Diamanti Ali Pashe Tepelenes ( Spoonmarker s Diamond ). Albert Pasho

Pallati Topkapi ndertuar ne shek XV nga Sulltan Mehmedi II ka qene rezidenca kryesore e Sulltaneve te perandorise osmane per rreth 400 vjet.Pallati rezidencial eshte i madh dhe perfshin shume ndertesa,kopshte por mbi te gjitha Thesarin Perandorak,Haremin dhe objekte te tjera te rendesishme.Thesari perandorak permban nje koleksion impresionues te gjiolieve dhe objekteve precios te punuar me dore.Midis tyre eshte Spoonmarker Diamond ose thene ne shqip Diamanti i luges dhe thika Topkapi.Ky diamant ne kete foto e ka emerin,"Spoonmarker"s Diamant", dhe ka qene ne pronesi te Ali Pashe Tepelenes ndodhet ne kete pallat.Ky eshte njekohesisht krenaria e Muzeut Topkapi Palace ne Stamboll,relika(objekti) me e shtrenjte qe ka ky muze,dhe eshte pjese perberse e Thesarit Imperial te Turqise.Eshte nje diamant ne formen e dardhes, ne klasifikimin boterore te diamanteve ze vendin e katert ne bote,per peshen e tij si nga me te rendet (17gr) ose 86 carate, eshte nje diamanti i paster,Ky ne teresine e tij eshte i vendosur montuar ne nje mbajtese argjendi,dhe eshte i rrethuar me 49 diamante te tjere me medoten e vjeter.Edhe pse ne shekuj ka mar shume komplimente te medhaja per ngjyren e tij krisatline dhe rezatimin i tij,ky rrezatim ka nje kualitet misterioz,te ngjashem me ndriçimin e nje hene te plote e te ndriteshme.Po ashtu edhe vete historia e ketij diamanti eshte misterioze si vete kualiteti i tij.Ka disa versione per historine e ketij diamanti te ralle te Ali Pashe Tepelenes.Ne vitin 1744 nje oficer Francez i quajtur Pivot e bleu kete diamant ne Indi e larget dhe solli ne France.Pas disa kohe qe mbajti ne pronesi e nxori ne shitje.Kete diamant e bleu nena e Napoleon Bonaparte dhe mbajti per nje kohe te gjate si bizhuteri personale.Kur Napoloni u internua dhe qe ne burgim, nena e tij per ta shpetuar Napoleonin nga burgu u detyrua ta shiste kete diamant po prape ne France.Keshtu Ali Pashe Tepelena e bleu kete diamant duke paguar shumen e madhe 150.000 franga ari,duke u shendruar ne pronar te tij,( Sigurisht e blene njerezit e Aliut te derguar ne emer te tij ne France per te blere kete diamant dhe e sollen ne Janine te Veziri).Pas vrasjes se Aliut ,Porta e Larte i konfiskoi çdo gje dhe ne mes tyre dhe diamantin e fameshem,dhe e derguan ne thesarin Imperial.Nje variant tjeter i historise te diamantit qe mbahet si ai "zyrtar",eshte ai i shkruar nga Rashid,historiani dhe zyrtar i oborrit Otoman.Sipas ketij historiani qe shpjegon emrin e tij dhe pse quhet "Spoonmarker diamant" dhe historine dhe rrugetimin e tij. Sipas ketij historiani tregohet; qe ne vitin 1699 nje peshkatar i varfer ne Stamboll pa ne mes te nje grumbulli te mbeturinave ne breg te detit,nje objekt qe ngjante me nje xham te ndriteshem.Pasi e kishte mar dhe e kishte mbajtur per disa dite ne shtepine e tij te varfer,per nevojen qe kishte per te holla ju drejtua tregut te gjiolierive ne Stamboll dhe ndaloi tek i pari dyqan qe pa.Pronari i dyqanit pasi e mori ne dore dhe e pa kete diamant me kujdes u tregua si i pa interesuar, dhe i drejtohet peshkatarit ku i thote eshte vetem nje cope xhami,por po deshe edhe mund ta mbash,por me qe e solle deri ketu dhe ke bere kete mundim,nese te pelqen dhe te deshirosh po te jap 3 luge ne kembim.Peshkatari ra ne mendim dhe mendoi se çfare do te beje une me kete cope xhami,dhe keshtu pranoi te marre 3 luget ne kembim,duke i lene gjiolierit nje thesar te pa imagjinushem.Nga ketu mer dhe emerin Spoonmarker"s (qe do te thote"Mbajtes lugesh").Por ka edhe nje tjeter version te historise te ketij diamanti?, kjo histori mund te meret shume seriozisht.Ky version qendron ne faktin,qe kur Mbreti i Suedise Gustavo IV ne vitin 1816 po shkonte per pelegrinazh ne token e shenjte ne Jeruzaleme, arriti ne Preveze ku u takua me Ali Pashe Tepelenen dhe gjate ketij takimi midis dhurateve te ndryshme qe shkembyen i shiti Aliut edhe nje diamant shume te rralle.Mendohet dhe supozohet qe te jete pikerisht ky diamant "Soonmarker's Diamond" qe tashme ndodhet ne kete muze Topkai Palace ne Stamboll.Megjithe versionet e ndryshme te tij,megjithe shfaqjen e tij gjate sundimit te Sultan Mehmetit IV, per te dimostruar diçka nga gjerat me te pabesushme per nga,permasat,nga bukuria e tij e sakjshme,nje gje eshte e vertete; "Ky diamant eshte jashtezakonisht brrilant,per te fshehur sekretet e tija,pas nje vezullimi te manihteshem",dhe ka qene ne pronesi te Vezirit te Janines Ali Pashe Tepelena.

Albert Pasho

Free Blogger Albert Pasho

Kujtimet e Napoleone Bonaparte per Ali Pashe Tepelenen. Letra e Aliut per Napoleone Bonaparte.1 Qershor 1797. Albert Pasho

Napoleon Bonaparte Imperatore di Franca per Ali Pashe Tepelenen dhe letra qe Aliu i dergoi Napoleonit.Kjo leter sillet nga kujtimet e Napolonit publikuar ne1834 nga shtepia botuse Louis Hauman neBruksel.Midis te tjerave letra demostron fuqine absoluto qe ushtronte Ali Pasha ne territoret e tija,pavarsine e plote nga Porta e Larte ne Stamboll dhe raportet e tij diplomatike me governantet Europiane si raporte te barabarta mes te barabarteve e te pavarura .Ja çfare thote vete Napoleone ne kujtimet e tij per zgjuarsine dhe inteligjencen e Ali Pashe Tepelena: Kur pas fitoreve te mia triunfale ne kete perudhe neper Europe qe konsideroja si problemi me urgjent i Frances, vamendja ime u drejtua edhe nga Orienti i aferm.Mbi te gjitha deshiroja te fitoja besimin dhe simpatine e popujve te skallaveruar nga Turqia e me pas te organizoja dhe te çliroja nga barra e skllaverise.Avantazhet e kesaj politike dhe perfitimet e Frances ne te njejten kohe jane te lehta per tu imagjinuar.Kam filluar ne fillim bisedime sekrete me greket, kreret e tyre ne Rumeli e More dhe pashe entuziasmin e tyre per interesimin tim sekret.Kreret (Bejleret) e Manit pranuan te derguarit e mi qe ishin pjestare te familjes Stephanopoulos me gezim e sodisfacion te madh.Ali Pashe Janina eshte i zgjuar(Astuzia Foxy),eshte admirusi im sa kam kuptuar nga raportet e ndryshme te reservuara,eshte xheloz,sepse ju drejtohem te tjereve dhe jo atij,per situaten dhe influenzen te francezeve ne Medio Oriente me ka shkruar kete leter.E kopjova kete leter ne shenje adhurimi per diplomazine e tij e planet e tij sekrete kunder Sulltanit dhe friken e tij per prestigjin ushtarak te Frances.

