuteri personale.Kur Napoloni u internua dhe qe ne burgim, nena e tij per ta shpetuar Napoleonin nga burgu u detyrua ta shiste kete diamant po prape ne France.Keshtu Ali Pashe Tepelena e bleu kete diamant duke paguar shumen e madhe 150.000 franga ari,duke u shendruar ne pronar te tij,( Sigurisht e blene njerezit e Aliut te derguar ne emer te tij ne France per te blere kete diamant dhe e sollen ne Janine te Veziri).Pas vrasjes se Aliut ,Porta e Larte i konfiskoi çdo gje dhe ne mes tyre dhe diamantin e fameshem,dhe e derguan ne thesarin Imperial.Nje variant tjeter i historise te diamantit qe mbahet si ai "zyrtar",eshte ai i shkruar nga Rashid,historiani dhe zyrtar i oborrit Otoman.Sipas ketij historiani qe shpjegon emrin e tij dhe pse quhet "Spoonmarker diamant" dhe historine dhe rrugetimin e tij. Sipas ketij historiani tregohet; qe ne vitin 1699 nje peshkatar i varfer ne Stamboll pa ne mes te nje grumbulli te mbeturinave ne breg te detit,nje objekt qe ngjante me nje xham te ndriteshem.Pasi e kishte mar dhe e kishte mbajtur per disa dite ne shtepine e tij te varfer,per nevojen qe kishte per te holla ju drejtua tregut te gjiolierive ne Stamboll dhe ndaloi tek i pari dyqan qe pa.Pronari i dyqanit pasi e mori ne dore dhe e pa kete diamant me kujdes u tregua si i pa interesuar, dhe i drejtohet peshkatarit ku i thote eshte vetem nje cope xhami,por po deshe edhe mund ta mbash,por me qe e solle deri ketu dhe ke bere kete mundim,nese te pelqen dhe te deshirosh po te jap 3 luge ne kembim.Peshkatari ra ne mendim dhe mendoi se çfare do te beje une me kete cope xhami,dhe keshtu pranoi te marre 3 luget ne kembim,duke i lene gjiolierit nje thesar te pa imagjinushem.Nga ketu mer dhe emerin Spoonmarker"s (qe do te thote"Mbajtes lugesh").Por ka edhe nje tjeter version te historise te ketij diamanti?, kjo histori mund te meret shume seriozisht.Ky version qendron ne faktin,qe kur Mbreti i Suedise Gustavo IV ne vitin 1816 po shkonte per pelegrinazh ne token e shenjte ne Jeruzaleme, arriti ne Preveze ku u takua me Ali Pashe Tepelenen dhe gjate ketij takimi midis dhurateve te ndryshme qe shkembyen i shiti Aliut edhe nje diamant shume te rralle.Mendohet dhe supozohet qe te jete pikerisht ky diamant "Soonmarker's Diamond" qe tashme ndodhet ne kete muze Topkai Palace ne Stamboll.Megjithe versionet e ndryshme te tij,megjithe shfaqjen e tij gjate sundimit te Sultan Mehmetit IV, per te dimostruar diçka nga gjerat me te pabesushme per nga,permasat,nga bukuria e tij e sakjshme,nje gje eshte e vertete; "Ky diamant eshte jashtezakonisht brrilant,per te fshehur sekretet e tija,pas nje vezullimi te manihteshem",dhe ka qene ne pronesi te Vezirit te Janines Ali Pashe Tepelena.

Albert Pasho

Free Blogger Albert Pasho

Kujtimet e Napoleone Bonaparte per Ali Pashe Tepelenen. Letra e Aliut per Napoleone Bonaparte.1 Qershor 1797. Albert Pasho

Napoleon Bonaparte Imperatore di Franca per Ali Pashe Tepelenen dhe letra qe Aliu i dergoi Napoleonit.Kjo leter sillet nga kujtimet e Napolonit publikuar ne1834 nga shtepia botuse Louis Hauman neBruksel.Midis te tjerave letra demostron fuqine absoluto qe ushtronte Ali Pasha ne territoret e tija,pavarsine e plote nga Porta e Larte ne Stamboll dhe raportet e tij diplomatike me governantet Europiane si raporte te barabarta mes te barabarteve e te pavarura .Ja çfare thote vete Napoleone ne kujtimet e tij per zgjuarsine dhe inteligjencen e Ali Pashe Tepelena: Kur pas fitoreve te mia triunfale ne kete perudhe neper Europe qe konsideroja si problemi me urgjent i Frances, vamendja ime u drejtua edhe nga Orienti i aferm.Mbi te gjitha deshiroja te fitoja besimin dhe simpatine e popujve te skallaveruar nga Turqia e me pas te organizoja dhe te çliroja nga barra e skllaverise.Avantazhet e kesaj politike dhe perfitimet e Frances ne te njejten kohe jane te lehta per tu imagjinuar.Kam filluar ne fillim bisedime sekrete me greket, kreret e tyre ne Rumeli e More dhe pashe entuziasmin e tyre per interesimin tim sekret.Kreret (Bejleret) e Manit pranuan te derguarit e mi qe ishin pjestare te familjes Stephanopoulos me gezim e sodisfacion te madh.Ali Pashe Janina eshte i zgjuar(Astuzia Foxy),eshte admirusi im sa kam kuptuar nga raportet e ndryshme te reservuara,eshte xheloz,sepse ju drejtohem te tjereve dhe jo atij,per situaten dhe influenzen te francezeve ne Medio Oriente me ka shkruar kete leter.E kopjova kete leter ne shenje adhurimi per diplomazine e tij e planet e tij sekrete kunder Sulltanit dhe friken e tij per prestigjin ushtarak te Frances.