Janine 1 Qershor 1797

NAPOLEONE BONAPARTE

JUVE GENERALIT TE LAVDISHEM (IL VOSTRO GLORIOSO GENERALE) VLERESIMI E NDERIMI QE KAM PER JU, SI DHE PER MADHESHTINE E FUQINE E VENDIT TUAJ,ME KANE SHTYRE TE KERKOJE MIQESINE TUAJ.DERI TANI KAM DEMOSTRUAR SIMPATINE TIME, TREGUAR KJO ME DHURATA E NDERE TE CDO QYTETARI TUAJ QE KA VIZITUAR PASHALLEKUN TIM. QE ZOTI RAGONI NEN KONSULLI JUAJ NE JANINE,E DANIER AGJENTE TUAJ NE KONSULLATEN E ARTES JANE DESHMITARE PER DEKLARATAT E MIA.JU SIGUROJ QE JAM I GEZUAR TE NJOHE FITORET TUAJA E TJU DREJTOJE URIMET ME TE SINQERTA PER SUNDIMIN FITUES TE REPUBLIKES SUAJ. ADHUROJE SUKSET TUAJA HEROIKE,JUVE GENERAL I LAVDISHEM,SE BASHKU PARA BOTES.DESHIROJE THELLESHIST MIQESINE TUAJ PERSONALE DHE JAM I SIGURTE QE DO TA KEM,SEPSE JAM NJE BURRE LUFTE SI DHE JUVE.DHE NE FAKT KJO NGJASMERI NE MES NESH ESHTE NJE GARANCI E SIGURTE PER KETE MIQESI. JU LUTEM ME JEPNI SHENJA QE EDHE JU E DESHIRONI MIQESINE TIME. JU SIGUROJE QE JAM SHUME I NDERUAR PER KETE RELACION MIQESOR ME HEROIN E FRANCES. JU SIGUROJE GJENERAL, QE DO TE JETE GHITHMONE NJE KENAQESI TJU OFROJE KUJDESJE E MBESHTETJE CDO QYTETARI FRANCEZ QE DO ME NDERONTE ME VIZITEN E TIJ NE SHTETIN TIM.VLERESOJE DHE ADHUROJE THELLESHIST ORGANIZIMIN E TRUPAVE TUAJ,E DESHIROJ TE ORGANIZOJE USHTRINE E SHTETIT TIM SIPAS METODAVE TE MBREKULLUSHME TE GJENIALITETIT TUAJ.BEJE DHE NJE KERKESE MIQESORE JUVE I LAVDISHEM.DESHIROJE QE TE ME DERGONI DY OFICER TE ARTILERISE DHE DY ALTILIERE ,QE TE JETOJNE NE OBORRIN TIM E TE SHERBEJNE SI ORGANIZATOR E MESUES PER TE PARET OFICER TE ALTILIERISE TE USHTISE TIME. RROGAT STREHIMI KUAJT E CDO NEVOJE TJETER DO TE MBULOHEN NGA NJE FOND SPECIAL.NJE FALEMINDERIM OFICEREVE TUAJ TE LAVDISHEM. BESOJE QE NE RRETHANA TE TILLA DOTE ISHTE THELBESORE TE MESONIN METODA TE RREJA TE LUFTIMIT PER TE PAKTEN PER 4 VJETE.POR PER RASTIN TIM MENDOJE QE 2 VJETE JANE TE MJAFTUESHME, SE KAM DHE SHUME OFICERE GREKE NE USHTINE TIME. KAPACITETI DHE INTELIGJENZA E TYRE GARANTOJNE NJE PERVETESHIM TE SHPEJTE TE STRATEGJIVE EUROPIANE,KESHTU SI GJENIALITETI TUAJ E KA PERFEKSIUNUAR. PRES VENDIMIN TUAJ.KUPTONI ME MIRE SE MUA QE AVANTAZHET QE DO KETE VENDI JUAJ KUR TE KETE NJE MIK TE FORTE E TE DEVOTESHEM SI MUA NE ORIENT. NEN KONSOLLI JUAJ NE OBORRIN TIM EKSELENZA E TIJ RAGONI JU KA INFORMUAR SIGURISHTE PER FUQINE DHE LIMITET E SHTETI TIM.PO ASHTU AI JU KA INFORMUAR QE USHTRIA IME ESHTE MAJA E USHTRISE TE SULLTANIT DHE QE ESHTE BESNIKE VETEM MUA.

Ky nuk eshte fundi i leteres te Aliut ajo eshte me gjate.Argumentet teknike te tij me demostrojne deshiren e tij qe te vihet nen mbrojtjen time.Nen lavderimet dhe komplimentet e tij duket qarte enderrat e tija te shkeputjes nga varesia e sulltanit,sepse praktikisht ishte shkeputur me kohe.Me kujtohet nga nje raporte i fundit te ambasadorit tone ne Stamboll,ky vihet ne dukje dobesia e Sulltanit karshi Ahmed Pasha te Tolomeida e Ali Pasha te Janines.Te dy keta Pasha paguanin me deshire e dinakeri taksat te derguarve te Sulltanit ,dhe ne te njehten kohe organizonin kurthe per te rimarre perseri parate e tyre dhe keshtu ne syte e Administrates qendrore ngjanin taksa pagues te rregullt.Naturalisht kjo loje nuk ishte shikuar me sy te mire ne Stamboll.Benin sikur e kishin blere sepse te dy keta Pasha ishin shume te fuqishem,dhe injoronin Porten.Kane krijuar nje shtet brenda shtetit,bejne me koken e tyre,ne pergjithesi komandojne te pavarur nga Porta e Larte.Jam i kenaqur nga kjo leter e sundusit Shqiptar te Janines.Nuk me interesojne natyrisht lajkat, komplimentet ne te cilen letra eshte plote,dhe shikoje ne te oportunitetin dhe justifikimin per planet e ardheshme ne Medio Oriente.Si aleat i Frances Tepelenesi eshte kalkulator.Shteti i tije ka shume potencial lufte e se organizohet mire,shendrohet ne nje berthame ushtarake te nje ushtie te madhe.Per te gjitha keto arsye ja paraqita leteren kolegeve te mi dhe mbeshteta me force ploteshimin e kerkesave te tije.Diskutimi nuk duroje gjate.Jam autorizuar te dergoje leteren e Ali Pashes ne komisionin e Puneve te Luftes.Dhe kam pare qe do te prezantonin nje liste te oficereve ne gjendje per kete mision.

Albert Pasho

                                             

Free Blogger Albert Pasho

Vasiliqia ,Bukuria qe i rrembeu zemeren Ali Pashe Tepelenes. Albert Pasho

 Vasiliqia ylli i vajzerise.

Ishte pikerisht Vasiliqia ajo qe do te rrembente zemeren e Pashait si asnje tjeter me pare. Vetetim ne qiell te kthjellet,dashuri me shikim te pare,edhe pse ky takim ndodhi ne rrethana bizare. Pas nje aksioni qe Aliu kish ndermare per te eleminuar nje laborator te prodhimi te monetave kondrabande ne fshatin Plesevica.Sipas informacioneve te agjenteve te policise sekrete te Aliut ishte pikerisht babai i Vasiliqise, Kristo Kondaçi pergjegjesh per prodhimin e tyre.Trupat e Aliut me ne krye Tahir Abazin pasi kishin rrethuar fshatin,dhe kishin arrestuar e marre ne pyetje per gjithe naten familjaret e Kristos dhe kushirinjte e tij,si dhe banoret e fshatit,te nesrmen ne mengjez i mbyllen ne kishen e fshatit, burrat e Kondaçive me femijet e medhej,kurse grate dhe femijet ne oborrin e shtepise te tyre.Pikerisht ne kete moment shfaqet Vasiliqia 14 vjeçe me lot ne sy,qe vrrapon drejt Pashait,bie ne gjynje dhe i lutet qe te lere te jetojne,babain,vellezerit dhe kushurinjte e saj. Aliu u verebua nga bukuria e saj,u perkule drejt saj dhe i premtoje qe do ti linte te lire.Keshtu shpetoje dhe fshati nga djegia,Aliu u kethye ne Janine por mendja i mbeti ne Plesivica te Vasiliqia. Luani i maleve te Shqiperise Aliu,kishte mbushur 65 vjeç ndersa Vasliqia ishte vetem 14 per 15 vjeç.Keshtu Vasiliqia u be pjese e Haremit dhe sa mbushi moshen madhore Aliu u martua me te dhe u be gruaja e dyte legale pas Eminese. Aliu e mbajti ate si syte e ballit,te mbrojtur edhe nga shikimet e te tjereve po ketu kemi kendeveshtrime te ndryshme nga autore te ndryshem. Mbajtesi i vules se pashallekut te Aliut Athanasios Lidorikis thote qe nuk e kish pare kurre edhe pse jetonte me vite ne krahe te Vezirit si bashkepuntore i ngushte i tij.Po ka te dhena te ndryshme qe na japin autore te tjere p.sh biografi i Vasiliqise Michael Hanousis thote qe ne takimin historik te Aliut me Bayronin ne Tepelene qe e pranishme edhe Vasiliqia. Edhe francezet De Moligneu e De Lance shkruajne se e kane pare ne krah te Pashait,te veshur me veshje elegante te zeze te hapur dekolte,gjate ekspozimit se relikeve te Sant Kozmait ne Janine. Kur Henry Holland ishte ne Janine ne vitin1812,Vasiliqi ishte ne harem ma non ishte martuar akoma me Pashain ja çfare shkruan: "E favorizuara e Aliut ishte nje grua shqiptare,vajze e re dhe shume e bukur. Prania e saj mbizotronte mbi te tjerat,dallohej per veshjen e saj luksose, ma i duhej gjithmone te shikonte me admirim grate e Mukhtarit dhe Veliut qe vinin te takonin Aliun". Aliu i dhuroj çdo gje, bizhuteri te shtrenjta,veshje mendafshi,pallate luksose,kala ate te Porto Palermos, liri besimi.Aliu nuk fjeti kurre pa e pasur ne krah,nuk ja prishi kurre edhe per kerkesat me te çuditeshme.Deshira e saj ishte ligj per Aliun.Po ashtu edhe Vasiliqia i ndenjti ne krah besnike dhe e dashuruar deri ne ditet e fundit te Aliut.Aliu deshironte nje femije me te por nuk arriti.Pas vrasjes se Aliut u burgos ne Stamboll.Ne vitin 1827 u internua ne Bursa ku jetoj per rreth 18 muaj me te arrdhurat e Patriarkatos qe ja ketheu kur mori pasurine e saj.Pas lirimit kethehet ne Trikalla ne çiflikun qe i kish lene Aliu ne Thesali dhe me vone ne  Katochi afer Aitoliko ne Mesolongji ku kishte edhe atje prona.Kur u kethye nga Turqia ajo solli me vete 4 vajza jetime nga Bursa per te cilat u kujdes si nene e vertete deri ne ditet e fundit te jetes.Njeres prej tyre i dihet dhe emeri Chariklia te cilen Vasiliqia edhe e martoj ,kjo jetoj deri ne moshen 93 vjeçe dhe vdiq ne vitin 1909. Mbreteresha e Janines(Vasiliqia) vdiq ne 11 Dhjetor 1834 ne moshen 45 vjeç ne Etoliko,nuk u martua me edhe pse pati shume kerkesa nga njerez fisnik te fuqishem e te pasur.Ajo do ti qendronte besnike Aliut duke ju thene; "Grua e Ali Pashe Tepelenes nuk mund te martohet me asnje perveç Ali Pashe Tepelenes"Ne krah te saj qendroje gjithmone i besuari i Pashait besniku Thanas Vaja deri ne vdekjen e saj. Varri i saj gjendet akoma sot ne Aitoliko per krah tempullit te shenjte te Pammigisto Taxiarches.Jeta e Vasiliqise u kethye ne legjende.Populli e donte e perjetesoje ne kenget dhe gojedhenat e tij,poetet e glorifikuan,piktoret peneluan bukurine e saj, ajo i kaloi historise krah me krah me Luanin e maleve te Shqiperise Ali Pashe Tepelena

"Vasiliqi e bukura moj,

Yll,o yll i vashes,

Pshertime e bardhe moj,

O e Ali Pashes".

Albert Pasho

Free Blogger Albert Pasho

Ali Pashe Tepelena eshte rruga qe te çon drejt Revolucionit Grek( William Miler). Albert Pasho

 Luani Janines eshte rruga qe te çon drejt kryengritjes Greke.(William Miler)

Ne Janine ushton luan burrerori

Prijes fisnik qe banon ne pallatet e Pirros

Ja ngre moralin papritmas Aleksandrit te madh

Bir i Athinase,edukuar nga Ari.

Sot eshte dita e pavaresise se Greqise dhe siç e thekson historiani anglez Miler, Ali Pashe Tepelena dhe shqiptaret arvanitet ( ortodoks e mysliman) jane nje nga faktoret vendimtare te ketij revolucioni. Ali Pashe Tepelena eshte nje nga figurat dominante ne historine e Greqise qe eshte lidhur me kete revolucion, dhe kjo per shume faktore. Sundoi pothuajse gjithe Greqine e sotme per rreth 33 vjet, si asnje tjeter ne ate perriudhe historike,kuptoje fare mire lojen e fuqive Europiane te kohes, Frances,Ingliteres,Rusise,Venedikut e Portes se Larte. Pregatiti terrenin si ate infrastruktural dhe social per kete revolucion. Janina dhe Epiri ishte ballkoni i perandorise qe shikonte perendimin,Janina do te kethehej metropoli me i zhvilluar i perandorise ottomane dhe kjo fale politikes se Aliut.Janina do te kethehej ne qender te iluminizmit, mbushur me keto ide perparimtare te kohes,frymezuar kjo nga revolucioni Frances e ai Amerikan. Tregtia e kultura do te lulezonin, bashkejetesa fetare dhe respektimi i tyre do te qe nje nga politikat baze te Aliut,ai ngriti xhami,kisha e sinagoga, si ne asnje vend tjeter te perandorise, po ashtu edhe ne Europe. Ne radhe te pare eshte nje figure dominante ne historine e Greqise sepse ai eshte i lidhur ngushte me revolucionin Grek. Sepse te gjithe pjesemarresit ne kete revolucion si ata ushtarak ose civil, intelektual jane te lidhur o direkt ose idirekt me Ali Tepelenen. Ne sherbim te tije ishin Androutsos,Karaiskakis,Panourgias, Kiço Tzavellas,Boçaris etj.Ne oborri e ti ishin gjithashtu Kolettis,Vilaras,Psalidas etj. Lufta e Ali Pashe Tepelenes kunder Perandorise per rreth 11 muaj do te qe krah me krah me kete revolucion,Aliu financoi e bashkepunoi ngushte me revolucionin grek,nuk eshte rastesi qe ne glosarin e pseudonimeve te Filiki Eteria shoqeria sekrete e ketij revolucioni Aliu do ta thrrisnin "VJERRI".Ka te dhena jo te konfirmuara qe vete Aliu madje dhe Vasiliqia kane qene antare te saj. Suliotet do ti bashkoheshin Aliut ne fillim kunder turqeve dhe me vone do te beheshin force vendimtare e ketij revolucioni,behet vjale per arvanitet ortodoks e mysliman. Po ashtu armatoloi te ngritur e pregatitur ne sherbim te Aliut, gjate revolucionit do te beheshin nje shtyllat kryesore te revolucionit.Po ashtu edhe politika e jashtme e Aliut per shkeputjen nga porta dhe krijimin e Mbreterise Kushtetutese te tij do te ecnin bashke me kete revolucion,mbeshtetja dhe perkraja e Frances me Napolonin ose ajo e Rusise ne kete projekt te realizuar ne terren po jo nga ana ligjore nderkombetere,do te ecnin bashke me kete revolucion. Ky revolucion qe krisja e pare dhe e madhe e Perandorise Ottomane dhe Aliu ka nje rol vendimtar,do te behej frymezues edhe per popuj te tjere ne Ballkan, nen jehonen e tij dhe te Ali Tepelenes ne 1828 paria e Toskerise do te mblidhej ne Berat per te vendosur fatet e kombit, pas nje periudhe gati 400 vjeçare sundimi qe na koha e shtetit te pare te Arberit,Ali Pashe Tepelena do te ishte skendija e pare e nacionalizmit Shqiptar.

Albert Pasho

Free Blogger Albert Pasho

Achile, Alessandro dhe Pirro i Epirit ( Antropollogjikisht i perkasin races pellazgo-Illire ). Albert Pasho