Janine 1 Qershor 1797

NAPOLEONE BONAPARTE

JUVE GENERALIT TE LAVDISHEM (IL VOSTRO GLORIOSO GENERALE) VLERESIMI E NDERIMI QE KAM PER JU, SI DHE PER MADHESHTINE E FUQINE E VENDIT TUAJ,ME KANE SHTYRE TE KERKOJE MIQESINE TUAJ.DERI TANI KAM DEMOSTRUAR SIMPATINE TIME, TREGUAR KJO ME DHURATA E NDERE TE CDO QYTETARI TUAJ QE KA VIZITUAR PASHALLEKUN TIM. QE ZOTI RAGONI NEN KONSULLI JUAJ NE JANINE,E DANIER AGJENTE TUAJ NE KONSULLATEN E ARTES JANE DESHMITARE PER DEKLARATAT E MIA.JU SIGUROJ QE JAM I GEZUAR TE NJOHE FITORET TUAJA E TJU DREJTOJE URIMET ME TE SINQERTA PER SUNDIMIN FITUES TE REPUBLIKES SUAJ. ADHUROJE SUKSET TUAJA HEROIKE,JUVE GENERAL I LAVDISHEM,SE BASHKU PARA BOTES.DESHIROJE THELLESHIST MIQESINE TUAJ PERSONALE DHE JAM I SIGURTE QE DO TA KEM,SEPSE JAM NJE BURRE LUFTE SI DHE JUVE.DHE NE FAKT KJO NGJASMERI NE MES NESH ESHTE NJE GARANCI E SIGURTE PER KETE MIQESI. JU LUTEM ME JEPNI SHENJA QE EDHE JU E DESHIRONI MIQESINE TIME. JU SIGUROJE QE JAM SHUME I NDERUAR PER KETE RELACION MIQESOR ME HEROIN E FRANCES. JU SIGUROJE GJENERAL, QE DO TE JETE GHITHMONE NJE KENAQESI TJU OFROJE KUJDESJE E MBESHTETJE CDO QYTETARI FRANCEZ QE DO ME NDERONTE ME VIZITEN E TIJ NE SHTETIN TIM.VLERESOJE DHE ADHUROJE THELLESHIST ORGANIZIMIN E TRUPAVE TUAJ,E DESHIROJ TE ORGANIZOJE USHTRINE E SHTETIT TIM SIPAS METODAVE TE MBREKULLUSHME TE GJENIALITETIT TUAJ.BEJE DHE NJE KERKESE MIQESORE JUVE I LAVDISHEM.DESHIROJE QE TE ME DERGONI DY OFICER TE ARTILERISE DHE DY ALTILIERE ,QE TE JETOJNE NE OBORRIN TIM E TE SHERBEJNE SI ORGANIZATOR E MESUES PER TE PARET OFICER TE ALTILIERISE TE USHTISE TIME. RROGAT STREHIMI KUAJT E CDO NEVOJE TJETER DO TE MBULOHEN NGA NJE FOND SPECIAL.NJE FALEMINDERIM OFICEREVE TUAJ TE LAVDISHEM. BESOJE QE NE RRETHANA TE TILLA DOTE ISHTE THELBESORE TE MESONIN METODA TE RREJA TE LUFTIMIT PER TE PAKTEN PER 4 VJETE.POR PER RASTIN TIM MENDOJE QE 2 VJETE JANE TE MJAFTUESHME, SE KAM DHE SHUME OFICERE GREKE NE USHTINE TIME. KAPACITETI DHE INTELIGJENZA E TYRE GARANTOJNE NJE PERVETESHIM TE SHPEJTE TE STRATEGJIVE EUROPIANE,KESHTU SI GJENIALITETI TUAJ E KA PERFEKSIUNUAR. PRES VENDIMIN TUAJ.KUPTONI ME MIRE SE MUA QE AVANTAZHET QE DO KETE VENDI JUAJ KUR TE KETE NJE MIK TE FORTE E TE DEVOTESHEM SI MUA NE ORIENT. NEN KONSOLLI JUAJ NE OBORRIN TIM EKSELENZA E TIJ RAGONI JU KA INFORMUAR SIGURISHTE PER FUQINE DHE LIMITET E SHTETI TIM.PO ASHTU AI JU KA INFORMUAR QE USHTRIA IME ESHTE MAJA E USHTRISE TE SULLTANIT DHE QE ESHTE BESNIKE VETEM MUA.

Ky nuk eshte fundi i leteres te Aliut ajo eshte me gjate.Argumentet teknike te tij me demostrojne deshiren e tij qe te vihet nen mbrojtjen time.Nen lavderimet dhe komplimentet e tij duket qarte enderrat e tija te shkeputjes nga varesia e sulltanit,sepse praktikisht ishte shkeputur me kohe.Me kujtohet nga nje raporte i fundit te ambasadorit tone ne Stamboll,ky vihet ne dukje dobesia e Sulltanit karshi Ahmed Pasha te Tolomeida e Ali Pasha te Janines.Te dy keta Pasha paguanin me deshire e dinakeri taksat te derguarve te Sulltanit ,dhe ne te njehten kohe organizonin kurthe per te rimarre perseri parate e tyre dhe keshtu ne syte e Administrates qendrore ngjanin taksa pagues te rregullt.Naturalisht kjo loje nuk ishte shikuar me sy te mire ne Stamboll.Benin sikur e kishin blere sepse te dy keta Pasha ishin shume te fuqishem,dhe injoronin Porten.Kane krijuar nje shtet brenda shtetit,bejne me koken e tyre,ne pergjithesi komandojne te pavarur nga Porta e Larte.Jam i kenaqur nga kjo leter e sundusit Shqiptar te Janines.Nuk me interesojne natyrisht lajkat, komplimentet ne te cilen letra eshte plote,dhe shikoje ne te oportunitetin dhe justifikimin per planet e ardheshme ne Medio Oriente.Si aleat i Frances Tepelenesi eshte kalkulator.Shteti i tije ka shume potencial lufte e se organizohet mire,shendrohet ne nje berthame ushtarake te nje ushtie te madhe.Per te gjitha keto arsye ja paraqita leteren kolegeve te mi dhe mbeshteta me force ploteshimin e kerkesave te tije.Diskutimi nuk duroje gjate.Jam autorizuar te dergoje leteren e Ali Pashes ne komisionin e Puneve te Luftes.Dhe kam pare qe do te prezantonin nje liste te oficereve ne gjendje per kete mision.

Albert Pasho

                                             

Free Blogger Albert Pasho

Vasiliqia ,Bukuria qe i rrembeu zemeren Ali Pashe Tepelenes. Albert Pasho

 Vasiliqia ylli i vajzerise.