Achile, Alessandro Magno e Pirro i Epirit

Alessandro Magno e Pirro i Epirit kishin lidhje gjaku ata ishin kushirinj,por jo shume te aferm.Ata do te jetone ne te njejten periudhe kohore historike,dhe si te tille nuk jane pjese e dy boteve te ndryshme sociale e kulturore,nuk jane pjese e dy fazave te ndryshme te historise.Ata jane dy anet e te njejtes medalie ne ate moment te caktuar te historise.Te dy lavderoheshin dhe krenoheshin e thoshnin qe rridhnin nga ZEUSI nepermjet Eakos. Eako eshte djali jo legjitim i ZEUSIT i cili ne mitollogjine Greke eshte gjysem perendi e gjysem njeri.Eako eshte konsideruar nje njeri mjafte i drejte, aq i drejte sa kur vdiq ju besua gjykimi per hyrjen ne Ade. Pra atje ku gjykoheshin shpirtrat perpara se te hynin ne boten tjeter.Eako eshte babai i Peleo i cili eshte babai i Akilit i cili eshte djali i vetem i tij. Akile pati vetem nje djale Pirro, qe me vone u quajt Neotolemeo.Ketu po hap nje paranteze se Pirro eshte emeri i djalit te Akilit atehere i bie qe emeri i Pirros se Epirit eshte i bazuar ne kete hipoteze dmth ne mitollogjine antiche.Sipas mitollogjise kur nena e Akilit qe quhej TETI ose TETIDE( qe ishte nje perendi deti) e kishte fshehur Akilin ne ishullin e Skyros,ne menyre qe te mos merrte pjese ne luften e Trojes, dhe qe te mos njihesh e kishte veshur si grua.Per kete arsye Akile kishte marre emerin Pirra ne ishull (qe ne Greqisht do te thote zjarr) per shkak te flokeve te Akilit qe ishte bjond ne te kuq,dhe per kete arsye kishte mar emrin Pirra. Por shume shpejt çdo gje do zbulohej sepse Akili do te lere shtatezane vajzen e Mbretit Licomede, e cila quhej Deidamia, dhe me te pati nje djale qe e quajti si veten e tij Pirro.Kjo sepse ai vete ne ishull quhej PIRRA dmth i dha emerin e tij.Pas kesaj Akile niset ne luften e Trojes dhe ku ra ne lufte dhe keshtu se pa kurre me djalin e tij Pirro.Lufta e Trojes vazhdoje gjate dhe sipas mitollogjise, qe te mirrje Trojen duhej qe ne lufte te merrte pjese nje luftetare, trashgimtare i fisit te Eakos, i cili kishte ngritur murret e Trojes.Dhe ja qe ata shkojne e marrin Pirron djalin e Akilit qe ishte i vetmi trashgimtere mashkull nga fisi Eakos.Pirro(djali Akilit) shkon ne Troje dhe mer pjese ne lufte, ne nje moshe mjafte te re dhe me pas ai do te quhet Neotolomeo. Qe pikerisht ky Neotolemeo qe do te vrase Priamo mbreti i Trojaneve, po ashtu me vone vret edhe djalin e Hektorit, Astianate dhe ne kete menyre ben qe te zhduk tere trashgimia e prejarrdhies te gjakut Trojan. Pas lufte Neotolemeo ( dmth Pirro djali i Akilt) do te martohet me Ermione, vajzen e Helenes dhe Melenaos, i cili ishte mbreti i Spartes.Ermione eshte e vetmia trashgimtare e fronit te Spartes, sepse ne ate kohe trashgimia kalonte nepermjet linjes femerore.Pra keshtu Neotolemeo behet pretedent per fronin e Spartes,ne saj te Ermione. Po ne ate kohe froni ishte i zene nga Melenao dhe Helena.Per kete arsye Neotolemeo dhe Ermione vendosin te largoheshin nga Sparta dhe do te shkojne e vendosen larg ne veriperndim te Spartes.Atje ne vendin ku bashkoheshin dy dete ai Jon me ate Adriatik, e panjohur dhe e pa eksploruar me pare.Kjo toke e re per ta eshte Epiri dhe Iliria e poshteme.Ketu Neotolomeo themelon nje qytet qe quhet Milos, dhe keshtu ai do ti japi nje dinastie te re asaj te Moloseve ne 439a.c.Ne rrjedhen kronollogjike te historike ketu kemi nje periudhe te erret te kronollogjise kohore deri sa na shfaqet ne burime historike mbreti i Moloseve Alceta.Ne baze te te dhenave historike Alceta, deshmone e konfirmone faktin qe ai dhe Moloset jane trashgimtare te denje te Akilit ne Epir, nepermjet djalit te Akilit,( Pirro me pas Neotolomeo).Kjo mbreteri shtrihet ku ndodhet sot Epiri dhe Shqiperia e Jugut. Alceta eshte i pari mbret i Moloseve qe ne njohim.Alceta do te kete dy djem qe quheshin Neotolomeo dhe Arriba.Per kete arsye Alceta do te ndaj mbreterine e tij ne dy pjese , ne pjesen veriore ku shtrihen sot territoret Shqiptare (Iliria) per djalin Neotolomeo,dhe ne pjesen jugore ku shtrihet Epiri sot per djalin tjeter Arriba.Djali Alcetes,Neotolomeo qe sudonte ne veri kete dinasti do te kete dy femije, djali quhet Alesandro I, ose ndryshe njihet ne histori me emrin Moloso dhe nje vajze qe quhej Myrtali dhe me vone kjo do te quhet Olimpiade ose Olimpia ( nena e Aleksandrit te Madh - Leka i Madh).Ne kufijte e kesaj dinastie te Neotolemeos qe shtihej ne veri ne pjesen verilindore te saj shtrihej nje mbreteri e vogel ajo e Maqedonise me mbret Filipo II qe ishte njkoheshiste dhe kundeshtare me Neotolemeo. Per te rregulluar raportet mes tyre Neotolemeo vendos te martoje vajzen e tij Olimpia(Myrtali) me Filipon II te Maqedonise, dhe nga kjo martese do te linde Aleksandri (Leka i Madh) ose si e njef bota mbare Aleksandri i Madh.Pra kjo eshte pema gjenealogjike e prearrdhjes e Aleksandrit te Madh..Per te forcuar akoma edhe me shume kete aleance me lidhje gjaku me Filipin II, Neotolomeo do te vendosi, qe vite me vone te martoje edhe djalin e tij, pra Alesandrin I (Molosi) me vajzen e Filipit II te Maqedonise, qe quhej Kleopatra (te cilen Filipi II e kish pasur me nje konkubine te tij).Gjate kesaj martese Filipin II e vrasin,nga burimet historike thuhet qe ne kete vrasje ka dore nena e Aleksandrit te Madh pra Olimpia.Ne kete menyre froni i Mbretit,do te kaloje ne duart e Aleksandrit te Madh i vetmi trashgimtar legjitim.Nderkohe situata ne pjesen tjeter te dinastise,ne ate te jugut ku mreteronte Arriba ishte shume e trazuar dhe fuqia e tij(Arriba) ishte ne renie.Kjo per shkak te luftrave te brendeshme dhe te vazdushme..Ne kete situate Neotolomeo vendos te nderhyje dhe te pushtoje zoterimet e vellait te tij Arribes ne Jug.Ushtrine e Neotolomeos e udheheq Gjeneral Kasandro qe eshte djali i tij.Ky Kasandro do te vrase te gjithe femijet e Arribes, me perjashtim te njerit qe quhet Eacide.Eshte pikerisht ky qe me vone behet trashgimtar i kesaj dinastie. Por ketij i duhet akoma kohe dhe do te luftoje me kusheririn e tije Kasandro.Por perseri edhe njehere me pas Kasandro do te vras te gjithe femijet,kesaj here te Eacidit, me perjashtim te njerit,qe quhet Pirro i cili eshte vetem 8 vjeç.Ne fillim Pirro dergohet per mbrojtje dhe kujdesje tek kushurrinjte e tij ne Iliri tek Mbreti Glauk dhe me pas kur rritet ne Egjipt.Ne Egjipt Pirro do te shquhet per vlerat e tij,si trimeria dhe zgjuarsia dhe keshtu do te bie ne sy te Arsinoe e cila eshte mbretereshe e Egjiptit dhe gruaja e mbretit Tolomeo.Kjo do te vendose ta martoje Pirron me nje nga vajzat e saj.Pas martese Pirro me pasurine e vjerrit mbretit Tolomeo dhene per martesen me vajzen e tij vendos te kethehet ne Epir.Ne kethimin e tij ne Epir do te mar me vete edhe elefantet e tij qe me vone do te behen te fameshem ne fushaten e Italise.Me te arritur ne Epir merr ne dore mbreterine dhe behet mbret i Epirit.Kjo eshte lidhja gjenealogjike e gjakut midis Aleksandrit te Madh dhe Pirros te Epirit.Ne te vertete ata jane femijet te dy kushurinjeve qe ishin femije te dy vellezereve, Neotolomeos dhe Arribes. Aleksandri i Madh dhe Pirro i Epirit, nuk njiheshin me njeri tjeterin sepse mes tyre ka nje largesi kohore prej 4 vjetesh.Kurr Pirro i Epirit do te lindte ne 219a.c, Aleksabdri i Madhe(Leka i Madh) kish vdekur ne 323a.c pra kater vjet me perpara.Ne ate kohe historike raporti etnik midis racave eshte nje perberes konstant dhe mjaft i rendeshisem ne jeten e brendeshme te ketyre shoqerive antike.Dhe eshte pikerisht ky gabimi i madh qe shume autore te historise bejne duke mos e konsideruar fare kete aspekt etnik.Per ta kuptuar me mire kete aspekt etnik ne Romen antike qe shoqeria ishte e perbere nga dy klasa te ndryshme etnike e sociale,atyre te Plejbeve dhe Patriceve.Ndryshimi midis Plejbeve dhe Patriceve eshte thellebesisht dallim race dhe shoqeror.Te paret Plejbet ishin te races Mediterane antike ishin autokton,ndersa te dytet Patricet ishin indeoeuropei te arrdhur me vone.Qe do te thote midis tyre kishin zakone te ndryshme,kalendare te ndyshem,zakone familjare te ndryshme,besime te ndryshme,pra ata konsideroheshin raca te ndryshme mes tyre.Po ta projektojme kete ndryshim ne shoqerine tone bashkohore,sot dallimi i races pershembull bazohet tek ngjyra e lekures.Por ne ate kohe ne shoqerine antike, racat bazoheshin tek gjinia.Nje nga shoqerite antike qe e kish bere te veten kete ndryshim dhe diskriminim racial ishte pa dyshim ajo e shoqerise antike helene.Shoqeria antike helene ishte rezultat i dy realiteteve raciale etnike dhe shoqerore te ndryshme,ato ishin ne konfrontim te vazhdueshem e te ashper mes tyre.E para ishte raca mediterana antike qe perbehej nga Athina, Kreta,Akej,Miqenet