Ishte pikerisht Vasiliqia ajo qe do te rrembente zemeren e Pashait si asnje tjeter me pare. Vetetim ne qiell te kthjellet,dashuri me shikim te pare,edhe pse ky takim ndodhi ne rrethana bizare. Pas nje aksioni qe Aliu kish ndermare per te eleminuar nje laborator te prodhimi te monetave kondrabande ne fshatin Plesevica.Sipas informacioneve te agjenteve te policise sekrete te Aliut ishte pikerisht babai i Vasiliqise, Kristo Kondaçi pergjegjesh per prodhimin e tyre.Trupat e Aliut me ne krye Tahir Abazin pasi kishin rrethuar fshatin,dhe kishin arrestuar e marre ne pyetje per gjithe naten familjaret e Kristos dhe kushirinjte e tij,si dhe banoret e fshatit,te nesrmen ne mengjez i mbyllen ne kishen e fshatit, burrat e Kondaçive me femijet e medhej,kurse grate dhe femijet ne oborrin e shtepise te tyre.Pikerisht ne kete moment shfaqet Vasiliqia 14 vjeçe me lot ne sy,qe vrrapon drejt Pashait,bie ne gjynje dhe i lutet qe te lere te jetojne,babain,vellezerit dhe kushurinjte e saj. Aliu u verebua nga bukuria e saj,u perkule drejt saj dhe i premtoje qe do ti linte te lire.Keshtu shpetoje dhe fshati nga djegia,Aliu u kethye ne Janine por mendja i mbeti ne Plesivica te Vasiliqia. Luani i maleve te Shqiperise Aliu,kishte mbushur 65 vjeç ndersa Vasliqia ishte vetem 14 per 15 vjeç.Keshtu Vasiliqia u be pjese e Haremit dhe sa mbushi moshen madhore Aliu u martua me te dhe u be gruaja e dyte legale pas Eminese. Aliu e mbajti ate si syte e ballit,te mbrojtur edhe nga shikimet e te tjereve po ketu kemi kendeveshtrime te ndryshme nga autore te ndryshem. Mbajtesi i vules se pashallekut te Aliut Athanasios Lidorikis thote qe nuk e kish pare kurre edhe pse jetonte me vite ne krahe te Vezirit si bashkepuntore i ngushte i tij.Po ka te dhena te ndryshme qe na japin autore te tjere p.sh biografi i Vasiliqise Michael Hanousis thote qe ne takimin historik te Aliut me Bayronin ne Tepelene qe e pranishme edhe Vasiliqia. Edhe francezet De Moligneu e De Lance shkruajne se e kane pare ne krah te Pashait,te veshur me veshje elegante te zeze te hapur dekolte,gjate ekspozimit se relikeve te Sant Kozmait ne Janine. Kur Henry Holland ishte ne Janine ne vitin1812,Vasiliqi ishte ne harem ma non ishte martuar akoma me Pashain ja çfare shkruan: "E favorizuara e Aliut ishte nje grua shqiptare,vajze e re dhe shume e bukur. Prania e saj mbizotronte mbi te tjerat,dallohej per veshjen e saj luksose, ma i duhej gjithmone te shikonte me admirim grate e Mukhtarit dhe Veliut qe vinin te takonin Aliun". Aliu i dhuroj çdo gje, bizhuteri te shtrenjta,veshje mendafshi,pallate luksose,kala ate te Porto Palermos, liri besimi.Aliu nuk fjeti kurre pa e pasur ne krah,nuk ja prishi kurre edhe per kerkesat me te çuditeshme.Deshira e saj ishte ligj per Aliun.Po ashtu edhe Vasiliqia i ndenjti ne krah besnike dhe e dashuruar deri ne ditet e fundit te Aliut.Aliu deshironte nje femije me te por nuk arriti.Pas vrasjes se Aliut u burgos ne Stamboll.Ne vitin 1827 u internua ne Bursa ku jetoj per rreth 18 muaj me te arrdhurat e Patriarkatos qe ja ketheu kur mori pasurine e saj.Pas lirimit kethehet ne Trikalla ne çiflikun qe i kish lene Aliu ne Thesali dhe me vone ne  Katochi afer Aitoliko ne Mesolongji ku kishte edhe atje prona.Kur u kethye nga Turqia ajo solli me vete 4 vajza jetime nga Bursa per te cilat u kujdes si nene e vertete deri ne ditet e fundit te jetes.Njeres prej tyre i dihet dhe emeri Chariklia te cilen Vasiliqia edhe e martoj ,kjo jetoj deri ne moshen 93 vjeçe dhe vdiq ne vitin 1909. Mbreteresha e Janines(Vasiliqia) vdiq ne 11 Dhjetor 1834 ne moshen 45 vjeç ne Etoliko,nuk u martua me edhe pse pati shume kerkesa nga njerez fisnik te fuqishem e te pasur.Ajo do ti qendronte besnike Aliut duke ju thene; "Grua e Ali Pashe Tepelenes nuk mund te martohet me asnje perveç Ali Pashe Tepelenes"Ne krah te saj qendroje gjithmone i besuari i Pashait besniku Thanas Vaja deri ne vdekjen e saj. Varri i saj gjendet akoma sot ne Aitoliko per krah tempullit te shenjte te Pammigisto Taxiarches.Jeta e Vasiliqise u kethye ne legjende.Populli e donte e perjetesoje ne kenget dhe gojedhenat e tij,poetet e glorifikuan,piktoret peneluan bukurine e saj, ajo i kaloi historise krah me krah me Luanin e maleve te Shqiperise Ali Pashe Tepelena

"Vasiliqi e bukura moj,

Yll,o yll i vashes,

Pshertime e bardhe moj,

O e Ali Pashes".

Albert Pasho

Free Blogger Albert Pasho

Ali Pashe Tepelena eshte rruga qe te çon drejt Revolucionit Grek( William Miler). Albert Pasho

 Luani Janines eshte rruga qe te çon drejt kryengritjes Greke.(William Miler)

Ne Janine ushton luan burrerori

Prijes fisnik qe banon ne pallatet e Pirros

Ja ngre moralin papritmas Aleksandrit te madh

Bir i Athinase,edukuar nga Ari.

Sot eshte dita e pavaresise se Greqise dhe siç e thekson historiani anglez Miler, Ali Pashe Tepelena dhe shqiptaret arvanitet ( ortodoks e mysliman) jane nje nga faktoret vendimtare te ketij revolucioni. Ali Pashe Tepelena eshte nje nga figurat dominante ne historine e Greqise qe eshte lidhur me kete revolucion, dhe kjo per shume faktore. Sundoi pothuajse gjithe Greqine e sotme per rreth 33 vjet, si asnje tjeter ne ate perriudhe historike,kuptoje fare mire lojen e fuqive Europiane te kohes, Frances,Ingliteres,Rusise,Venedikut e Portes se Larte. Pregatiti terrenin si ate infrastruktural dhe social per kete revolucion. Janina dhe Epiri ishte ballkoni i perandorise qe shikonte perendimin,Janina do te kethehej metropoli me i zhvilluar i perandorise ottomane dhe kjo fale politikes se Aliut.Janina do te kethehej ne qender te iluminizmit, mbushur me keto ide perparimtare te kohes,frymezuar kjo nga revolucioni Frances e ai Amerikan. Tregtia e kultura do te lulezonin, bashkejetesa fetare dhe respektimi i tyre do te qe nje nga politikat baze te Aliut,ai ngriti xhami,kisha e sinagoga, si ne asnje vend tjeter te perandorise, po ashtu edhe ne Europe. Ne radhe te pare eshte nje figure dominante ne historine e Greqise sepse ai eshte i lidhur ngushte me revolucionin Grek. Sepse te gjithe pjesemarresit ne kete revolucion si ata ushtarak ose civil, intelektual jane te lidhur o direkt ose idirekt me Ali Tepelenen. Ne sherbim te tije ishin Androutsos,Karaiskakis,Panourgias, Kiço Tzavellas,Boçaris etj.Ne oborri e ti ishin gjithashtu Kolettis,Vilaras,Psalidas etj. Lufta e Ali Pashe Tepelenes kunder Perandorise per rreth 11 muaj do te qe krah me krah me kete revolucion,Aliu financoi e bashkepunoi ngushte me revolucionin grek,nuk eshte rastesi qe ne glosarin e pseudonimeve te Filiki Eteria shoqeria sekrete e ketij revolucioni Aliu do ta thrrisnin "VJERRI".Ka te dhena jo te konfirmuara qe vete Aliu madje dhe Vasiliqia kane qene antare te saj. Suliotet do ti bashkoheshin Aliut ne fillim kunder turqeve dhe me vone do te beheshin force vendimtare e ketij revolucioni,behet vjale per arvanitet ortodoks e mysliman. Po ashtu armatoloi te ngritur e pregatitur ne sherbim te Aliut, gjate revolucionit do te beheshin nje shtyllat kryesore te revolucionit.Po ashtu edhe politika e jashtme e Aliut per shkeputjen nga porta dhe krijimin e Mbreterise Kushtetutese te tij do te ecnin bashke me kete revolucion,mbeshtetja dhe perkraja e Frances me Napolonin ose ajo e Rusise ne kete projekt te realizuar ne terren po jo nga ana ligjore nderkombetere,do te ecnin bashke me kete revolucion. Ky revolucion qe krisja e pare dhe e madhe e Perandorise Ottomane dhe Aliu ka nje rol vendimtar,do te behej frymezues edhe per popuj te tjere ne Ballkan, nen jehonen e tij dhe te Ali Tepelenes ne 1828 paria e Toskerise do te mblidhej ne Berat per te vendosur fatet e kombit, pas nje periudhe gati 400 vjeçare sundimi qe na koha e shtetit te pare te Arberit,Ali Pashe Tepelena do te ishte skendija e pare e nacionalizmit Shqiptar.

Albert Pasho

Free Blogger Albert Pasho

Achile, Alessandro dhe Pirro i Epirit ( Antropollogjikisht i perkasin races pellazgo-Illire ). Albert Pasho

Achile, Alessandro Magno e Pirro i Epirit

Alessandro Magno e Pirro i Epirit kishin lidhje gjaku ata ishin kushirinj,por jo shume te aferm.Ata do te jetone ne te njejten periudhe kohore historike,dhe si te tille nuk jane pjese e dy boteve te ndryshme sociale e kulturore,nuk jane pjese e dy fazave te ndryshme te historise.Ata jane dy anet e te njejtes medalie ne ate moment te caktuar te historise.Te dy lavderoheshin dhe krenoheshin e thoshnin qe rridhnin nga ZEUSI nepermjet Eakos. Eako eshte djali jo legjitim i ZEUSIT i cili ne mitollogjine Greke eshte gjysem perendi e gjysem njeri.Eako eshte konsideruar nje njeri mjafte i drejte, aq i drejte sa kur vdiq ju besua gjykimi per hyrjen ne Ade. Pra atje ku gjykoheshin shpirtrat perpara se te hynin ne boten tjeter.Eako eshte babai i Peleo i cili eshte babai i Akilit i cili eshte djali i vetem i tij. Akile pati vetem nje djale Pirro, qe me vone u quajt Neotolemeo.Ketu po hap nje paranteze se Pirro eshte emeri i djalit te Akilit atehere i bie qe emeri i Pirros se Epirit eshte i bazuar ne kete hipoteze dmth ne mitollogjine antiche.Sipas mitollogjise kur nena e Akilit qe quhej TETI ose TETIDE( qe ishte nje perendi deti) e kishte fshehur Akilin ne ishullin e Skyros,ne menyre qe te mos merrte pjese ne luften e Trojes, dhe qe te mos njihesh e kishte veshur si grua.Per kete arsye Akile kishte marre emerin Pirra ne ishull (qe ne Greqisht do te thote zjarr) per shkak te flokeve te Akilit qe ishte bjond ne te kuq,dhe per kete arsye kishte mar emrin Pirra. Por shume shpejt çdo gje do zbulohej sepse Akili do te lere shtatezane vajzen e Mbretit Licomede, e cila quhej Deidamia, dhe me te pati nje djale qe e quajti si veten e tij Pirro.Kjo sepse ai vete ne ishull quhej PIRRA dmth i dha emerin e tij.Pas kesaj Akile niset ne luften e Trojes dhe ku ra ne lufte dhe keshtu se pa kurre me djalin e tij Pirro.Lufta e Trojes vazhdoje gjate dhe sipas mitollogjise, qe te mirrje Trojen duhej qe ne lufte te merrte pjese nje luftetare, trashgimtare i fisit te Eakos, i cili kishte ngritur murret e Trojes.Dhe ja qe ata shkojne e marrin Pirron djalin e Akilit qe ishte i vetmi trashgimtere mashkull nga fisi Eakos.Pirro(djali Akilit) shkon ne Troje dhe mer pjese ne lufte, ne nje moshe mjafte te re dhe me pas ai do te quhet Neotolomeo. Qe pikerisht ky Neotolemeo qe do te vrase Priamo mbreti i Trojaneve, po ashtu me vone vret edhe djalin e Hektorit, Astianate dhe ne kete menyre ben qe te zhduk tere trashgimia e prejarrdhies te gjakut Trojan. Pas lufte Neotolemeo ( dmth Pirro djali i Akilt) do te martohet me Ermione, vajzen e Helenes dhe Melenaos, i cili ishte mbreti i Spartes.Ermione eshte e vetmia trashgimtare e fronit te Spartes, sepse ne ate kohe trashgimia kalonte nepermjet linjes femerore.Pra keshtu Neotolemeo behet pretedent per fronin e Spartes,ne saj te Ermione. Po ne ate kohe froni ishte i zene nga Melenao dhe Helena.Per kete arsye Neotolemeo dhe Ermione vendosin te largoheshin nga Sparta dhe do te shkojne e vendosen larg ne veriperndim te Spartes.Atje ne vendin ku bashkoheshin dy dete ai Jon me ate Adriatik, e panjohur dhe e pa eksploruar me pare.Kjo toke e re per ta eshte Epiri dhe Iliria e poshteme.Ketu Neotolomeo themelon nje qytet qe quhet Milos, dhe keshtu ai do ti japi nje dinastie te re asaj te Moloseve ne 439a.c.Ne rrjedhen kronollogjike te historike ketu kemi nje periudhe te erret te kronollogjise kohore deri sa na shfaqet ne burime historike mbreti i Moloseve Alceta.Ne baze te te dhenave historike Alceta, deshmone e konfirmone faktin qe ai dhe Moloset jane trashgimtare te denje te Akilit ne Epir, nepermjet djalit te Akilit,( Pirro me pas Neotolomeo).Kjo mbreteri shtrihet ku ndodhet sot Epiri dhe Shqiperia e Jugut. Alceta eshte i pari mbret i Moloseve qe ne njohim.Alceta do te kete dy djem qe quheshin Neotolomeo dhe Arriba.Per kete arsye Alceta do te ndaj mbreterine e tij ne dy pjese , ne pjesen veriore ku shtrihen sot territoret Shqiptare (Iliria) per djalin Neotolomeo,dhe ne pjesen jugore ku shtrihet Epiri sot per djalin tjeter Arriba.Djali Alcetes,Neotolomeo qe sudonte ne veri kete dinasti do te kete dy femije, djali quhet Alesandro I, ose ndryshe njihet ne histori me emrin Moloso dhe nje vajze qe quhej Myrtali dhe me vone kjo do te quhet Olimpiade ose Olimpia ( nena e Aleksandrit te Madh - Leka i Madh).Ne kufijte e kesaj dinastie te Neotolemeos qe shtihej ne veri ne pjesen verilindore te saj shtrihej nje mbreteri e vogel ajo e Maqedonise me mbret Filipo II qe ishte njkoheshiste dhe kundeshtare me Neotolemeo. Per te rregulluar raportet mes tyre Neotolemeo vendos te martoje vajzen e tij Olimpia(Myrtali) me Filipon II te Maqedonise, dhe nga kjo martese do te linde Aleksandri (Leka i Madh) ose si e njef bota mbare Aleksandri i Madh.Pra kjo eshte pema gjenealogjike e prearrdhjes e Aleksandrit te Madh..Per te forcuar akoma edhe me shume kete aleance me lidhje gjaku me Filipin II, Neotolomeo do te vendosi, qe vite me vone te martoje edhe djalin e tij, pra Alesandrin I (Molosi) me vajzen e Filipit II te Maqedonise, qe quhej Kleopatra (te cilen Filipi II e kish pasur me nje konkubine te tij).Gjate kesaj martese Filipin II e vrasin,nga burimet historike thuhet qe ne kete vrasje ka dore nena e Aleksandrit te Madh pra Olimpia.Ne kete menyre froni i Mbretit,do te kaloje ne duart e Aleksandrit te Madh i vetmi trashgimtar legjitim.Nderkohe situata ne pjesen tjeter te dinastise,ne ate te jugut ku mreteronte Arriba ishte shume e trazuar dhe fuqia e tij(Arriba) ishte ne renie.Kjo per shkak te luftrave te brendeshme dhe te vazdushme..Ne kete situate Neotolomeo vendos te nderhyje dhe te pushtoje zoterimet e vellait te tij