perfaqesues te nje shoqerie matrialkale,qe e kishin zakon te vdekurit e tyre ti digjnin,ekonomia e tyre bazohej ne periudhen e bronxit,ishin bujqer dhe blegtore te vegjel.Te dytet raca etnike e pushtuseve e atyre indeoeuropei te arrdhur me vone dhe shoqeria e tyre qe patrialkale,ekonomia e tyre bazohej ne periudhen e hekurit,qe per zakon te vdekurit e tyre nuk i digjnin por i varrosnin,keta jane themelues te luftrave dmth jane pushtues.Dhe keta jane te paret jane civilta e IONEVE dhe te dytet civilta e DOREVE.Pra IONI e DORI jane dy raca etnikisht te ndryshme,dy shoqeri diametrialisht te kunderta si nga ana sociale e kulturale.Kjo shpegon dhe faktin qe Athina dhe Sparta ishin gjithmone ne lufte dhe urrenin njeri tjeterin.Dallimi mes tyre ishte rrenjesor dhe i thelle.Kjo perkarsi etnike shpjegon dhe faktin pse ata nuk ndihmonin njeri tjeterin dhe se ishin shume afer gjeografikisht.Kjo shpegon faktin qe ushtrite Doriane shkoni per ndihme deri ne Epirin e larget ose ne Iliri ose ne Magna Greke ne Itali per te ndihmuar ata ne rast nevoje,sepse Dorianet ndiheshin te njejte me ta,i perkisnin te njejtes race etnike-shoqerore..Ndryshimi mes tyre arrin deri tek gjuha qe flasin,disa germa i lexojne dhe pronuncojne ne menyre te ndryshe.P.sh germa "k" ata Ionianet e lexojne "ks" dmth "x",nga ka prearrdhjen edhe x i gjuhes latine.Gjeografikisht ata shtriheshin ne keto hapesira.Ajo e IONEVE pasi qe debuar, shrihej ne Athine,ne brigjet e detit Egje,ne Azine Minore(Turqia sot),nje pjese ne Sicili,dhe nje pjese ne brigjet e detit Tirreno ky eshte regjioni i Kampanes sot ne Itali.Kurse shoqeria ata te DOREVE shtiheshin ne gjithe Peloponezin,Cirenaica(Libia orientale sot) ,Cecilia (Azia Minore ne veri te Qipros sot),ne Bitinia(krahine Turke sot),Krete,Epir (Shqiperia e Jugut sot),ne Itali zonat e Pulias,Tarantos,dhe nje pjese te Sicilise sot. Pra kur flasim per shoqerite antike nuk duhet te perdorim nje sistem pergjitheshimi, si bejne shume autore dhe pikerisht ketu gabojne eshte njesoj si te thuash per Anglezet, e ti pergjithesosh ata me Skoceze,Galezet e Irandezet qe skane asgje te perbashket ose shume pak gjera mes tyreKu ndryshim etnik ne ate kohe quhej "SUGENIS" qe do te thote jemi nje popull,kemi lindur bashke,jemi e njejta race.Ne emer te SUGENIS beheshin aleanca lufte,lidhje gjaku mes mbreterive,dhe ndihmonin njeri tjeterin.I vetmi moment ne histori ne Greqine antike qe kjo u kalua qe periudha e luftes kunder Persise te Darios.Po edhe ne kete moment te historise, jo se u formua nje aleanca mes Ioneve e Doreve,por mund te themi nje bashkepunim kunder nje armiku te perbashket.Dhe menjehere pas lufte,kethehesjhin si me pare ne lufte me njeri tjetrin.Lufta e Peloponezit eshte shembulli me i mire,ku Spartanet kontrrollonin pjesen me te madhe te qyteteve helene.Ne kete skenar do te beje hapesire nje popull tjeter, qe jetonte ne veri ai i Ilireve.Ky raport fillon qe ne shek e VII a.c por eshte pikerishte ne shek V a.c qe ky popull pra Illiret hyjne ne menyre thelbesore e te rendeshishme ne jeten politike e shoqerore te Greqise,duke marre pjese aktive ne luften e Peloponezit.Ne fillim duke e furnizuar me trupa Perdika II te Maqedonise ,dhe me vone duke ndryshuar strategji, vendosen ne krahun e Arrabeu te Lincestide.Sipas Tucidide (historian) i cili thote qe; "fale Ilireve qe ne betejen e Lincestde, ne 423 ac,Arrabeu fiton mbi Maqedonasit dhe aleatet e tyre Spartane".Po ashtu TUCIDIDE thote;" qe ne kete beteje Maqedonasit e lene fushen e betejes te tmerruar nga Iliret dhe thirrjet e tyre per luftarake".Nje shekull me vone Iliret,do te arrijne nje pjekuri politike te tille sa te synojne rritjen e hegjemonise se tyre ne Greqi.Sipas Diodoro Siculo;" eshte pikerishte mbreti Bardhyl i Dardaneve qe pushton Maqedonine dhe here pes here mer pushtime ne Epir".Bardhyli arrin te mbyse gjithe revoltat e Maqedonasve qe donin te rimerrnin pushtetin.Do te jete vetem Filipo II,babai i Aleksandrit te Madh qe me shume mundim do te munde mbretin Bardhyl.Por megjithate ate FilipI II edhe se ishte ne lufte me mbretin Bardhyl, nga ana tjeter do te martohet me mbesen e tij Audata ,ne kete menyre do te krijoje nje aleance me te. Duhet te thene qe bota Illire eshte mjafte e ndare se ne nje ane krijon aleance me Macedonasit,dhe ne anen tjeter krijon aleance kunder tyre.Po ashtu marredheniet e botes Illire me femijet e Filipit II jane reletavisht te mira dhe jo armiqesore sidomos me Aleksandrin e Madh..Plutarco na thote qe Aleksandri i Madh shkonte shpesh ne Iliri per te shtypur revoltat e shpeshta sidomos te Autariateve,Taulanteve e Dardaneve.Pikerisht ketij populli,Ilireve i perkasin Aleksandri i Madh dhe Pirro i Epirit.Ne shek e IV ac Aleksandri mer fronin e Filipit, i cili ka mundur Greket,ne betejen e Cheronea ne kete beteje merr pjese dhe Aleksandri.Babai i tij Filipi do te vdes dy vjet me vone.Dhe ku realitet ndryshon, sepse Aleksandroi nuk eshte si babai i tij Filipi, ai ka nje edukim ndryshe.Ai eshte edukuar nga Aristoteli qe kish si ide filosofike universalitetin e kultures, si nje pasuri mbare njerezore.Pra per Aleksandrin, realiteti helen, ai i dy shoqerive ai i Ioneve dhe i Doreve bejne pjese ne nje realitet me te gjere,ai mbare njerezor i kultures.Eshte pikerisht kjo ideja e Aleksandrit te Madh per boten.Ai pasi mer fronin e te jatit, ndjek gjurmet e Filipit fuqezon pushtetin,por ai e shef boten ne nje vizion me te gjere,ne universalitetin kultural te saj. Aleksandro vendos ti shpalle lufte Imperit Persian.Ma pse Persine?E para ishte sepse ajo paraqiste pengese per espansionin e Greqise dhe tjetra me e rendesishme ishte ajo e i idese te universializmit dhe bashkimit te gjithe grekeve, pavareshisht kujt race dhe shoqerie i perkishnin.Impero Persian ishte nje bashkim i shume popujve te ndryshem,dhe te races Greke ,atyre Ioaneve te perqendruar ne Azine Minore, grekerit e orientit.Kjo lufte, ne emer te kesaj ideje dhe asaj te unifikimit te grekeve me ata te orientit, kethehet ne nje lufte kunder barbareve, por ka dhe nje aspekt tjeter ate te hakemarrjes.Persianet dy shek me pare kishin vjedhur dhe shkateruar kulturen Greke.Pra Aleksandri arrin ne Persi per te konfirmuar kulturen Greke, idene e universalizmit te kultures.Ma Aleksandri i Madh nuk eshte Grek, ai i perket races Illire ma eshte pikerishte kjo ide e universializmit te kultutres qe e ben te ndihet Grek ( dmth edhe pse nuk ishte Grek ndihet me Grek se vete Greket).Historia me vone do ta pervetesoje dhe greqizuar pikerisht fale kesaj ideje ne Greke.Por Aleksandri eshte antropollogjikisht i races Illire.Dhe kete fakt e shpjegone edhe fakti qe Aleksandro luftonte ne beteje hipur mbi kale, ushtria e tij ishte e perbere nga kaloresia, tipike kjo per Iliret, se Grekerit nuk luftonin hypur mbi kale ,ushtria e tyre nuk kishte kalorsi por kishte karroca me luftetare qe luftonin siper tyre po jo kaloresi. Aleksandri eshte i pari qe hyn ne histori si njeriu qe beri ndryshimin e raportit te marredhenies te njeriut me kalin duke dominuar,si kalin e tij Bucefalo.Formimin e kavalerise si njesi ushtarake luftimi per here te pare ne historine njerezore. Ndersa Pirroa i Epirit e shtrin hegjemonine e tije ne perendim drejt Italise se atehershme ne Magna Greke. Betejat e fameshme te tij ne Taras(Taranto) e Sicili do kaloje ne histori,dhe do te mbahen mend per veç te tjerave edhe per Elefantet e tij te fameshem dhe me shprejen e fameshme te tij qe ka hyre ne histori si; "Fitorja e Pirros"(qe do te thote qe s ja vlene barra qerane ne shqip) per humbjet e medha qe pati dmth nje fitore por me humbje shume te medha nga ana e tij. Pirro qe nje komandant e prijes i shkelqyer, qe sipas Plutarco do te thote : "Anibale qe konsiderohet si nje nga gjeneralet me te medhenj te historise,do te thoshte per Pirron, qe vjen nga madheshtija pas Aleksandrit te Madh. Ai beri te trondiste Romen dhe Kartagjenen per 6 vjet rrjesht". Por fati dhe suksesi midis Aleksandrit dhe Pirros qe i ndryshem, se dhe vete realitetet e tyre qene te ndryshme: ai i lindjes me ate te perendimit . Edhe fundi i tyre qe pothuajse i njejte dhe tragjik per te dy.Ndersa Aleksandrit vdes fare i ri, ne kulmin e zgjerimit te territoreve te tija,nga malarja, dhe per disa historiane te tjere per helmim.Pirro do te vdes nga nje ndodhi e rendomte si ajo nga nje tjegulle, qelluar nga nje grua nga tarraza e shtepise se saj,gjate luftes ne Peloponez kur Pirrua po kalonte shaluar mbi kalin e tij.Edhe pse historia zyrtare i ka pervetesuar dhe greqizuar si Greke qe te dy keta Epiroite te medhenj,por ata ne asnje menyre i perkasin kesaj race(Greke) por ata qe te dy antropollogjikisht i perkasin races Ilire