Arribes ne Jug.Ushtrine e Neotolomeos e udheheq Gjeneral Kasandro qe eshte djali i tij.Ky Kasandro do te vrase te gjithe femijet e Arribes, me perjashtim te njerit qe quhet Eacide.Eshte pikerisht ky qe me vone behet trashgimtar i kesaj dinastie. Por ketij i duhet akoma kohe dhe do te luftoje me kusheririn e tije Kasandro.Por perseri edhe njehere me pas Kasandro do te vras te gjithe femijet,kesaj here te Eacidit, me perjashtim te njerit,qe quhet Pirro i cili eshte vetem 8 vjeç.Ne fillim Pirro dergohet per mbrojtje dhe kujdesje tek kushurrinjte e tij ne Iliri tek Mbreti Glauk dhe me pas kur rritet ne Egjipt.Ne Egjipt Pirro do te shquhet per vlerat e tij,si trimeria dhe zgjuarsia dhe keshtu do te bie ne sy te Arsinoe e cila eshte mbretereshe e Egjiptit dhe gruaja e mbretit Tolomeo.Kjo do te vendose ta martoje Pirron me nje nga vajzat e saj.Pas martese Pirro me pasurine e vjerrit mbretit Tolomeo dhene per martesen me vajzen e tij vendos te kethehet ne Epir.Ne kethimin e tij ne Epir do te mar me vete edhe elefantet e tij qe me vone do te behen te fameshem ne fushaten e Italise.Me te arritur ne Epir merr ne dore mbreterine dhe behet mbret i Epirit.Kjo eshte lidhja gjenealogjike e gjakut midis Aleksandrit te Madh dhe Pirros te Epirit.Ne te vertete ata jane femijet te dy kushurinjeve qe ishin femije te dy vellezereve, Neotolomeos dhe Arribes. Aleksandri i Madh dhe Pirro i Epirit, nuk njiheshin me njeri tjeterin sepse mes tyre ka nje largesi kohore prej 4 vjetesh.Kurr Pirro i Epirit do te lindte ne 219a.c, Aleksabdri i Madhe(Leka i Madh) kish vdekur ne 323a.c pra kater vjet me perpara.Ne ate kohe historike raporti etnik midis racave eshte nje perberes konstant dhe mjaft i rendeshisem ne jeten e brendeshme te ketyre shoqerive antike.Dhe eshte pikerisht ky gabimi i madh qe shume autore te historise bejne duke mos e konsideruar fare kete aspekt etnik.Per ta kuptuar me mire kete aspekt etnik ne Romen antike qe shoqeria ishte e perbere nga dy klasa te ndryshme etnike e sociale,atyre te Plejbeve dhe Patriceve.Ndryshimi midis Plejbeve dhe Patriceve eshte thellebesisht dallim race dhe shoqeror.Te paret Plejbet ishin te races Mediterane antike ishin autokton,ndersa te dytet Patricet ishin indeoeuropei te arrdhur me vone.Qe do te thote midis tyre kishin zakone te ndryshme,kalendare te ndyshem,zakone familjare te ndryshme,besime te ndryshme,pra ata konsideroheshin raca te ndryshme mes tyre.Po ta projektojme kete ndryshim ne shoqerine tone bashkohore,sot dallimi i races pershembull bazohet tek ngjyra e lekures.Por ne ate kohe ne shoqerine antike, racat bazoheshin tek gjinia.Nje nga shoqerite antike qe e kish bere te veten kete ndryshim dhe diskriminim racial ishte pa dyshim ajo e shoqerise antike helene.Shoqeria antike helene ishte rezultat i dy realiteteve raciale etnike dhe shoqerore te ndryshme,ato ishin ne konfrontim te vazhdueshem e te ashper mes tyre.E para ishte raca mediterana antike qe perbehej nga Athina, Kreta,Akej,Miqenet perfaqesues te nje shoqerie matrialkale,qe e kishin zakon te vdekurit e tyre ti digjnin,ekonomia e tyre bazohej ne periudhen e bronxit,ishin bujqer dhe blegtore te vegjel.Te dytet raca etnike e pushtuseve e atyre indeoeuropei te arrdhur me vone dhe shoqeria e tyre qe patrialkale,ekonomia e tyre bazohej ne periudhen e hekurit,qe per zakon te vdekurit e tyre nuk i digjnin por i varrosnin,keta jane themelues te luftrave dmth jane pushtues.Dhe keta jane te paret jane civilta e IONEVE dhe te dytet civilta e DOREVE.Pra IONI e DORI jane dy raca etnikisht te ndryshme,dy shoqeri diametrialisht te kunderta si nga ana sociale e kulturale.Kjo shpegon dhe faktin qe Athina dhe Sparta ishin gjithmone ne lufte dhe urrenin njeri tjeterin.Dallimi mes tyre ishte rrenjesor dhe i thelle.Kjo perkarsi etnike shpjegon dhe faktin pse ata nuk ndihmonin njeri tjeterin dhe se ishin shume afer gjeografikisht.Kjo shpegon faktin qe ushtrite Doriane shkoni per ndihme deri ne Epirin e larget ose ne Iliri ose ne Magna Greke ne Itali per te ndihmuar ata ne rast nevoje,sepse Dorianet ndiheshin te njejte me ta,i perkisnin te njejtes race etnike-shoqerore..Ndryshimi mes tyre arrin deri tek gjuha qe flasin,disa germa i lexojne dhe pronuncojne ne menyre te ndryshe.P.sh germa "k" ata Ionianet e lexojne "ks" dmth "x",nga ka prearrdhjen edhe x i gjuhes latine.Gjeografikisht ata shtriheshin ne keto hapesira.Ajo e IONEVE pasi qe debuar, shrihej ne Athine,ne brigjet e detit Egje,ne Azine Minore(Turqia sot),nje pjese ne Sicili,dhe nje pjese ne brigjet e detit Tirreno ky eshte regjioni i Kampanes sot ne Itali.Kurse shoqeria ata te DOREVE shtiheshin ne gjithe Peloponezin,Cirenaica(Libia orientale sot) ,Cecilia (Azia Minore ne veri te Qipros sot),ne Bitinia(krahine Turke sot),Krete,Epir (Shqiperia e Jugut sot),ne Itali zonat e Pulias,Tarantos,dhe nje pjese te Sicilise sot. Pra kur flasim per shoqerite antike nuk duhet te perdorim nje sistem pergjitheshimi, si bejne shume autore dhe pikerisht ketu gabojne eshte njesoj si te thuash per Anglezet, e ti pergjithesosh ata me Skoceze,Galezet e Irandezet qe skane asgje te perbashket ose shume pak gjera mes tyreKu ndryshim etnik ne ate kohe quhej "SUGENIS" qe do te thote jemi nje popull,kemi lindur bashke,jemi e njejta race.Ne emer te SUGENIS beheshin aleanca lufte,lidhje gjaku mes mbreterive,dhe ndihmonin njeri tjeterin.I vetmi moment ne histori ne Greqine antike qe kjo u kalua qe periudha e luftes kunder Persise te Darios.Po edhe ne kete moment te historise, jo se u formua nje aleanca mes Ioneve e Doreve,por mund te themi nje bashkepunim kunder nje armiku te perbashket.Dhe menjehere pas lufte,kethehesjhin si me pare ne lufte me njeri tjetrin.Lufta e Peloponezit eshte shembulli me i mire,ku Spartanet kontrrollonin pjesen me te madhe te qyteteve helene.Ne kete skenar do te beje