Albert Pasho.

Free Blogger Albert Pasho

Rrethimi Janines,Qendresa dhe lufta e Luanit te Epirit (Ali Pashe Tepelena). Albert Pasho

Plot dy shekuj e pak me shume kane kaluar nga renia heroike e Ali Pashe Tepelenes.Ate qe se beri dot fuqia, madheshtia e kundershtarit ne te gjitha aspektet ne numer dhe armatim, lufta e tyre e pameshieshme do ta beje tradhetia dhe pabesia.Po si u zhvilluan ngjarjet ne renien e keshtjelles se Janines dhe vrasjen e Ali Pashait. Plot 18 muaj zgjati rrethimi i Janines qe nga vjeshta e vitit 1820 kur ushtria e Sulltanit u shfaq para mureve te Janines dhe Ali Pashes.Ajo do te vinte nga tre drejtime kryesore nga toka, nga lindja dhe veriu si dhe nga deti me nje flote te madhe ne numer.Ali Pasha kishte organizuar mbrojtjen,edhe se kjo perplasje ishte e pabarabarte ne numer.Trupat e Sulltanit numeronin nje ushtri te perbere nga 80 mije ushtare,Ali Pasha kishte ne favor nje terren malor per te mbrojtur veshtire per tu arritur nga trupat osmane,si dhe nje ushtri te afte e pregatitur ne luftra dhe e afte te mbronte nje territor malor si dhe afrimin e stines te dimrit.Perpara ketij rrethimi Ali Pasha organizoje edhe nje revolt kunder autoriteteve osmane me bejleret e mysliman dhe te krishtere.Mbrojtja e territorit do ti besohej njerezve dhe gjeneralve te tij.Myktari djali i tij do te mbronte Beratin dhe Shqiperine e mesme,Alesio Noutos,Tahir Abazi dhe Omer Virioni vendekalimet ne malet e Pindit,Andreuço mbrojtjen e Beozia e Focida,djali tjeter Veliu Leptanon ndersa Aliu do te kordinonte operacionet ushtarake nga Janina.Trupat perandorake osmane nen komanden e Ismail Pashos do te leviznin nga veriu me Mustafa Pashen e Shkodres qe pasi sulmoi Elbasanin gjeti preteksin te kethehej mbrapa per trazirat ne pashallekun e tij.Nje e treta e ushtrise perandorake e komanduar nga Pelivan Pasha,komandant i zoti dhe veteran i luftes Ruso-Turko do te levize nga drejtimi i jug lindjes drejt Beozia do te pushtoje Greqine qendrore dhe do te mar Liviaden e mbrojtur nga Andreuçio deri ne ate moment.Po ashtu edhe Veli Pasha djali i Aliut qe mbronte Leptanon qe do te meret nga forcat e Pelivan Pashes do te zhvendoset ne mbrojtje te Artes dhe rrethinave ne jug te Janines.Dhe nga deti flota osmane nen komanden e Kapitan Bey(Nen admiral) do te vendoset ne detin Jon.Ushtria perandorike osmane nen komanden e Ismail Pashos do te kaloje malet e Pindit,ku Aliu kishte vendosur Omer Vironin me 15 mije luftetar,por Omeri tradhtoje Aliun dhe shperndau luftetaret e tij.Ne fillim te Shtatorit 1820 ushtria perandorike osmane do te gjendet perballe Janines dhe rrethinat e saja.Qyteti i Janines ishte i mbrojtur nga fortifikime te ndryshme,Kalaja e Litharces mbronte hyrjen ne kalane e vjeter qe kishte brenda mureve te saj pallatin kryesor te Aliut(Sarajet),edhe kjo ishte e fortifikuar per ti bere balle rrethimit ne maje te shkembit ne liqenin e Pamvotis.Ndersa ne ishullin e liqenit te Janines ishin ndertuar fortifikime dhe magazina munizioni te lidhura me Janinen me anen e nje flote te vogel.Janina e fortifikuar dhe e pajisur me shume municione ishte e pregatitur ti qendronte gjate nje rrethimi.Ali Pasha shpresonte shume edhe me rifillimin e luftes Ruso-Turke qe do ndihmonte shume ate. Qendresa epike e Tepelenasit me trimat e tij e detyroj Sulltanin qe te nderronte strategji pas pothuajse nje vit luftimesh te deshtuara te osmaneve.. Ne fillim ja kishte besuar kete fushte ushtarake dhe rrethimin e Janines Ismail Pasho Bey armik i betuar i Aliut i cili deshtoje ne misionin e besuar.Ky deshtim i tij do te bente qe ish gjeneralet e Aliut qe ne fillim e kishin tradhtuar te kethenin mendjen dhe ti bashkoheshin perseri Aliut,si dhe shume aleat te tjere te Aliut qe nje kohe kishin qene armiq.Sulltani vendosi ta zvendesonte kete me Hurshit Pasha i mbiquajtur "Tmerri",mendje holle,i matur dhe dinak i cili kishte filluar karrieren ushtarake me trupat elitare te Sulltanit jenixheret,kete e emeroi Pasha te Morese,per kete nxorri ferman ne fillim te Marsit 1821 dhe e uredherroj te leviste ne drejtim te Janines.Hurshid Pasha nje nga gjeneralet me te fameshem dhe te lavdishem te Sulltanit me origjine Gjorgjiane sapo kishte pushtuar Alepon.Ne 15 Mars Hurshidi do te mar komanden e fushates ushtarake kunder Ali Pashes.Ai do te zvendesoje komandantet e fushates dhe urdheroje qe te shterngohet rrethimi dhe te mbyllen te gjitha rruget e komnikimit.Por edhe ky edhe pse ne krye te nje ushtrie me 80.000 ushtare mjaft te disiplinuar dhe te armatosur mire,pas shume luftimes te pergjakeshme dhe me humbje nga te dy krahet nuk do te ndryshonte fatin e luftes, por si Ismail Pasho Bey do te deshtonte para mureve te Janines.Ne qershor te 1821 do te sulmoje Lathircen me forca te shumta por do te zbrapset me humbje te medhaja rreth 1.000 ushtare mes te vrareve te plagosurve dhe te reneve rrob.Hurshidi do te sulmoje edhe ishullin ne liqenin e Janines ku do te beje raprezalje ne mes te banoreve.Ne Korrik ne vazhdim te luftimeve lufta osmane kishte kapur bregdetin me nje numer te madh anije dhe do te ishte ne mbeshtetje te forcave toksore shume te medhaja ne numer rreth 60.000 ushtar. Por ate qe se beri dot fuqia e madhe e Perandorise do ta beje tradhetia dhe pabesia. Pasi Aliun e kishin tradhtuar ne fillim njerezit e tij me te afert gjeneralet si Omer Vironi,Tahir Abazi,Ago Vasjari,Zyliftar Poda e te tjere por edhe femijet e tij.Por kjo le per te deshiruar shume se ne fakt femijet e tij nuk e tradhtuan por u dorezuan pas luftimeve nje element i rendesishem ky qe do te beje dallimin midis tradhtise dhe dorezimit.Ata nuk luftuan kurre kunder Aliut si bene gjeneralet e tij duke u lidhur me osmanet.Perkundrazi Veliu dhe Mykhtari ne fillim luftuan me Aliun kunder turqeve. Veliu djali i vogel i Aliut rezistoje pak dhe kur situata ne Preveze ishte e deshperuar perpara fuqise te Sulltanit do te negocionte me Turqit per fatin e familjes se tij.Largimi i njerezve te besuar te Aliut dhe mbi te gjithe Omer Vironi qe ishte komandant i trupave elitare te Aliut dhe hedhur ne krahun e Sulltanit do ta rendojne situaten e Aliut.Ne Gusht te 1820 Aliu terhiqet bashke me trupat e tija ne keshtjellen e Janines. Ne kete momente Aliu mendon te luaj mundesine e fundit qe i kishte mbetur ate te shoqerise Filikri Eteria, Aliu qe i njifte pjestaret e kesaj shoqerie sekrete,kete e konfirmon pseudonimi i Aliut ne kete shoqeri ishte "VJERRI".Aliu kerkoje qe te svendoste vemendjen e fushates kunder tij ndaj kesaj shoqerie. Por Sulltani nuk i besoj Aliut dhe ishte i vendosur per eleminim e Aliut.Hurshit Pasha duke pare qe rrethimi po zgjate shume gjate dhe rrebelimi grek po korrte sukse ne Poleponez kjo fale dhe qendreses te Aliut ,qe per rreth 11 muaj eci krah per krah me kete revolucion,vendosi ti drejtohej intriges dhe tradhtise..Nje nga detyrat qe kishte mar Hurshit Pasha nga Sulltani nuk qe vetem eleminimi Aliut por mbi te gjitha gjetja e thesarit te Aliut nje nga me te pasurit te gjithe Perandorise Otomane.Duke pare vendosmerine e Aliut per te rezistuar deri ne vdekje,per te gjetur thesarin e tij Hurshit Pasha luajti karten e tradhtise dhe pabesise.Dergoi njerezit e tij per bashkebisedime me Ali Pashen ku ne kembim me pasurine e tij Sulltani do te leshonte fermanin e faljes.Dy palet rane dakort ,dhe Aliu per te treguar vendosmerine e tij, te derguarin e Hurshitit e shoqeroj ne bodrumet e keshtjelles per te pare vete, ku ai kishte sistemuar 800 fuçi baruti dhe shume munizione te tjera ,gati per ti hedhur ne ere keshtjellen dhe thesarin,ne rast mos respektimi te marreveshjes dhe ne krah te tyre qendronte Selim Çami njeriu i besuar i Aliut qe me urdher te tij do ta hidhte ne ere.Per kete arsye u vendos nje arme pushim mes paleve,nderkohe Hurshit Pasha i thote Aliut qe per te mare faljen nga Sulltani duhet te largohet nga keshtjella me njerezit e tij e te shkoje ne Ishull.Duke pare situaten ne te cilen ndodhej dhe duke shpreshuar ne nje amnisti Aliu pranoj.Perpara se te largohej Aliu zbriti ne bodrumet e keshtjelles dhe i thote Selim Çamit;Keshtjella eshte ne duart e tua,se nuk te sjellin dhe shikon tespiet e mia mos e dorezo keshtjellen,se me vrasin ne ishull,hidhe te gjithe ne ere.Ne krah te Selimit ishte nipi i Aliut djali i Veliut,te cilin Aliu e perkedheli ne faqe me perkedheljen e nje gjyshi dhe i dha komanden e keshtjelles.I shoqeruar nga Thanas Vaja,sekretari tij Mantho,Fehim Çami  dhe 12 besniket e tij bashke me Vasiliqine zbret shkallet e keshtjelles dhe hipen ne varken e tij dhe shkon ne ishull ku vendoset ne manastirin e Panteleimon.Gjate pritjes Hurshit Pasha i dergon lajm qe fermani kishte arritur dhe nje delegazion i tij do ja dorezonte atij.Aliu  ne pritje te fermanit dergoi Kosta Boçarin ne keshtjelle per ti perseritur Selimit qe pa tespiet e tija te mos e dorezonte keshtjellen.Ne mbasditen e 24 Janarit 1822 Kose Mehmet me 30 ushtar dhe oficer te tjere zbarkon ne ishull ti sjell fermanin Aliut,hyne ne oborrin e manastirit dhe idrejtohet dhomes ku gjendej Aliu ne katin e dyte.Aliu i drejtohet Mehmet Kose Pashes ndal aty, dhe ky i pergjigjet,kam sjelle Fermanin dhe nxjerre nga kraharori nje cope leter.Pasi U pershendeten Aliu e kuptoi menjehere kurthin e ngrritur dhe nxjerre koburen dhe duke ju drejtuar me keto fjale;" nuk meret koka e Ali Pahes si koke skllavi,cfare e pandehni ju Ali Pashe Tepelenen grua?,e qellon Kosen duke e shtrrire per toke te plagosur,ne kete moment Kaftan Aga shefi i shtabit te ushtrise te Hurshit Pashes nxjerr shpaten per te vrare Aliun por Aliu e qellon edhe kete duke e plagosur ne krah,plasi nje shkembim zjarri mes turqeve dhe besnikeve te Aliut,ku Fehim Çami besniku Aliut qellon dhe vret Kaftan Agen.Nderkohe Fehmi Çami bie per toke i plagosur per vdekje nga njerezit e Kaftani Ages.Aliu plagoset rende ne kete perplasje dhe besniket e tij Thanas  Vaja dhe sekretari tij Manthua me Ibrahim djalin, besnik i tij e terheqin ne dhomen ne krah.Aliu ne gerhmat e fundit te jetes i drejtohet Thanas Vajes ku i thote te vrase Vasiliqine qe te mos bjere e gjalle ne duart e turqeve dhe te vazhdoje luften.Besniket e tij e veshtrojne ne pike te lotit dhe Aliu ju thote;"Une bijte e mi shkoj drejt vdekjes,drejt te ftohtit,hallall asprat,hallall buken dhe kafshaten.ju kam lene pas uraten.Qe ne duart e turkut i gjalle te mos bie,veç nga arma plumb e zjarr ne boten tjeter ju te me çoni me nder drejt e ne varr".Besniket e tij vazhdojne te qendrojne,luftojne akoma per rreth 30 minuta,nderkohe Ali Pasha ndrron jete,degjohen edhe te shtena nga poshte dyshemese,pothuajse te gjithe rane te vrare,pas pak koheTurqit arrijne te marrin trupin e Aliut dhe koken tja nisin Hurshit Pashes dhe diten tjeter  ne Stamboll tek Sulltani,kurse trupi te varroset ne Janine,ne krah te Eminese te tij te dashur,qe e kishte pregatitur vete kohe me pare dhe e kish lene amanet qe te varrosej bashke me te, me te gjithe nderimet qe i takonin ketij Luani Epirit dhe mbare Shqiperise.Ne nje situate tjeter Ali Pashe Tepelena do te kishte imituar dhe ndoshta eklipsuar emrat famoze te bashkeatdhetareve te vet,si Pirro,Aleksandri dhe Uliksi mendjeprehte.