hapesire nje popull tjeter, qe jetonte ne veri ai i Ilireve.Ky raport fillon qe ne shek e VII a.c por eshte pikerishte ne shek V a.c qe ky popull pra Illiret hyjne ne menyre thelbesore e te rendeshishme ne jeten politike e shoqerore te Greqise,duke marre pjese aktive ne luften e Peloponezit.Ne fillim duke e furnizuar me trupa Perdika II te Maqedonise ,dhe me vone duke ndryshuar strategji, vendosen ne krahun e Arrabeu te Lincestide.Sipas Tucidide (historian) i cili thote qe; "fale Ilireve qe ne betejen e Lincestde, ne 423 ac,Arrabeu fiton mbi Maqedonasit dhe aleatet e tyre Spartane".Po ashtu TUCIDIDE thote;" qe ne kete beteje Maqedonasit e lene fushen e betejes te tmerruar nga Iliret dhe thirrjet e tyre per luftarake".Nje shekull me vone Iliret,do te arrijne nje pjekuri politike te tille sa te synojne rritjen e hegjemonise se tyre ne Greqi.Sipas Diodoro Siculo;" eshte pikerishte mbreti Bardhyl i Dardaneve qe pushton Maqedonine dhe here pes here mer pushtime ne Epir".Bardhyli arrin te mbyse gjithe revoltat e Maqedonasve qe donin te rimerrnin pushtetin.Do te jete vetem Filipo II,babai i Aleksandrit te Madh qe me shume mundim do te munde mbretin Bardhyl.Por megjithate ate FilipI II edhe se ishte ne lufte me mbretin Bardhyl, nga ana tjeter do te martohet me mbesen e tij Audata ,ne kete menyre do te krijoje nje aleance me te. Duhet te thene qe bota Illire eshte mjafte e ndare se ne nje ane krijon aleance me Macedonasit,dhe ne anen tjeter krijon aleance kunder tyre.Po ashtu marredheniet e botes Illire me femijet e Filipit II jane reletavisht te mira dhe jo armiqesore sidomos me Aleksandrin e Madh..Plutarco na thote qe Aleksandri i Madh shkonte shpesh ne Iliri per te shtypur revoltat e shpeshta sidomos te Autariateve,Taulanteve e Dardaneve.Pikerisht ketij populli,Ilireve i perkasin Aleksandri i Madh dhe Pirro i Epirit.Ne shek e IV ac Aleksandri mer fronin e Filipit, i cili ka mundur Greket,ne betejen e Cheronea ne kete beteje merr pjese dhe Aleksandri.Babai i tij Filipi do te vdes dy vjet me vone.Dhe ku realitet ndryshon, sepse Aleksandroi nuk eshte si babai i tij Filipi, ai ka nje edukim ndryshe.Ai eshte edukuar nga Aristoteli qe kish si ide filosofike universalitetin e kultures, si nje pasuri mbare njerezore.Pra per Aleksandrin, realiteti helen, ai i dy shoqerive ai i Ioneve dhe i Doreve bejne pjese ne nje realitet me te gjere,ai mbare njerezor i kultures.Eshte pikerisht kjo ideja e Aleksandrit te Madh per boten.Ai pasi mer fronin e te jatit, ndjek gjurmet e Filipit fuqezon pushtetin,por ai e shef boten ne nje vizion me te gjere,ne universalitetin kultural te saj. Aleksandro vendos ti shpalle lufte Imperit Persian.Ma pse Persine?E para ishte sepse ajo paraqiste pengese per espansionin e Greqise dhe tjetra me e rendesishme ishte ajo e i idese te universializmit dhe bashkimit te gjithe grekeve, pavareshisht kujt race dhe shoqerie i perkishnin.Impero Persian ishte nje bashkim i shume popujve te ndryshem,dhe te races Greke ,atyre Ioaneve te perqendruar ne Azine Minore, grekerit e orientit.Kjo lufte, ne emer te kesaj ideje dhe asaj te unifikimit te grekeve me ata te orientit, kethehet ne nje lufte kunder barbareve, por ka dhe nje aspekt tjeter ate te hakemarrjes.Persianet dy shek me pare kishin vjedhur dhe shkateruar kulturen Greke.Pra Aleksandri arrin ne Persi per te konfirmuar kulturen Greke, idene e universalizmit te kultures.Ma Aleksandri i Madh nuk eshte Grek, ai i perket races Illire ma eshte pikerishte kjo ide e universializmit te kultutres qe e ben te ndihet Grek ( dmth edhe pse nuk ishte Grek ndihet me Grek se vete Greket).Historia me vone do ta pervetesoje dhe greqizuar pikerisht fale kesaj ideje ne Greke.Por Aleksandri eshte antropollogjikisht i races Illire.Dhe kete fakt e shpjegone edhe fakti qe Aleksandro luftonte ne beteje hipur mbi kale, ushtria e tij ishte e perbere nga kaloresia, tipike kjo per Iliret, se Grekerit nuk luftonin hypur mbi kale ,ushtria e tyre nuk kishte kalorsi por kishte karroca me luftetare qe luftonin siper tyre po jo kaloresi. Aleksandri eshte i pari qe hyn ne histori si njeriu qe beri ndryshimin e raportit te marredhenies te njeriut me kalin duke dominuar,si kalin e tij Bucefalo.Formimin e kavalerise si njesi ushtarake luftimi per here te pare ne historine njerezore. Ndersa Pirroa i Epirit e shtrin hegjemonine e tije ne perendim drejt Italise se atehershme ne Magna Greke. Betejat e fameshme te tij ne Taras(Taranto) e Sicili do kaloje ne histori,dhe do te mbahen mend per veç te tjerave edhe per Elefantet e tij te fameshem dhe me shprejen e fameshme te tij qe ka hyre ne histori si; "Fitorja e Pirros"(qe do te thote qe s ja vlene barra qerane ne shqip) per humbjet e medha qe pati dmth nje fitore por me humbje shume te medha nga ana e tij. Pirro qe nje komandant e prijes i shkelqyer, qe sipas Plutarco do te thote : "Anibale qe konsiderohet si nje nga gjeneralet me te medhenj te historise,do te thoshte per Pirron, qe vjen nga madheshtija pas Aleksandrit te Madh. Ai beri te trondiste Romen dhe Kartagjenen per 6 vjet rrjesht". Por fati dhe suksesi midis Aleksandrit dhe Pirros qe i ndryshem, se dhe vete realitetet e tyre qene te ndryshme: ai i lindjes me ate te perendimit . Edhe fundi i tyre qe pothuajse i njejte dhe tragjik per te dy.Ndersa Aleksandrit vdes fare i ri, ne kulmin e zgjerimit te territoreve te tija,nga malarja, dhe per disa historiane te tjere per helmim.Pirro do te vdes nga nje ndodhi e rendomte si ajo nga nje tjegulle, qelluar nga nje grua nga tarraza e shtepise se saj,gjate luftes ne Peloponez kur Pirrua po kalonte shaluar mbi kalin e tij.Edhe pse historia zyrtare i ka pervetesuar dhe greqizuar si Greke qe te dy keta Epiroite te medhenj,por ata ne asnje menyre i perkasin kesaj race(Greke) por ata qe te dy antropollogjikisht i perkasin races Ilire

Albert Pasho.

Free Blogger Albert Pasho

Rrethimi Janines,Qendresa dhe lufta e Luanit te Epirit (Ali Pashe Tepelena). Albert Pasho

Plot dy shekuj e pak me shume kane kaluar nga renia heroike e Ali Pashe Tepelenes.Ate qe se beri dot fuqia, madheshtia e kundershtarit ne te gjitha aspektet ne numer dhe armatim, lufta e tyre e pameshieshme do ta beje tradhetia dhe pabesia.Po si u zhvilluan ngjarjet ne renien e keshtjelles se Janines dhe vrasjen e Ali Pashait. Plot 18 muaj zgjati rrethimi i Janines qe nga vjeshta e vitit 1820 kur ushtria e Sulltanit u shfaq para mureve te Janines dhe Ali Pashes.Ajo do te vinte nga tre drejtime kryesore nga toka, nga lindja dhe veriu si dhe nga deti me nje flote te madhe ne numer.Ali Pasha kishte organizuar mbrojtjen,edhe se kjo perplasje ishte e pabarabarte ne numer.Trupat e Sulltanit numeronin nje ushtri te perbere nga 80 mije ushtare,Ali Pasha kishte ne favor nje terren malor per te mbrojtur veshtire per tu arritur nga trupat osmane,si dhe nje ushtri te afte e pregatitur ne luftra dhe e afte te mbronte nje territor malor si dhe afrimin e stines te dimrit.Perpara ketij rrethimi Ali Pasha organizoje edhe nje revolt kunder autoriteteve osmane me bejleret e mysliman dhe te krishtere.Mbrojtja e territorit do ti besohej njerezve dhe gjeneralve te tij.Myktari djali i tij do te mbronte Beratin dhe Shqiperine e mesme,Alesio Noutos,Tahir Abazi dhe Omer Virioni vendekalimet ne malet e Pindit,Andreuço mbrojtjen e Beozia e Focida,djali tjeter Veliu Leptanon ndersa Aliu do te kordinonte operacionet ushtarake nga Janina.Trupat perandorake osmane nen komanden e Ismail Pashos do te leviznin nga veriu me Mustafa Pashen e Shkodres qe pasi sulmoi Elbasanin gjeti preteksin te kethehej mbrapa per trazirat ne pashallekun e tij.Nje e treta e ushtrise perandorake e komanduar nga Pelivan Pasha,komandant i zoti dhe veteran i luftes Ruso-Turko do te levize nga drejtimi i jug lindjes drejt Beozia do te pushtoje Greqine qendrore dhe do te mar Liviaden e mbrojtur nga Andreuçio deri ne ate moment.Po ashtu edhe Veli Pasha djali i Aliut qe mbronte Leptanon qe do te meret nga forcat e Pelivan Pashes do te zhvendoset ne mbrojtje te Artes dhe rrethinave ne jug te Janines.Dhe nga deti flota osmane nen komanden e Kapitan Bey(Nen admiral) do te vendoset ne detin Jon.Ushtria perandorike osmane nen komanden e Ismail Pashos do te kaloje malet e Pindit,ku Aliu kishte vendosur Omer Vironin me 15 mije luftetar,por Omeri tradhtoje Aliun dhe shperndau luftetaret e tij.Ne fillim te Shtatorit 1820 ushtria perandorike osmane do te gjendet perballe Janines dhe rrethinat e saja.Qyteti i Janines ishte i mbrojtur nga fortifikime te ndryshme,Kalaja e Litharces mbronte hyrjen ne kalane e vjeter qe kishte brenda mureve te saj pallatin kryesor te Aliut(Sarajet),edhe kjo ishte e fortifikuar per ti bere balle rrethimit ne maje te shkembit ne liqenin e Pamvotis.Ndersa ne ishullin e liqenit te Janines ishin ndertuar fortifikime dhe magazina munizioni te lidhura me Janinen me anen e nje flote te vogel.Janina e fortifikuar dhe e pajisur me shume municione ishte e pregatitur ti qendronte gjate nje rrethimi.Ali Pasha shpresonte shume edhe me rifillimin e luftes Ruso-Turke qe do ndihmonte shume ate. Qendresa epike e Tepelenasit me trimat e tij e detyroj Sulltanin qe te nderronte strategji pas pothuajse nje vit luftimesh te deshtuara te osmaneve.. Ne fillim ja kishte besuar kete fushte ushtarake dhe rrethimin e Janines Ismail Pasho Bey armik i betuar i Aliut i cili deshtoje ne misionin e besuar.Ky deshtim i tij do te bente qe ish gjeneralet e Aliut qe ne fillim e kishin tradhtuar te kethenin mendjen dhe ti bashkoheshin perseri Aliut,si dhe shume aleat te tjere te Aliut qe nje kohe kishin qene armiq.Sulltani vendosi ta zvendesonte kete me Hurshit Pasha i mbiquajtur "Tmerri",mendje holle,i matur dhe dinak i cili kishte filluar karrieren ushtarake me trupat elitare te Sulltanit jenixheret,kete e emeroi Pasha te Morese,per kete nxorri ferman ne fillim te Marsit 1821 dhe e uredherroj te leviste ne drejtim te Janines.Hurshid Pasha nje nga gjeneralet me te fameshem dhe te lavdishem te Sulltanit me origjine Gjorgjiane sapo kishte pushtuar Alepon.Ne 15 Mars Hurshidi do te mar komanden e fushates ushtarake kunder Ali Pashes.Ai do te zvendesoje komandantet e fushates dhe urdheroje qe te shterngohet rrethimi dhe te mbyllen te gjitha rruget e komnikimit.Por edhe ky edhe pse ne krye te nje ushtrie me 80.000 ushtare mjaft te disiplinuar dhe te armatosur mire,pas shume luftimes te pergjakeshme dhe me humbje nga te dy krahet nuk do te ndryshonte fatin e luftes, por si Ismail Pasho Bey do te deshtonte para mureve te Janines.Ne qershor te 1821 do te sulmoje Lathircen me forca te shumta por do te zbrapset me humbje te medhaja rreth 1.000 ushtare mes te vrareve te plagosurve dhe te reneve rrob.Hurshidi do te sulmoje edhe ishullin ne liqenin e Janines ku do te beje raprezalje ne mes te banoreve.Ne Korrik ne vazhdim te luftimeve lufta osmane kishte kapur bregdetin me nje numer te madh anije dhe do te ishte ne mbeshtetje te forcave toksore shume te medhaja ne numer rreth 60.000 ushtar. Por ate qe se beri dot fuqia e madhe e Perandorise do ta beje tradhetia dhe pabesia. Pasi Aliun e kishin tradhtuar ne fillim njerezit e tij me te afert gjeneralet si Omer Vironi,Tahir Abazi,Ago Vasjari,Zyliftar Poda e te tjere por edhe femijet e tij.Por kjo le per te deshiruar shume se ne fakt femijet e tij nuk e tradhtuan por u dorezuan pas luftimeve nje element i rendesishem ky qe do te beje dallimin midis tradhtise dhe