Albert Pasho

Free Blogger Albert Pasho

Rroberit e luftes francez, ne oborrin e Ali Pashe Tepelenes. Albert Pasho

 Historia e anijes livornese "Madona e Montenegros"dhe e rrobeve francese ne oborrin e Ali Pashe Tepelenes.

Viti 1798 ishte viti me eminent i marredhenieve jo zyrtare te Aliut me Francen,qe do ti jepnin nje mundesi te mire atij,ne marredheniet e metejshme me perendimin dhe me veçanti me Francen e Napoleone Bonaparte.Ne 4 Nentor 1798 anija livornese italiana "Madona di Montenegro" do te lere portin e Alesandrise per te lundruar drejt ne Tolone te Frances. Kete anije do ta kap rrob ne det te hapur nje anije pirate libike me kapitan Ouroks. Ne bordin e saj kishte gjenerale Francese,shkencetare dhe nje personilatitet te larte te klerit katolik.Midis tyre ishin dy gjenerale,Gjenerali Poitevin dhe Gjenerali Beauvais si dhe nje kolonel i artilierise koloneli Charbonnel,gjendej edhe Komisari Gjeneral i Luftes,Gjenerali Fornier, oficer te marines Francese Joye, Bouvier dhe Mathieu,dhe kleriku i larte Guerrini.Perveç ketyre ushtarakeve te larte te luftes,ishin dhe tre pjestare te Komisariatit te Larte te Artit dhe Shkencave te derguar ne Egjipt.Ishte konsulli i ardheshem ne Janine Pouqueville,Bessiers e Gerardo,keta te tre u zbriten ne portin e Navarinos,dhe prej ketej u shoqeruan ne Stamboll ku u burgosen. Po ashtu ne portin e Navarinos edhe Joye e Fornier ju paraqiten para admiralit te flotes Ottomane Kadri Pasha. Pas kesaj pjesa tjeter u derguan ne Butrint ku do te shiteshin si rrober lufte.Aliu ishte ne dijeni te arritjes se tyre dhe thirri menjhere kapitenin e pirateve libik Ouroks ne pallatin e tij. Aliu bleu me nje shume parash Gjeneralin Poitevin,Kolonelin Charbonnel, Bessiers, Bouvier edhe Guerini.Aliu i trajtoi keta ne oborrin e tij me se miri, me nje simpati e respekt te veçante,gje qe keta la mbrese dhe as nuk e prisnin, dhe ju beri shume pershtypje.Aliu ju premtoje rroberve francez lirimin e tyre pas dy vjeteve sherbimi ne oborrin e tij,Aliu i siguroj ata per jeten e tyre dhe i nderoi me dhurata te ndryshme nga ana e tija. Ne fakt Aliu,synonte dhe arriti me lehtesi te siguronte specialistet ushtarak francese, aq te deshiruar nga ai,sepse nga diplomacia Franceze deri ne kete moment nuk kishi arritur akoma asgje perveç premtimeve bosh. Aliu nuk humbi kohe po filloi menjehere punen per riorganizimin e shume fortifikimeve rreth Janines dhe ne liqenin e saj.Kete detyre ja ngarkoi gjeneralit Poitevin.Ndersa Bessiers i ngarkoi te kontrollonte tregtine dhe punet fiskale.Kolonel Charbonnel jepte leksione ne shkollen e altilierise te sapo ngritur per te pregatitur altilieret e rinj te ushtrise se tij,sipas standarteve Europiane.Koloneli Charbonel ju dha komanda e altilierise te ushtrise se Aliut.Kolonel Charbonel do te shoqerone Aliun kudo qe shkonte ne pashallekun e tije dhe ishte keshilluesi personal i Aliut per çeshtjet ushtarake.Altileria e ushtrise te Aliut perfitoi shume nga keto mesime te kolonel Charbonel dhe Aliu e perdori ate, edhe per perdorim te çeshtjeve te brendeshem te luftes me bejleret e tjere rival qe nuk njinin ose kundershtonin pushtetin e Aliut , si psh Mustafa Pasha.Ndersa kleriku Guerini u konvertua ne islam dhe u be nje nga sherbetoret me besnik te Aliut qe i qendroi ne krah edhe si keshilltar per çeshtjet e ndryshme te pushtetit te tij..Mehmet Guerini i sherbeu Aliut si perkethyes,perfaqesues i puneve tregtare e puneve te jashtme si minister te kabinetin e tij,dhe ne te njejten kohe bente dhe imamin ne oborrin e tij. Ky vazhdoi te ishte ndermjetesh midis Frances dhe Aliut.Keshtu Aliu ne vitin 1807 ne konferencen e Tislitit e dergoje si perfaqesues te oborrit te tij, per te negocuar me Napolonin dhe Carin e Rusise per interesat e tija persa i perket marjes se ishujve te Jonit dhe ne veçanti Korfuzin.Qendrimi dhe puna e tyre la gjurme te dukshme persa i perket organizimit dhe efikasitetit te ushtrise,logjistikes dhe çeshtjeve te tjera ne oborin e Ali Pashe Tepelenes. Por ikja e tyre pas nje periudhe sherbimi nuk simbolizon fundin e lidhjeve te tyre me Aliun,por perkundrazi keta gjeneruan nje fluks te madh te diplomacise dhe informacione rreth Aliut dhe anasjelltas.U shfrytezuan nga ana diplomatike si nga Napoloni po ashtu dhe nga vete Aliu per interesat e tyre.Keshtu njeri prej tyre Pouquieville do te emerohet ne vitin 1805 nga Napoleone Bonaparte si konsul i Frances ne oborrin e Ali Pashe Tepelenes.

Albert Pasho

Free Blogger Albert Pasho

Hankua (Nena e Ali Pashe Tepelenes ) nje amazone e vertete. Albert Pasho

 Ismihan ose ne shqip Hankua(1725),Olimpia e koheve moderne, ashtu si Titide dhe Olimpia qe qene muzat frymezuhese te femijeve te tyre te Akilit dhe Aleksandrit te Madh,do te ishin ato qe do te percaktonin , madheshtine dhe fatin e tyre, po ashtu edhe Hankua do te ishte vendimtare ne madheshtine dhe fatin e Ali Pashe Tepelenes ose Pirrua i Ri si e quajnte Bajroni,zot i plot fuqishem i Epirit dhe jo vetem pothuajse i gjysmes te Ballkanit. Lindur ne nje nga familjet e aristokracise te Toskerise,vajza e Zenel Beut te Konices nje nga me te fuqishemit te beljereve te Toskerise. dhe Epirit, nga dera e Zenelbejllinjeve qe krenoheshin edhe per lidhje gjaku me Skenderbeun,si edhe mbesa e te fuqishmit Pasha i Beratit Kurt Pashes qe dhe ky krenohej per lidhje gjaku me Skenderbeun e lavdishem,babai i saj Zeneli jshte martuar me moteren e Kurtit.Sipas kesaj hipoteze edhe Aliu mund te krenohet per kete preardhje te larget te lavdishme. Ajo do te mbrymoshte tek Aliu ato virty qe do ti sherbenin per te ardhmen e tij si ambicien, kurajon,trimerine,diplomacine,vendoshmerine po edhe hakmarrjen,dinakrine karakterin e forte ajo ishte muza mendore,shpirutuale e fizike e Aliut.Aliu ishte shume i lidhur me te. Ne rinine e saj thuhet qe ishte shume e bukur me floke te verdhe dhe sy boje qielli qe i ka trashguar edhe Aliu,ka pasur shume pretedente fisnike per tu martuar, fizikisht ajo ishte bojalleshe,e zhdervjellte, me nje shikim akut dhe depertues,inteligjente me nje karakter te forte dhe te vendosur, shume ambiciose e kurajose, nje amazone e vertete. Ajo qe e vogel ka mesuar te kalorsoje dhe perdorur armet e luftes, mesimet e para te luftes Aliut ja ka dhene pikerisht Hankua.Shume autore e krahasojne ate me Olimpiaden nenen e Aleksandrit te madh per shume karakteristika te perbashketa te karakterit si hakmarja ,ambicja,inteligjenca e intrigi,vendosmeria,dhembeshuria e perkujdesja etj,por ka dhe autore si p.sh shkrimtari historik Konitsiotis Yannis Lyberopoulos qe mbeshtet dhe shkruan per Hankon:"dallohej per dashuri per njerezit e thjeshte, te krishtere o mysliman, respektin qe kish per besimin te çdo lloj,urrejtjen qe kish ndaj agallareve dhe bejlerve vendas qe shkatronin e vidhnin fshatrat". Pas vdekjes se Veliut ne 1760 babait te Aliut, i cili kish qene nje burre i qete.i dashur, bujar dhe shume i prirur ndaj grekeve te cilet me ndikimin e tyre ne Stamboll nepermjet patriakanes te Fanarit,munden te lobonin dhe mernin pashallekun e Delvines per Veliun.Por armiqte e tij e luftuan ate dhe e rrezuan ate nga Delvina,Veliu u terhoq ne zotrimet e tija ne Tepèlene.Armiqte e tij duke perfituar nga fatekeqesia e tij munden ta sulmonin dhe dobesonin ate.Veliu kishte hymbur shume prona ne konflikt me aleancen e bejlereve rival ,qe ishin ata te Kelcyres,Permetit dhe Gjirokasteres ne kufi me pronat e tij,Veliu vdiq dhe la dy gra,nga gruaja e pare kater femije dhe la Hankon me dy femije te vegjel Aliun dhe Shanishane.Hankos ju desh te perballoje nje lufte te ashper me kete aleance te bejlereve per te mbrojtur ato prona qe i kishin mbetur dhe lene Veliu dhe femijet e saj ,ne lulen e moshes dhe bukurise se saj.Ajo i mbrojti me intrige,me dashuri dhe me forcen e armeve.Ajo hoqi qafe rivalen e saj gruan e pare te Veliut bashke me femijet e saj,dhe keshtu ajo ribashkoi te gjitha te drejtat e trashgimise tek Aliu. Ajo hodhi tej rrobat dhe delikatesen e gruas dhe veshi rrobat e luftetares ,ngjeshi pistolat,jatagan dhe sabre dhe shaloi kalin e sajTe manihtur nga guximi,hijeshiadhe dashuria e saj,kreret e maleve te larta te shqiperise i besuan asaj komanden luftarake per luftrat e saja.Pasi krijoj nje çete mirmidonesh (luftetaret e Akilit ),ky ajo ishte ne krye te tyre,marshoi per ne Tepelene per te rivendosur autoritetin e burrit te saj tashme te vdekur, Veliut.Ne te gjitha luftrat e saja ajo shoqerohej nga Aliu dhe kerkonte prej tij bindjen me te rrepte.E bindur qe siguria ,madje dhe ekzistenca e te birit,varej kryesisht nga edukimi i tij ushtarak,e kishte mesuar heret me rreziqet dhe pregatitjen e vazhdushme te nje luftetari te zote.Por armiqte e saj, aleanca e bejlereve ne kufijte e pronave te saja duke perfituar nga kjo situate e re qe ndodhej Hankua e sulmuan pa rreshtur pronat e familjes se saj.Aliu ne kete periudhe ishte i ri dhe pak ekspert qe te drejtonte luften per mbrojtjen e pronave te familjes.Hankua mblodhi gjithe vasalet besnike te Veliut, i organizoje nen komanden e saj per te mbrojtur pronat nga rivalet, por jo vetem kaq, ajo guxoi edhe me shume, ndermori aksione ne territoret e ketyre bejlereve rivale.Hankua tregoje nje talent te veçante si lidere dhe luftetare e ketyre luftimeve jo vetem ne mbrojtje por edhe ne sulm kur sulmonte territoret e tyre.Aliu ka marre mesime e para ushtarake pikerisht nga Hankua gjate ketyre lufterave,duke komanduar ne fillim grupe te vogla, dhe me vone me te medhaja.Pikerisht ketu edhe karakteri i tij u formua me gjithe ato virty qe thame me larte.Pas vdekjes te Veliut kur Hankua me femijete u vendos ne fshatin Karajan prone e Veliut per shkak te problemeve qe linden per pronat brenda familjes te Veliut me gruan e pare dhe gruan e kusheririt te tij.Pronat ishin ato te Hormoves dhe te fshatrave te Rrezes.Ne kete periudhe shpenzimet e Hankos ishin te medhaja keshtu ajo u detyrua te riti taksat dh te vere edhe taksen e kumbores dhe mori edhe fshatin e Kokosit qe ne ate periudhe ishte nen pronesine dhe mbrojtjen e bejlereve te Kardhiqit qe ishin ne aleance dhe me bejleret e Hormoves dhe te tjere te fshatrave te Rrezes.Kjo veprimtari e Hakos kunder aleances se bejlereve ngjallen indinjate dhe xhelozi qe nje grua ti poshteroje edhe me lufte duke i mundur. dhe mar pronat e tyre, derguan nje komande te zgjedhur ne Karajan ne Gusht te vitit 1762 qe arriten te infiltrojne ne shtepine e saj dhe te rrembejne Hankon dhe Shanishine motren e Aliut,nderkohe qe Aliu nuk ndodhej aty.Nderkohe keta dogjen edhe shtepine e Hankos prone Veliut ne Karajan Abuzimet e temerrshme qe pesuan Hankua me moteren ,dhe humbja e disa komandateve te grupeve e detyruan Aliun te kethehej ne Tepelene per te mbledhur forca e pregatitur sulmin per lirimin e tyre.Ma perpara kesaj perpjekje ndodhi diçka, Haxhi Aga nje nga kreret e Kardhiqit i deshperuar per gjendjen qe ndodhej Hankua me vajzen vendosi ti ndihmoje ti liroje dhe ti shoqeroje ne fshatin Gjat.Hankua menjehere ngrriti nje saraj ketu me te madh dhe te fuqishem se ai i Karajanit ku u vendos bashke edhe me vellezerit e femijeve te saj qe Veliu i kishte pasur me gruan e pare nga Bença.Ketu Hankua ngrriti dhe nje xhami dhe ishte ne mbrojtje te pjestareve te fisit te burrit Veliut. Kardhiqotet kur morren vesh i dogjen shtepine Haxhi Ages dhe u drejtuan per ne Gjat,por u terhoqen sepse shume mbeshtetes te deres se madhe te Hysollareve,dmth te familjes te Aliut ishin ne mbrojtje te Hankos dhe Shanizase ne fshatin Gjat. Aliu ishte akoma duke organizuar sulmin.turpi qe nuk kishte arritur te mbronte familjen dhe ankimet e Hankos ndezen tek Aliu ndenjen e hakmarrjes dhe fitores,po ne kete periudhe nuk ishin ne gjendje te mbante nje numer te caktuar luftetaresh per te luftuar. Keshtu Aliu kerkon te fitoj kohe per te mbledhur luftetar dhe para, per te debuar bejleret qe kishin rrembyer pronat e babait te tije.Aliu arriti te mposhte aleancen e rivaleve duke e perçare ate.Ne fillim duke siguruar paqe me bejleret e Kardhiqit e Gjirokasteres duke e ndare ne dysh kete aleance dhe duke e mposhtur..Hankua me Shanisane u stabilizuan ne Tepelene pas fitores se Aliut me bejleret rivale.Hankua gjate gjithe jetes se vete u kujdes per femijet esaj e sidomos per Aliun si drita e syve,eshte ajo qe do ta shpetoje Aliun nga Kurt Pasha pashai i Beratit,po ashtu edhe nga pashai i Janines kur e kapen rrobe ne rinine e tije.Eshte ajo qe do te behet shkake dhe lidhese per martesen e djalit me vajzen e pashait te Delvines,Eminene e urte.Edhe pse Aliu ishte bere burre lufte,ajo vazhdonte ta ndiqte kudo me keshillat dhe porosite e saja ashtu si kishte bere ne femijerine dhe rinine e djalit te saj.Ne vitin 1792 Aliut i vjen lajmi qe nena Hankua eshte duke vdekur,po jep shpirt dhe ka shprehur deshiren ta shikoje per here te fundit djalin e saj te adhurushem Aliun.Edhe pse Aliu beri te pamunderen qe ta arrinte gjalle nenen e tij Hankon ne Tepelene, per ti plotesuar deshiren e saj te fundit,Aliu nuk arriti dot ne kohe sepse Hankua kish dhene shpirt ne krahet e vajzes Shanishise,pak kohe me pare qe Aliu te mbrrinte ne Tepelene.Shanizaja i shprehu Aliut amanetin qe kish lene Hankua para se te jepte shpirt: "Mallkimi im do ti zere femijet e mi, ne qofse nuk marrin hakun ndaj Kardhiqit dhe Hormoves" Vella e moter u betuan para Hankos se vdekur, qe amaneti do te veje ne vend.Hankua vdiq ne vitin 1792 ne dimer,thone qe kete dite koha ishte me suferine dhe shi dhe gryka e Tepelenes ku era ishte padrone me ulerime. Hakmarrja ndaj Hormoves u be 1797,kurse ne Kardhiq 1812,po kjo eshte nje histori tjeter per tu rrefyer.Populli per kete amazone shqiptare do ti kendoje,do ta mbaje gjalle ate ne memorjen e tij historike;

Ç'eshte ajo permbi bedena,

Hanko Pashe moj Tepelena,

Hanko Pashe e Hanko nure,

Hanko nurin qe s'e trete,

Kush ta dha e ku e gjete,

Ç'eshte ajo me shtate nure,

Qe shkon si hena ne mure,

Ç'eshte ajo hije rende,

Permbi balle te pashallareve,

Hanko pashallesha,

Nene e Luan Aliut.

Albert Pasho

Free Blogger Albert Pasho