dorezimit.Ata nuk luftuan kurre kunder Aliut si bene gjeneralet e tij duke u lidhur me osmanet.Perkundrazi Veliu dhe Mykhtari ne fillim luftuan me Aliun kunder turqeve. Veliu djali i vogel i Aliut rezistoje pak dhe kur situata ne Preveze ishte e deshperuar perpara fuqise te Sulltanit do te negocionte me Turqit per fatin e familjes se tij.Largimi i njerezve te besuar te Aliut dhe mbi te gjithe Omer Vironi qe ishte komandant i trupave elitare te Aliut dhe hedhur ne krahun e Sulltanit do ta rendojne situaten e Aliut.Ne Gusht te 1820 Aliu terhiqet bashke me trupat e tija ne keshtjellen e Janines. Ne kete momente Aliu mendon te luaj mundesine e fundit qe i kishte mbetur ate te shoqerise Filikri Eteria, Aliu qe i njifte pjestaret e kesaj shoqerie sekrete,kete e konfirmon pseudonimi i Aliut ne kete shoqeri ishte "VJERRI".Aliu kerkoje qe te svendoste vemendjen e fushates kunder tij ndaj kesaj shoqerie. Por Sulltani nuk i besoj Aliut dhe ishte i vendosur per eleminim e Aliut.Hurshit Pasha duke pare qe rrethimi po zgjate shume gjate dhe rrebelimi grek po korrte sukse ne Poleponez kjo fale dhe qendreses te Aliut ,qe per rreth 11 muaj eci krah per krah me kete revolucion,vendosi ti drejtohej intriges dhe tradhtise..Nje nga detyrat qe kishte mar Hurshit Pasha nga Sulltani nuk qe vetem eleminimi Aliut por mbi te gjitha gjetja e thesarit te Aliut nje nga me te pasurit te gjithe Perandorise Otomane.Duke pare vendosmerine e Aliut per te rezistuar deri ne vdekje,per te gjetur thesarin e tij Hurshit Pasha luajti karten e tradhtise dhe pabesise.Dergoi njerezit e tij per bashkebisedime me Ali Pashen ku ne kembim me pasurine e tij Sulltani do te leshonte fermanin e faljes.Dy palet rane dakort ,dhe Aliu per te treguar vendosmerine e tij, te derguarin e Hurshitit e shoqeroj ne bodrumet e keshtjelles per te pare vete, ku ai kishte sistemuar 800 fuçi baruti dhe shume munizione te tjera ,gati per ti hedhur ne ere keshtjellen dhe thesarin,ne rast mos respektimi te marreveshjes dhe ne krah te tyre qendronte Selim Çami njeriu i besuar i Aliut qe me urdher te tij do ta hidhte ne ere.Per kete arsye u vendos nje arme pushim mes paleve,nderkohe Hurshit Pasha i thote Aliut qe per te mare faljen nga Sulltani duhet te largohet nga keshtjella me njerezit e tij e te shkoje ne Ishull.Duke pare situaten ne te cilen ndodhej dhe duke shpreshuar ne nje amnisti Aliu pranoj.Perpara se te largohej Aliu zbriti ne bodrumet e keshtjelles dhe i thote Selim Çamit;Keshtjella eshte ne duart e tua,se nuk te sjellin dhe shikon tespiet e mia mos e dorezo keshtjellen,se me vrasin ne ishull,hidhe te gjithe ne ere.Ne krah te Selimit ishte nipi i Aliut djali i Veliut,te cilin Aliu e perkedheli ne faqe me perkedheljen e nje gjyshi dhe i dha komanden e keshtjelles.I shoqeruar nga Thanas Vaja,sekretari tij Mantho,Fehim Çami  dhe 12 besniket e tij bashke me Vasiliqine zbret shkallet e keshtjelles dhe hipen ne varken e tij dhe shkon ne ishull ku vendoset ne manastirin e Panteleimon.Gjate pritjes Hurshit Pasha i dergon lajm qe fermani kishte arritur dhe nje delegazion i tij do ja dorezonte atij.Aliu  ne pritje te fermanit dergoi Kosta Boçarin ne keshtjelle per ti perseritur Selimit qe pa tespiet e tija te mos e dorezonte keshtjellen.Ne mbasditen e 24 Janarit 1822 Kose Mehmet me 30 ushtar dhe oficer te tjere zbarkon ne ishull ti sjell fermanin Aliut,hyne ne oborrin e manastirit dhe idrejtohet dhomes ku gjendej Aliu ne katin e dyte.Aliu i drejtohet Mehmet Kose Pashes ndal aty, dhe ky i pergjigjet,kam sjelle Fermanin dhe nxjerre nga kraharori nje cope leter.Pasi U pershendeten Aliu e kuptoi menjehere kurthin e ngrritur dhe nxjerre koburen dhe duke ju drejtuar me keto fjale;" nuk meret koka e Ali Pahes si koke skllavi,cfare e pandehni ju Ali Pashe Tepelenen grua?,e qellon Kosen duke e shtrrire per toke te plagosur,ne kete moment Kaftan Aga shefi i shtabit te ushtrise te Hurshit Pashes nxjerr shpaten per te vrare Aliun por Aliu e qellon edhe kete duke e plagosur ne krah,plasi nje shkembim zjarri mes turqeve dhe besnikeve te Aliut,ku Fehim Çami besniku Aliut qellon dhe vret Kaftan Agen.Nderkohe Fehmi Çami bie per toke i plagosur per vdekje nga njerezit e Kaftani Ages.Aliu plagoset rende ne kete perplasje dhe besniket e tij Thanas  Vaja dhe sekretari tij Manthua me Ibrahim djalin, besnik i tij e terheqin ne dhomen ne krah.Aliu ne gerhmat e fundit te jetes i drejtohet Thanas Vajes ku i thote te vrase Vasiliqine qe te mos bjere e gjalle ne duart e turqeve dhe te vazhdoje luften.Besniket e tij e veshtrojne ne pike te lotit dhe Aliu ju thote;"Une bijte e mi shkoj drejt vdekjes,drejt te ftohtit,hallall asprat,hallall buken dhe kafshaten.ju kam lene pas uraten.Qe ne duart e turkut i gjalle te mos bie,veç nga arma plumb e zjarr ne boten tjeter ju te me çoni me nder drejt e ne varr".Besniket e tij vazhdojne te qendrojne,luftojne akoma per rreth 30 minuta,nderkohe Ali Pasha ndrron jete,degjohen edhe te shtena nga poshte dyshemese,pothuajse te gjithe rane te vrare,pas pak koheTurqit arrijne te marrin trupin e Aliut dhe koken tja nisin Hurshit Pashes dhe diten tjeter  ne Stamboll tek Sulltani,kurse trupi te varroset ne Janine,ne krah te Eminese te tij te dashur,qe e kishte pregatitur vete kohe me pare dhe e kish lene amanet qe te varrosej bashke me te, me te gjithe nderimet qe i takonin ketij Luani Epirit dhe mbare Shqiperise.Ne nje situate tjeter Ali Pashe Tepelena do te kishte imituar dhe ndoshta eklipsuar emrat famoze te bashkeatdhetareve te vet,si Pirro,Aleksandri dhe Uliksi mendjeprehte.

Albert Pasho

Free Blogger Albert Pasho